[ فردا را به امروز می آوریم ]
  • آخرین شماره ۸۰۳
  • دوره جدید

آشنایی با اساطیر ایران‌زمین ایزدبانو اردویسورآناهیتا ایزد آب‌ها، روزنامه شیراز نوین

بی‌تردید آب نیز مانند آتش نزد ایرانیان از جمله عناصر مقدس به شمار می‌رفته است. اهمیت و احترام به آب تا بدان اندازه بوده است که یکی از یشت‌های اوستا به ایزد آب‌ها یعنی اردویسور آناهیتا تعلق دارد. هرودوت تاریخ‌نگار عهد باستان از احترام ایرانیان به آب سخن رانده است: «پارسیان در رود ادرار نمی‌کنند و آب دهان در آن نمی‌اندازند و حتی دست‌ها را در آن نمی‌شویند. آنان به هیچ‌کس اجازه چنین کاری را نمی‌دهند و بیشترین ارج و حرمت را برای تمامی آب‌های جاری قائل‌اند». 
استرابو نیز از حرمت آب نزد ایرانیان خبر داده است: «ایرانیان در آب جاری استحمام نمی‌کنند، در آن لاشه و مردار نمی‌اندازند، وقتی که ایرانیان می‌خواهند از برای آب نیاز و فدیه بفرستند به کنار دریاچه یا جویبار یا چشمه می‌روند و در کنار آن خندقی حفر نموده قربانی می‌کنند، به خصوص احتیاط می‌کنند که آب را به خون نیالایند». اینگونه درمی‌یابیم که آب، این عنصر حیاتی از چه اهمیتی در میان مردمان فلات ایران برخوردار بوده است. از سوی دیگر، از جمله نشانی‌هایی که مبنی بر ارج و حرمت آب نزد ایرانیان به‌شمار می‌رود، می‌توان به جشن‌های متعدد در ارتباط با آب در ایران باستان اشاره داشت. در گاه‌شمار ایرانی روز دهم آبان‌ماهِ باستانی برابر با چهارم آبان‌ماه کنونی به نام جشن آبانگان شهره بوده است که یکی از جشن‌هایی است که با ایزدبانو اردویسورآناهیتا  در ارتباط است. ابوریحان بیرونی درباره این جشن چنین آورده است:
«آبان‌‌گان، روز دهم آبان‌ماه است و آن را عید می‌دانند که به جهت همراه بودن دو نام آن را آبان‌گان می‌گویند. در این روز، زو پسر طهماسپ از سلسله پیشدادیان به پیروزی رسید. مردم را به کندن قنات‌ها و نهرها و بازسازی آن فرمان داد. در این روز به کشورهای هفتگانه خبر رسید که فریدون، بیوراسپ را اسیر کرده است و خود به پادشاهی رسیده است و به مردم دستور داده که خانه و زندگی خود را دارا شوند». گردیزی نیز از جشن ویژه آبان‌گان اینگونه خبر می‌دهد:
«و اندر روز آبان‌گان به امر زوبن‌طهماسپ، بزرگ آب روان کردند در جوی‌ها که افراسیاب بیاگنده بود و هم در این روز خبر رسید به همه کشورها که پادشاهی از ضحاک بشد و به آفریدون رسید و مردمان بر مال و ملک خویش مالک گشتند و با زن و فرزند خویش اندر ایمنی بنشستند که اندر روزگار ایمنی نبود». جشن تیرگان نیز از مهم‌ترین جشن‌های ایرانیان بوده است که در ستایش و گرامیداشت تیشتر ستاره باران‌آور برپای می‌شده است. این جشن در کنار آب‌ها در مراسمی همراه با آب‌پاشی و آرزوی بارش باران در سال پیش‌رود به اجرا درمی‌آمده است که به جشن آب‌ریزگان یا آب‌پاشان نیز شهره است. گفته می‌شود ایرانیان در این روز غسل می‌کرده‌اند و آن را رسمی کهن از عهد کی‌خسرو می‌دانسته‌اند. نام آناهیتا در آثار مکتوب سلسله‌های باستانی ایران برای نخستین بار در سه کتیبه از اردشیر دوم (جلوس: 405ق.م) رخ می‌نماید، حال آنکه پادشاهان هخامنشی پیش از او هیچ اشاره‌ای به این نام نکرده‌اند و جالب‌تر آنکه پادشاهان بعدی همین سلسله نیز هیچ اشاره‌ای به ایزدبانو ندارند. با این حال گزارش‌هایی که تاریخ‌نویسان یونانی، به‌ویژه بروسوس از عهد هخامنشی درباره‌ این ایزدبانو ارائه داده‌اند، به طرز جالبی با به کار بردن این نام توسط اردشیر دوم هماهنگ است. بنابر اشاره‌ بروسوس اردشیر دوم بود که پرستش آناهیتا را رواج داد و دستور داد پیکره‌هایی از این ایزدبانو را در بابل، شوش، همدان، پارس و بلخ و دمشق و سارد برپای دارند. روایت پلوتارک از قول کتریاس و دینون و اشاره به معبد آناهیتا در زمان اردشیر دوم نیز درخور توجه است. وجود نگاره‌ها و پیکرک‌های زنان که از دوران اشکانیان و ساسانیان به‌جای مانده است، خود می‌تواند دلیلی باشد مبنی بر حقیقت گفتار برسوس و برپای داشتن پیکرک‌های آناهیتا در عهد هخامنشی، تداوم سنتی که بی‌تردید وام‌گیری شده از عیلامیان بومی فلات بوده است. در عهد ساسانی نیز این ایزدبانو از جایگاه بسیار ویژه‌ای برخوردار است. بنیان‌گذار سلسله‌ ساسانی یعنی اردشیر بابکان و نیاکانش به طور خاص از جمله متولیان معبد آناهیتای استخر به‌شمار می‌روند. ارزش و اهمیت این پرستشگاه تا بدان اندازه بود که تمامی پادشاهان ساسانی در این مکان تاجگزاری می‌کردند و سر بریده‌ دشمنان خود را به این معبد تقدیم می‌کرده‌اند. 

 

تاکنون نظری برای این خبر ثبت نشده است!
ثبت نظر جدید
نام و نام خانوادگی  

آدرس ایمیل    

متن نظر  

کد امنیتی