اطلاعات کلی خبر
عنوان خبر : ارسنجان میراث‌دار تاریخ کهن ایرانیان
کد خبر : ۱۶۷۲۸
تعداد بازدید : ۲۸۳
متن کامل خبر

رهاورد سفرشیرازنوین به ارسنجان، دیار نیکبختان ارسنجان میراث‌دار تاریخ کهن ایرانیان شیرازنوین- سید محی الدین حسینی ارسنجانی Arsanjani.moiin@gmail.com اشاره دیار کهن و تاریخی ارسنجان در استان فارس به عنوان یکی از شهرهای مهم در حوزه فرهنگ و مذهب و تاریخ باستان، نیازمند معرفی‌های بهتر و بیشتر در عرصه رسانه است.خوشبختانه محققان و مورخان در سال‌های اخیر اطلاعات مفید و ذی‌قیمتی در این‌باره ارائه داده‌اند و کتاب‌های فراوانی نیز توسط ارسنجان‌پژوهان و شهرنامه‌نویسان و در یکی دو سده اخیر توسط فارس‌نامه‌نویسان به نگارش درآمده و به زیور طبع و چاپ رسیده است. اما هنوز هم ارسنجان فارس با برخورداری از صدها اثر تاریخی شناخته شده و ناشناخته نیازمند معرفی بیشتر و بهتر در حوزه‌های تاریخ و فرهنگ و مذهب است. به همین منظور در این شماره از روزنامه شیرازنوین به معرفی تعدادی از آثار باستانی این شهرستان که در دل شهر و توابع آن قرار دارد می‌پردازیم و در شماره‌های آینده به صورت اختصاصی به معرفی بهتر و بیشتری از آثار موجود در این دیار خواهیم پرداخت. قطعاً هم ارسنجان و هم بسیاری دیگر از شهرستان‌های استان فارس آثار تاریخی ثبت شده یا در حین ثبت دارند که باید به آن توجه شود. آنچه در این روزگار مهم است شناسایی، حفاظت و حراست از آثار و معرفی آنها به نسل جوان و فردای ماست. باشد که بتوانیم میراث‌داران و نگاهبانان خوبی برای سرزمینمان ایران، استانمان فارس و شهرستانمان ارسنجان باشیم. مروارید سبز (تک‌درخت روییده دردل سنگ) مروارید سبز ارسنجان در استان فارس واقع است. این اثر جاودانه، تک‌درخت روییده بر تخته سنگ بزرگی است که به سنگ صبور نیز شهرت دارد. مروارید سبز در ۴کیلومتری شمال‌غرب (شمال جغرافیایی) شهرستان ارسنجان واقع شده است که به صورت درخت بنه خودرو روی صخره‌ای عظیم با ارتفاع تقریبی ۶متر قرار دارد. نکته جالب ماجرا در این است که درخت برای رساندن ریشه‌های خود به خاک، میان صخره را در چندین قسمت شکافته و توانسته به مرور خود را به زمین متصل کند. جنگل‌های ارسنجان پیرامون ارسنجان را جنگل‌های سرسبز بناب و کوه‌های سربلند با مناظر بدیع احاطه کرده‌ است. از مناظر دیدنی ارسنجان می‌توان به جنگل‌های سرسبز طبیعی بناب، فیجان، خلیل بگ، تنگ شکن و چشمه سارهای ارتفاعات دال‌نشین کوه‌های قلات، دریاچه طشک، غار ضحاک، چشمه شیرخون، پیر باصفا، تک‌درخت روییده بر سنگ (مروارید سبز) و باغ‌های سرسبز شمال و غرب جنوب ارسنجان اشاره کرد. با توجه به اینکه آب بناب از وسط جنگل با پوشش کانال در تمام فوصل سال جاری است مکان مناسبی برای توسعه تفرجگاه است. درختان این منطقه شامل درختان کهن بنه، الوک، بلوط، انجیر کوهی، گز و تنگز را شامل می‌شود و گیاهانی چون جاشیر، آویشن برگ‌پهن، آویشن برگ نازک، کنگر، قارچ کوهی، بن سرخ، پیازوک، پونه، نعنای وحشی، گل یخ، زعفران و بسیاری از این قبیل است. در مسیر رسیدن به پاسارگاد، از بزرگراه سعادت‌آباد-صفاشهر اگر وارد جاده سعادت‌آباد به سمت ارسنجان شوید، می‌توانید شاهد مناظری بدیع و بسیار دل‌انگیز از جنگل بناب باشید که همراه کوه‌های سر به فلک کشیده این شهر را احاطه کرده است. همچنین این جاذبه برای گردشگرانی که به شیراز بازمی‌گردند فرصتی مناسب است تا ساعتی را به بهانه استراحت هم که شده توقفی کرده و از تماشای این جنگل زیبا روح و جان خود را صیقل دهند. جنگل بناب در فاصله بیش از۱۰۰کیلومتری شمال شرقی شیراز قرار گرفته است و با نشستن بر باریکه جنوبی سلسله جبال زاگرس، ظرفیت بسیار زیادی برای جذب گردشگر دارد. این جنگل دارای آب و هوای معتدلی است و در فصول مختلفی از سوی گردشگران مورد بازدید قرار می‌گیرد. وجود این جنگل ارسنجان، شهر کاتبان وحی را به قلب سبز فارس مبدل کرده است. گردشگران می‌توانند به ارسنجان به دلیل وجود جنگل بناب به همراه جاذبه‌های طبیعی و تاریخی دیگری چون مروارید سبز، پیر صفا و چشمه‌سارها به عنوان مقصدی گردشگری بنگرند و آن را در سفرهای آتی در لیست گزینه‌های خود قرار دهند. آثارتاریخی توابع ارسنجان دیار تاریخی ارسنجان نیز همچون بسیاری از شهرها و مناطق فارس از آثار و نشانه‌های فرهنگ و تمدن چندین هزارساله برخوردار است. در ذیل، مهم‌ترین آثار باستانی شهرستان ارسنجان نام برده می‌شوند. - امامزاده‌های تاریخی شهرستان ارسنجان‏ واقع در توابع آن. - ایوان‌های تاریخی شهرستان ارسنجان‏ به ویژه ایوان قدمگاه یا چاشتخوار. - آثار دوران پس از اسلام در شهرستان ارسنجان در شهر ارسنجان و توابع آن و منطقه تاریخی گمبان و جنگل‌های بناب و خلیل بیگ و تنگ شکن در اطراف شهر ارسنجان.‏ - آثار دوره ساسانیان در روستاهای قلاتخوار، قلاتجیرو، جمال‌آباد، کمال‌آباد و... توابع شهرستان ارسنجان‏. - آثار دوره قاجاریه و صفویان در شهر ارسنجان‏ مثل خانه‌ها و حمام‌ها و آسیاب‌های تاریخی و مساجد قدیمی. - آثار دوره نوسنگی در غارگوهردان و غارسیده خاتون و غارضحاک و... . - آثار دوره هخامنشیان در روستای جلودر از توابع شهرستان ارسنجان.‏ - آثار عصر مس در منطقه گمبتن و تل کاخ.‏ - آثار هزاره سوم (پیش از میلاد) به ویژه در تل تاریخی تیمارون در یک کیلومتری مغرب قصبه کوشک از توابع شهرستان ارسنجان‏. - آرامگاه‌های تاریخی شهرستان ارسنجان‏ شامل ایوان قدمگاه و روستاهای جلودر و کفر و... مزارستان قدیم شهر ارسنجان و پیر باصفا و روستای کتک و گمبان و... . - پناهگاه صخره‌ای‌های تاریخی در حوالی شهر و توابع شهرستان ارسنجان‏. - تپه‌های باستانی شهرستان ارسنجان‏ که مهم‌ترین آنها تیمارون و تل روباهی، تل کاخ و تل سدخی و... است. مدرسه علمیه سعیدیه یادگار ماندگار عصر صفویه‏ و دبستان سالار جنگ (تأسیس۱۳۰۲شمسی). ارسنجان در یکصدوبیست کیلومتری شمال شرقی شیراز قرار داشته و از مناطق مهم تاریخی و فرهنگی، مذهبی فارس و ایران است و بزرگان و مشاهیر فراوان از جمله علما و خوشنویسان و شاعران و اندیشمندان بسیاری در دامان خود پرورانده است. غار ضحاک از جاذبه‌های گردشگری و مکان‌های زیبا به خصوص برای غارنوردان است که دستیابی به آن با وسایل مجهز کوهنوردی و غارپیمایی میسر است. در کتاب آثار عجم نوشته شده است که فریدون چون ضحاک را دستگیر کرد، پیش از آن که او را در کوه دماوند حبس کند، در این محل محبوس کرد. غار ضحاک در فاصله ۲۲کیلومتری ارسنجان در نزدیکی ولی‌‌آباد قرار دارد و دارای قدمت تاریخی است و باتوجه به موقعیت محل، به خوبی می‌توان دریافت که ناحیه مزبور از شهر و توابع ارسنجان گرفته تا نقاط اطراف و دور و نزدیک آن نیز از جمله محل‌های مختلف، شایسته تحقیقات و بررسی‌های تاریخی در استان فارس محسوب می‌گردد. دهانه غار ضحاک که در یک دیواره قرار دارد بسیار زیباست. طول این غار در حدود ۶۰متر است و درون آن تعداد زیادی کبوتر لانه کرده‌اند. از این غار برای کوهنوری و تفریح نیز استفاده می‌شود. مؤلف آثار عجم ضمن معرفی آثاری که در ارسنجان و توابع آن است چنین می‌نویسد: از جمله شکفت ضحاک است مایل به طرف جنوب قصبه به مسافت دو فرسنگ و نیم. می‌گویند چون فریدون ضحاک را دستگیر ساخت قبل از آنکه او را در کوه دماوند حبس نماید چندی هم در اینجا محبوسش داشت و این شکفت از جاهای غریب و عجیب است. بسیار بزرگ و طولانی و عمیق به محض اینکه داخل آن شوند وحشت عظیمی روی می‌دهد که بسی هولناک است. رو به عقب آن جز با جمعیت و با چراغان متعدده نمی‌توان رفت اما بعضی که رفته‌اند انتهای آن را یافته‌اند. غار گوهردان پیشینه: پیش از تاریخ (احتمالاً فرا پارینه سنگی) این غار در ۱۵کیلومتری ارسنجان واقع شده و دارای دالان‌های بزرگ و کوچک و قندیل‌های بسیار زیبا است. این غار دارای سه دهانه است که دهانه اول دارای یک چاه به متراژ 5 یا 6متر و دهانه دیگر دارای ۱چاه حدود 20 تا 25متری و دهانه سوم که در حال حاضر مسدود شده است، هرچند تا مسیری از آن را می‌توان پیش رفت. غار گوهردان از غارهای با قدمت تاریخی است که انسان‌های اولیه و پیش از تمدن در آن می‌زیسته‌اند و در کتاب جام ارسنجان‌نما و بزرگان ارسنجان نیز اشاره‌ای بدان گردیده است. با توجه به کاوش‌های صورت گرفته، این غار از دو بخش دست‌کند و طبیعی تشکیل شده است. گفته می‌شود در غار دست‌کند به دلیل استفاده از خاک آن برای سال‌های متمادی از خاک آن برای رنگ کردن زیورآلات و آرایش زنان استفاده می‌کرده‌اند. اما در سال‌های اخیر به دلیل رواج شایعات بسیار در مورد وجود اشیای قیمتی، این غارها بارها توسط دزدان غارت و تخریب شده است. مسجد جامع ارسنجان از مهم‌ترین مساجد جامع فارس است که از آجر به عنوان مهم‌ترین عنصر معماری در ساخت آن استفاده شده است. طاق و تویزه‌های ممتد که روی ستون‌های محکم استوار شده، اصلی‌ترین تکنیک معماری به کار رفته در این بنا به شمار می‌آید. این بنا که می‌توان آن را با مسجد جامع میمند مقایسه کرد، در دوره صفویه در نزدیکی مدرسه سعدیه ساخته شده است. مسجد جامع ارسنجان به شکل دو ایوانی بنا شده و شبستان مسجد یا ایوان جنوبی آن از اهمیت بیشتری برخوردار است. در ضلع جنوبی و شرقی مسجد دو شبستان قرار دارد که سقف آنها با گنبدی کوچک پوشیده شده است. این گنبدها بر ستون‌های ستبر آجری استوارند. استفاده از آجر به صورت راسته و خفته در یک ردیف ستون در وسط شبستان با استفاده از طاق و تویزه‌ها فضایی بسیار زیبا و همگون پدیدآورده است. این بنا در سال ۱۳۸۷ تعمیر و مرمت شد. مسجد جامع ارسنجان مربوط به دوره صفوی است و در ارسنجان، بولوار سعیدیه واقع شده است. این اثر در تاریخ ۱مرداد ۱۳۸۶ با شماره ثبت ۱۹۳۰۱ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است. مدرسه سعیدیه ارسنجان مدرسه سعیدیه ارسنجان مربوط به دوره صفوی است و در ارسنجان، کنار خیابان جدیدالاحداث واقع شده است. این اثر در تاریخ ۶دی ۱۳۵۵ با شماره ثبت ۱۳۲۰۰ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است. این بنا که از سال ۱۰۸۵ه‍.ق به جا مانده، به صورت چهارایوانی است که در کنار هر ایوان چهار حجره ساخته شده است. برای احداث این بنا از آجر استفاده شده و حوضی سنگی در وسط حیاط مدرسه وجود دارد. محور اصلی بنا شمالی- جنوبی است. مدرسه سعیدیه در نزدیکی مسجد جامع شهر قرار دارد. گمبان (سدگمبان) شهرستان ارسنجان آثار تاریخی و جاذبه‌های گردشگری فراوانی دارد که یکی از آنها سد یا چشمه گمبان است. «گمبان» همچنین نام روستایی در ارسنجان فارس و جمع گمب است. گمب‌ها یا گمبان جاذبه‌های تاریخی و زیست محیطی و گردشگری ارسنجان‌اند که در ۱۸کیلومتری ارسنجان در دامنه جنوبی ارتفاعات کوه خم (دالنشین) واقع شده‌اند. در بین روستا تا تالاب طشت آبگیرهایی وجود دارند که به گمبان معروف‌اند. گمبان از چند فضای استخر مانند به نام‌های گمب سنگی، گمب سیاه، گمب کافر، گمب شیرین، گمب شور و گمب علفی تشکیل شده است که به مجموع این گمب‌ها، گمبان می‌گویند. چشمه گمبان واقع در شمال غربی پارک ملی و پناهگاه حیات‌وحش بختگان، دریاچه یا تالاب طشت را تغذیه می‌کند. چشمه گمبان، تالاب گمبان، سد یا بند گمبان و جزیره گنبان از نقاط دیدنی و زیبای دریاچه طشک است. تالاب‌های طشت و بختگان قبلاً از بزرگ‌ترین و پرآب‌ترین دریاچه‌های کشور محسوب می‌شدند. این دو دریاچه در سال‌های پرباران گسترش یافته و به هم می‌پیوندند. طشک و بختگان و مناطق کوهستانی بین آنها و جزایر متعددی که در این دو تالاب وجود دارند مجموعه طبیعی بسیار باارزشی به وجود آورده‌اند. این تالاب در ذخیره‌سازی آب برای اراضی کشاورزی حاشیه تالاب بسیار مهم است. همچنین این تالاب از مناظر و چشم‌اندازهای بدیع و بی‌نظیری به منظور جذب گردشگران داخلی و خارجی برخوردار است. به گفته‌ هانس لوفلر، محقق اتریشی، این تالاب از معدود تالاب‌های جهان است که در زمستان آب شیرین در سمت شرق آن و در تابستان آب شور در سمت غرب آن در جریان است؛ ویژگی بی‌همتایی که در هیچ کجای دنیا یافت نمی‌شود. منطقه بختگان و طشت نخستین بار طبق مصوبه شماره ۷ مورخ 9/12/1347 شورای عالی نظارت بر صید به عنوان منطقه حفاظت شده اعلام شد و سپس در سال ۱۳۵۴ به عنوان پناهگاه حیات‌وحش مصوب شد و در سال ۱۳۷۴ قسمتی از پناهگاه به عنوان پارک ملی بختگان اعلام شد. این تالاب به دلیل ارزش‌های زیادی که دارد توسط سازمان بین‌المللی حیات پرندگان به عنوان زیستگاه بااهمیت برای پرندگان تشخیص داده شده و همچنین در سال ۱۳۵۴ در کنوانسیون رامسر به ثبت رسیده است. قدمگاه یا چاشت‌خوار بنایی مربوط به دوره هخامنشی (یا کمی بعد از دوره هخامنشی) است و در شهرستان ارسنجان، روستای چاشت‌خوار واقع شده است. این اثر در تاریخ ۱۰آذر ۱۳۵۴۴ با شماره ثبت ۱۲۱۹ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده ‌است. این بنا بر کوه سنگی کنده شده‌ است و از دو ایوان سنگی تشکیل شده ‌است. دو پلکان، ایوان اول را به ایوان بالاتر ارتباط می‌دهند. روی ایوان بالایی پنج حفره بزرگ کنده شده ‌است. حفره‌های کروی‌ای هم دور تا دور بنا هستند. در جلوی بنا استخری بوده که توسط چشمه‌ای از سکوی پایینی بنا تغذیه می‌شده‌ است. این بنا در ۱۸۸۱ میلادی توسط سروان H. L. Wells از ارتش بریتانیا کشف شد که پلان آن را منتشر کرد. بعدتر فرصت‌الدوله شیرازی و لویی واندنبرگ و بعد از آنها ایران‌شناسان دیگر آن را بررسی کرده‌اند. پیشتر گمان می‌رفت قدمگاه بنایی نیمه‌تمام و احتمالاً یک مقبره نیمه‌تمام باشد، به‌خصوص به دلیل شباهت ساختار کلی آن به دو قبر دیگر که در نزدیکی تخت‌جمشید است. بررسی‌های جدیدتر نشان داده قدمگاه یک بنای کامل‌شده بوده ‌است. اما برای کاربری آن فرضیه‌های مختلفی مطرح است. جدیدترین تحقیق انجام شده توسط Jean-Claude Bessac (در سال ۲۰۰۷) فرضیه کاربری به عنوان مقبره یا استودان (محل نگهداری استخوان‌ها) را مردود دانسته و یک کاربری مذهبی مرتبط با عنصر آب (که نزد ایرانیان مقدس بوده) می‌داند. روی پنج حفره دیوار پشتی احتمالاً تخته‌سنگ‌هایی بوده ‌است، شاید به عنوان سنگ‌نبشته یا نقش‌ برجسته‌‌هایی با اهداف تزیینی. تحقیقی در سال ۱۳۹۳ نیز این را تأیید و بنا را مرتبط با میترا (مهر) و الهه آب آناهیتا می‌داند. در صد متری غرب این اثر گورستانی قرار دارد که در آن از قبرهای پیش از اسلام تا دوره قاجار دیده می‌شود. پناهگاه صخره‌ای قلاتخوار پناهگاه صخره‌ای قلاتخوار مربوط به دوره نوسنگی است و در شهرستان ارسنجان، بخش مرکزی، دهستان علی‌آباد، ۵۰۰متری شرق روستای قلات خواری واقع شده و این اثر در تاریخ ۲۳بهمن ۱۳۸۵ با شماره ثبت ۱۷۲۷۳ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است. قنوات تاریخی ارسنجان در ارسنجان دو رشته قنات بسیار قدیمی یکی به نام «عایشه» و دیگری «بناب» وجود دارد که به همراه تعدادی چاه عمیق و نیمه عمیق آب مورد نیاز باغ‌ها و کشاورزی منطقه را تأمین می‌کند. گفتنی است قنات عایشه در نوع خود و در هر احداث قنات در ایران و در منطقه خاورمیانه باارزش و قابل مطالعه است، زیرا در مطالعه و تحقیق در احداث آن بسیاری از دانش و آگاهی‌های علمی را به کار برده‌اند که هر انسان متفکری را به تعمق و تفکر وامی‌دارد. این دو رشته قنات با کمتر لایروبی که هر از چند سال در آن صورت می‌پذیرد، سخاوتمندانه آب زلال و بی‌غش را در اختیار تشنگان اعم از نبات و انسان و سایر جانداران قرار می‌دهد. در حوالی مظهر قنات عایشه تپه‌ای‌ست به همین نام که در محل به نام «تَل عایشه» مشهور است. اینکه چرا نام این قنات و تل را عایشه گفته‌اند و آیا این عایشه همان همسر حضرت محمد(ص) است یا زنی دیگر، بر کسی آشکار نیست. البته قنوات و چشمه‌سارهای متعددی در منطقه وجود دارند که برای جلوگیری از اطاله کلام از ذکر نام یک‌یک آنها خودداری می‌شود. طاق پیر باصفا پیر باصفا در حد‌‌ود‌ ۴کیلومتری شمال شرقی ارسنجان پد‌‌ید‌‌ه طبیعی د‌‌ر د‌‌امنه کوه چنار قرار دارد که به پیر باصفا معروف است. این پدیده یک طاق سنگی بزرگ و بسیار زیبا است.این محل که از دور گردشگران را به خود خیره می‌کند، محل زندگی یا د‌‌فن مرد‌‌ی وارسته بود‌‌ه که نزد‌ مرد‌‌م محبوب بود‌‌ه است، تا جایی که اهالی منطقه برای اد‌‌ای نذر به این مکان می‎روند‌‌. هرچند‌ اکنون اثری از پیر باصفا وجود‌ ند‌‌ارد‌‌، اما ارسنجانی‌ها بیشتر روزهای تعطیل برای زیارت به این مکان می‌روند‌‌. غار سیده خاتون در بخش مرکزی شهرستان ارسنجان قرار گرفته و قدمت آن به پیش از تاریخ برمی‌گردد. نام این غار برگرفته از نام شخصی است که سال‌ها پیش در این مکان زندگی می‌کرده ‌است. این غار بزرگ‌ترین غار باستانی منطقه ارسنجان است که از یک فاصله دور قابل مشاهده است. آکیرا سووکی، سرپرست ژاپنی تیم کاوش غار سیده خاتون می‌گوید: «نزدیک به ۱۰۰هزار ابزار سنگی با کاربری شکار در این منطقه کشف شده که با توجه به آنها، قدمت این غار به ۶۰ تا ۷۰هزار سال قبل برمی‌گردد. در این غار ابزارهای شکار از جنس سنگ، استخوان‌‌هایی متعلق به حیواناتی چون اسب و سازه‌ای در کف غار که محل ذخیره آب بوده، کشف شده ‌است». شقایق هورشید، سرپرست ایرانی تیم کاوش غار تاریخی سیده خاتون ارسنجان نیز با اشاره به این که در سه فصل کاوش اخیر همچنین بقایایی از ابزار شکار و استخوان‌های حیواناتی که شکار شدند، کشف شده می‌گوید: «به‌طور حتم انسان‌هایی از دوره پارینه سنگی که دوره‌ای پیش از باستان است در این محل سکونت داشتند». غار سیده خاتون در تاریخ ۲۰/۶/۱۳۸۵ و به شماره ۱۶۰۳۸ در فهرست میراث ملی ایران به ثبت رسیده‌ است و بر اساس قوانین مجازات اسلامی تصرف یا تخریب آن پیگرد و مجارات قانونی دارد. پیشینه کاووش تاریخی جیرو ایکدا (Dr. Jiro Ikeda)، پروفسور انسان‌شناسی طبیعی از دانشگاه «کی‌تو» (Kyoto University)، مدت‌ها است طرحی را با موضوع بررسی و شناسایی انسان‌های پیش از تاریخ در منطقه زاگرس دنبال می‌کند. در همین راستا، وی در سال ۱۹۷۷ منطقه شمال شرق ارسنجان را بررسی و شناسایی باستان‌شناسی کرد تا چگونگی باز شدن پای انسان «نئاندرتال» را در این حوزه بررسی کند. منطقه‌ای به وسعت ۳۰ در۳۰کیلومتر که منجر به شناسایی ۱۴۴غار و پناهگاه، ۲۱محوطه روباز، ۳۱تپه و ۱۹محوطه توده سنگی Cairn شد. در همان سال‌های نخست تحقیق بر اساس نتایج بررسی و شناسایی، نقشه باستان‌‌شناسی منطقه تهیه و برنامه‌های مطالعات محیط‌ طبیعی در برنامه کاوشگران گنجانده شد، نتایجی که مطالعات اولیه آن در سال ۱۹۷۹ میلادی توسط «ایکیدا» منتشر شده ‌است. از مهم‌ترین داده‌های بررسی‌های پیشین بیانگر اثبات وجود دوره‌های پارینه‌سنگی میانه و فراپارینه‌سنگی در غارهای منطقه ارسنجان بود. در همین رابطه با بررسی‌های سطح‌الارضی یکی از غارها که با کد K9-5 نام‌گذاری شده، ابزارسنگی‌های متعلق به پارینه‌سنگی میانه از جمله سرنیزه، رنده و قلم حکاکی و بقایای استخوان حیوانات به دست آمده ‌است. همچنین با بررسی غار بزرگ دیگری موسوم به غار «تنگ سیکان» که با کد A5-3 نا‌م‌گذاری شده، در سطح این غار ابزار بسیار زیادی از دوره‌های میانه تا فرا پارینه‌سنگی به دست آمد. همچنین از پناهگاه کوچک‌تر دیگری با شماره کد A4-2 نمونه‌های اولیه سفال نوسنگی کشف شد که برای مطالعات این دوره بسیار ارزشمند بود. بنابر این شواهد مسلم است که منطقه ارسنجان یکی از مناطق غنی برای مطالعه تکامل فرهنگ کوچ‌گری از دوره‌های اواسط و اواخر پالئولتیک تا فراپارینه‌سنگی و نوسنگی است. به واسطه ابزارهای سنگی به دست آمده از کاوش‌ها می‌توان حدس زد لایه اول و دوم متعلق به دوره اوایل نوسنگی، لایه سوم فراپارینه‌سنگی و لایه چهارم متعلق به دوره پارینه‌سنگی میانه است. اکنون این اطمینان حاصل شده که محوطه باستانی A5-3 توالی فرهنگی طولانی حداقل از دوره پارینه‌سنگی میانه تا اوایل نوسنگی داشته‌ است؛ موضوعی که مطالعات و تحقیقات روی آن ادامه دارد. مشخصات محل این اثر در فاصله ۴کیلومتری جاده ارسنجان به آباده طشک قرار دارد. ارتفاع غار از سطح دریا ۱۶۹۱۱متر و ارتفاع آن از سطح زمین‌های اطراف ۱۷۷متر است. دهانه غار دارای عرض۴۰متر در ارتفاع ۲۲متر بوده و کمی عقب‌تر عرض دهانه غار تنگ‌تر می‌شود. همچنین عرض دهانه ۲۶متر در ارتفاع ۵/۵متر و ابعاد داخلی غار حدود ۴۰۰متر مربع است. سخن پایانی ارسنجان فارس به ویژه در اطراف این شهر و توابع آن آثار باستانی و مراکز دیدنی بسیاری دارد که نیازمند تحقیق، مطالعه و بررسی‌های بیشتر است؛ اما بیشترین آثار و مهم‌ترین اثر تاریخی در شهرستان ارسنجان را می‌توان در توابع و شاخص‌ترین آنها را می‌توان «تل تاریخی تیمار ون» نام نهاد که ان‌شاءالله در شماره‌های بعدی به آن خواهیم پرداخت. آنچه در شهر ارسنجان به عنوان نماد تاریخی مطرح است، دو بنای مهم و زیبای مدرسه علمیه سعیدیه یادگار عصر صفوی و مسجد جامع عتیق این شهر است که مربوط به سالیان بسیار دور و دراز است.