[ فردا را به امروز می آوریم ]
  • آخرین شماره ۱۰۸۴
  • دوره جدید

سعدی سخن‌سرای بزرگ جهان، روزنامه شیراز نوین

شیخ اجل، سعدی، نه تنها یکی از ارجمندترین ایرانیان بلکه یکی از بزرگترین سخن‌سرایان جهان است. اگر ادعا کنیم که وی از فصیح‌ترین گویندگان و بلیغ‌ترین نویسندگان است، سخن به گزاف نگفته‌‌ایم. او سلطان مسلم سخن است که کلامش موجز، صریح، خالی از حشو و سرمشق دیگر سخن‌گویان است. در این مقاله نگاهی کوتاه و گذرا به سبک غزل‌های استاد سخن، سعدی، داریم و سعی بر آن است که سه خصیصه و عنصر بارز کلام وی، یعنی وضوح، صدق و جمال را در سخن او بررسی کنیم.
غزل‌سرایی سعدی
اوج شکوهمندی و زیبایی شعر غنایی فارسی درخشش بی‌مانند خود را در غزل سه شاعر بزرگ، مولوی، سعدی و حافظ بازیافته است. غزل حافظ بدان سبب که به ژرفای درد انسان‌ها رسیده و تراژیسم زندگی را در کلامی که حد طاقت بشری است بازگفته، با ذهن و عواطف فارسی‌زبانان آمیزشی حیرت‌انگیز دارد. غزل‌های مولوی خوانندگان خاص خود را دارد. او فارغ از سودای زندگی انسان‌ها، سر بر آسمان‌ها سوده و دست در افلاک انداخته و با کل هستی معاشقه می‌کند. پیداست که چنین آدمی نمی‌تواند زیر پای خود را ببیند و آلام ما خاکیان را بسنجد. خوانندۀ عادی که گرفتار دل و درد خویش است از سرچشمۀ غزل مولانا کمتر می‌تواند خود را سیراب کند و انفجار عاطفه در غزل مولانا رنگی دیگر دارد. در آنجا معیار ارزش‌ها، با همۀ آن چیزهایی‌ که در زمینۀ زندگی ما می‌گذرد متفاوت است. او می‌خواهد به هستی مطلق برسد، آن را در چنگ بگیرد، آن را بشناسد: شناختی از دریچۀ عاطفه و شهود و احساس. از این رو شعر او جنبۀ هستی شناختی پیدا می‌کند. اما خلاف مولانا، سعدی‌ توانسته است عام‌ترین عواطف آدمی با زیبایی بسیار، ساده، روان و موجز، سخن بگوید و محتوای ضمیر پرنشاط و جمال‌جوی عشق‌پرور خود را در مصراع‌ها و بیت‌هایی که قدرت القایی بی‌نظیری می‌یابند، بیان کند! در شعر سعدی با کسی روبرو نیستیم که سعی بکند اندیشه‌ها و عواطف خود را منظم کند بلکه با خود جریان سیال ذهن روبرو هستیم. غزل سعدی خواننده خاص ندارد، بدان علت که عمیق‌ترین عاطفۀ طبیعی عشق و دلدادگی میان دو انسان را به رساترین زبان و در زیباترین طرز شاعری بیان کرده‌ است. نغمه‌هایی که زمزمه لحظه‌های وصال و شبان فراق هزاران عاشق سودازده را در طی قرن‌های متمادی بوده است. شور و زنده‌دلی، سودازدگی، درک کامل زندگی و قلب پرتپش زندگی چیزهایی است که رایحۀ آنها از شعر سعدی به مشام می‌رسد. شاید سودازده بهتر از هر کلمه دیگری بیانگر صفت و حالت روحی او باشد که آتش حاصل از آن را از طریق کلام به خواننده منتقل می‌کند.
فضاسازی  در شعر سعدی
فضاسازی شعر سعدی، ارتباط مستقیمی با بوطیقای وی (نظام زیبایی‌شناسانه) دارد. در فضاسازی شعر و غزل سعدی سه عنصر چیرگی دارد: 1-صدق 2-وضوح    3-جمال
وضوح: فضای اصلی آثار تعلیمی سعدی را تشکیل می‌دهد. در بوستان و گلستان. به این معنی که در عین زیبایی حیرت‌انگیز، ساده و فهمیدنی است. سادگی جنبۀ معلم‌گونۀ سعدی است و قلمرو زیبایی آن در تشبیه است که از ساده‌ترین تصویر سازی هاست.
رفیق مهربان و یار همدم / همه‌کس دوست می‌دارند و من هم 
صدق: از دید شیخ اجل سعدی، اگر فردی زیباست باید به شکرانۀ این نعمت زیباییش را بیان کرد و تجلی صدق او را در تمام آثارش می‌توان دید. این امر به معنای مطابق با واقعیت بودن و همان رئالیته است.
به امید آنکه جایی قدمی نهاده باشی / همه خاک‌های شیراز به دیدگان برفتم
جمال: جمال، بستر اصلی غزل‌های سعدی است که بر اساس عنصر صدق او ستایش زیبایی را از وظایف خود می‌داند که گاهی از ترکیب جمال معشوق و صدق کلام سعدی مخاطب به وادی حیرت می‌افتد که علاوه بر غزلیات، در بوستان و گلستان هم دیده می‌شود.
چو بلبل روی گل بیند زبانش در حدیث آید           
مرا در رویت از حیرت فرو بسته‌ست گویایی
و گر گویی که میل خاطرم نیست                             
من این دعوی نمی‌دارم مسلم
نتیجه‌گیری
با توجه به آنچه در مقاله گذشت، سعدی در کنار دیگر ستارگان آسمان پرفروغ شعر و ادب فارسی، به عنوان استاد بی‌بدیل غزل شناخته شد.
وی خود عاشقی راستین است که سوز و گداز عاشقانه را به زیباترین شکل به تصویر می‌کشاند و همواره به پرستش زیبایی می‌پردازد؛ او این امر را راهی برای رسیدن به کمال معنوی انسان می‌داند؛ چراکه معنی را جز در صورت نمی‌توان دید. جمال ظاهر آینه‌دار طلعت غیبب است و انسان که در قید صورت است و گرفتار آن، به معنی مجرد نمی‌تواند عشق بورزد. پس باید سیر به سوی کمال را از عشق به صورت آغاز کرد. سعدی با بهره‌گیری از عام‌ترین و شایع‌ترین تصاویر و چیدن آنها در قالب شعر، کلامی ملموس و آشنا می‌سازد که بعد از گذشت هفتصد سال هنوز زیبا و باطراوت است و گویی ما به زبانی که از سعدی آموخته‌ایم سخن می گوییم.
منابع
1. انوری، حسن، گزیده غزلیات سعدی، انتشارات قطره، تهران، 1387
2. فروغی، محمدعلی، کلیات سعدی، انتشارات جاجرمی، تهران، 1378
پرنیان محمدیان، دبیر ادبیات شاغل در آموزش و پرورش شهرستان کوار

تاکنون نظری برای این خبر ثبت نشده است!
ثبت نظر جدید
نام و نام خانوادگی  

آدرس ایمیل    

متن نظر  

کد امنیتی