[ فردا را به امروز می آوریم ]
  • آخرین شماره ۹۹۰
  • دوره جدید

تیشترِ تئاتر کودک کجاست ؟، روزنامه شیراز نوین

اسماعیل سلیمانیان
در روزگاری که دنیای مجازی و گجت‌های هوشمندش هر آن بیش از پیش هوش از کوچک و بزرگ بشر قرن ۲۱ می‌برد، آیا می‌شود برای والدین اندکی که هنوز با نفس‌های به شماره افتاده می‌خواهند سهمی هرچند اندک در شکل‌گیری شاکله و شخصیت فرزندشان ایفا کنند جست؟ به گمان نگارنده، بهترین، اثرگذارترین و البته موجزترین راه در زمانه سرعت‌های نجومی که اتفاقاً کمترین زحمت را بر دوش والدین دارد استفاده از هنرهای نمایشی است. نمایش فرایندی است که از طریق آن کودکان دنیا را بهتر می‌شناسند و با آن ارتباط سالم‌تری برقرار می‌کنند. همدلی، بصیرت و مهارت‌های درون فردی آنها رشد کرده و می‌توان از رابطه نمایش با ذهنیات فردی و ساختار شخصیت انسان‌ها در جهت درک و تفاهم بیشتر میان انسان‌ها و ایجاد ارتباط با دنیا بهره گرفت.
تئاتر کودک، در عمق و اجزا با بازی‌های جمعی کودکان فرق چندانی ندارد. در بازی اجتماعی که به اعتقاد پیاژه از سن 7 یا 8سالگی توسعه پیدا می‌کند، دو یا چند شرکت کننده حضور دارند. این بازی‌ها چون نمایش دارای سازمانی منظم هستند و از قواعد و قراردادهایی مشخص پیروی می‌کنند و اصولاً نتیجه و لذت بازی جمعی، به طور طبیعی بستگی به رعایت همین قراردادها دارد؛ چراکه در غیر این صورت سازمان بازی خدشه‌دار و بازی بی‌نتیجه خواهد شد.
شخصیت‌های خلق شده برای نمایشنامه‌های کودک باید اغراق شده، تخیلی و نامعمول باشند و با صفاتی منحصر به فرد کودک را جذب کرده، در ذهن او ماندگار شوند.کودکان در طول نمایش به سرعت با این ویژگی‌ها مأنوس شده و ارتباط حسی برقرار می‌نمایند، به طوری که از آنها الگوبرداری و تقلید می‌کنند. نمود این همذات پنداری و تقلید را می‌توان در واکنش‌های هیجانی مخاطب کودک در طول اجرای نمایش دریافت. آنجا که قهرمان داستان به خاطر موفقیت‌ها و شجاعتش تشویق می‌شود یا شخصیت منفی و خرابکار و دردسرساز نمایش مورد عتاب و خشم کودکان قرار می گیرد.
بروز این رفتارهای هیجانی نه تنها سبب تخلیه هیجانی، خشم و ترس کودک می‌شود، بلکه زمانی که او با طرح پرسشی توسط بازیگر مورد مشورت قرار می‌گیرد یا با فریاد و برانگیختگی قهرمان داستان را از شری که متوجه اوست باخبر می‌سازد، به او که همواره در زندگی عادی وابسته به حضور بزرگسالان و راهنمایی و خطاب و مراقبت آنهاست، تجربه‌ای خوشایند از دانایی و قدرت بیان خویشتن را اعطا می کند.
نقش دیگر تئاتر کودک، هدایت تخیلات او و نزدیک کردن آنها به امور و اعمال عینی است. تئاتر کودک برخوردهای عینی کودک را با واقعیت دنیای پیرامونش، بیشتر و  بیشتر می‌کند تا به وسیله آنها به بینش درستی از زندگی برسد. 
تئاتر کودک، به او ضبط نفس تمرکز و دقت را می‌آموزد. بنابراین، پرواضح است که تئاتر با انتقال غیرمستقیم اطلاعات و به گونه‌ای جذاب زمینه آموزش‌های اخلاقی پایدار را برای کودک فراهم می‌آورد و می‌تواند او را برای حضور در اجتماع آماده سازد. 
حال با بیان تمام فواید و خصوصیات تئاتر برای کودکان پرسش آن است که جایگاه و سهم آن در جامعه تئاتری استان فارس چیست؟ نقش و وظیفه ارگان‌هایی مانند آموزش و پرورش، بهزیستی، اداره فرهنگ و ارشاد و دیگر مراکزی که به صورت مستقیم و غیرمستقیم با کودکان در ارتباط هستند چه میزان و چیست؟
در راستای یافتن پرسش فوق و به بهانه اجرای نمایش «تیشتر» توسط گروه نمایش سروش که اثری مختص کودکان بوده و از تاریخ ۲۹مرداد تا ۱۷شهریور در تالار آزادی به روی صحنه می‌رود، نگارنده به سراغ مهران مقدر، نویسنده و کارگردان این نمایش که خود از پیشکسوتان عرصه تئاتر کودک در شیراز است رفته و گفتگو با وی در خصوص نمایش کودک داشته است.
با توجه به فقر وجود نمایشنامه‌های بومی مختص تئاتر كودك در كشور كه واجد مختصات حرفه‌ای برای این قشر از مخاطب بسیار تأثیرپذیر و حساس تئاتر كه متأسفانه روزبه‌روز سهم هنر ششم بیش از پیش از سبد خانوادگی ایشان كمتر و كمتر می‌شود، شما دست به قلم شده و با استفاده از اسطوره‌ای كهن به نام تیشتر، این نمایش را برای كودكان به روی صحنه آورده‌اید. ابتدا از تجربه همنیشنی با این اسطوره‌ كهن درمقام نویسنده و كارگردان نمایش كودك بگویید.
با توجه به اهمیت موضوع بحران آب و خشكسالی به سراغ اسطوره و الهه آب «تیشتر» برای نگارش نمایشنامه‌ای مختص كودكان رفتم. معتقدم كه بهترین زمان فرهنگ‌سازی با وجود بحران‌های پیشرو سنین كودكی است و یكی از بهترین روش‌های آن تئاتر كودك است. در نگارش و كارگردانی این اثر هم سعی شده است كه هویت اصیل اسطوره حفظ شود و خدشه یا تحریفی در آن روی ندهد و از طرفی، باید این مهم را مدنظر داشت كه مخاطب اصلی این اثر كودكان هستند. كودكانی كه به هیچ عنوان با گزاره‌های امری قانع نشده و به دنبال دلایل و پاسخ‌های منطقی از دید خودشان هستند. در این كار تلاش كردم با دراماتیزه كردن این اسطوره، هم خطر خشكسالی و عواقب و نیز راه‌حل‌هایی كه می‌تواند توسط كودكان اتفاق بیفتد را بیان كرده و با فرهنگ‌سازی در این سنین كودكان را افرادی كنش‌مند نسبت به این بحران جلوه داده و نقش ایشان را در كمك برای كمرنگ كردن این خطر روزافزون هم به والدین و هم خود كودك یادآور بشوم.
با مشاهده ماحصل تلاش شما باید به شما تبریك گفت. هم به دلیل اینكه فضای حاكم بر صندلی‌های مخاطبان نشان از ارتباط مخاطب با نمایش بود و هم اینكه دیگر بار یادآور این مهم شدید كه ادبیات غنی و كهن همواره می‌تواند بارویكردهایی حرفه‌ای و هدفمند كارساز باشند كه متأسفانه كمتر دیده می‌شود هنرمندی به سمت این گنجینه گرانبها برود. شما ادبیات نمایشی و تئاتر كودك را چقدر و چگونه كارساز می‌دانید؟
تئاتر كودك به دلیل اینكه ارتباط مستقیم با كودكان دارد، واجد ویژگی‌های خاصی است. در این نوع از تئاتر مثل تئاترهای مختص بزرگسالان نمی‌شود و نباید از مونولوگ‌های طولانی و جمله‌های بلند استفاده كرد. در این كارها ریتم كار بسیار بسیار مهم است. باید با تغییر فضا سعی شود كودك خسته نشده و ارتباطش با صحنه قطع نشود. این كارها باید فاقد هرگونه بدآموزی برای كودك بوده و از استفاده ادبیات شعارگونه پرهیز شود. باید سعی شود تا ضمن تدارك اوقات مفرح برای كودكان در كار و حفظ توجه و پذیرفته شدن از سوی ایشان، پیام آموزشی موردنظر را نیز بیان داشت. در تئاتر «تیشتر» با توجه به وجود اسطوره سعی شده هم به اسطوره لطمه‌ای وارد نشود و هم فضای نمایشی ایجاد شود كه مخاطب كودك با آن همراه شود .
در شیراز مهران مقدر را بیشتر از هرچیز به عنوان نویسنده و كارگردان نمایش كودك می‌شناسند. دلیل این تعهد شما به تئاتر كودك چیست؟
از ٢٦سال پیش كه شروع به فعالیت نمایشی كردم، كارم را با تئاتر كودك آغاز كردم. به دلیل اینكه عمیقاً معتقدم برای داشتن جامعه‌ای سالم‌تر نیاز است با فرهنگ‌سازی و تلاش برای ساخت بنیان‌های فكری از طریق تئاتر و ادبیات نمایشی برای كودكان هم ایشان و هم جامعه‌ای پویاتر و بهتر داشت. گروه سروش سعی داشته همیشه با استفاده از فرهنگ و ادبیات فولكلور ایران مفاهیم و پیام‌هایی امروزی را با نگرشی مصلحانه به معضلاتی كه مبتلابه جامعه است را برای كودكان با زبان نمایش بیان كند مثل تئاترهای موش و گربه، گرگم و گله می‌برم، پریزاد، حسنی و دیو قلقلی و آخرینش تیشتر است كه با رویكرد اصلاح الگوی مصرف آب تدارك دیده شده است. 
در كار كودك به دلیل همین و میزان اثرگذاری آن نمی‌توان فقط با اكتفا به متن كودك كاری را به صحنه برد و حتماً نیاز به مشاور و روانشناس كودك در كنار نویسنده و كارگردان است تا بتوان اثرات مثبت را با استفاده از تجربیات و تخصص ایشان حداكثر و نقاطی كه احتمال بدآموزی روی كودك داشته باشد را حذف یا به كمترین میزان رساند. گروه سروش با توجه به سبقه‌اش در تئاتر كودك چگونه این مهم را مدیریت می‌كند؟
گروه سروش با توجه به تمركزش بر كار كودك توانسته با یافتن و داشتن دوستان روانشناس كودك و افرادی كه با كودكان به طور مستقیم ارتباط دارند در كنار خود و هم استفاده از تجربه بیش از ٢٠ساله در این عرصه، هم در هنگام نگارش متن‌ها و هم در نحوه اجرا نمایش و استفاده از دكور، موسیقی و شیوه بازی بازیگران بیشترین اثرگذاری و بهترین راه‌های انتقال پیام را برای مخاطب كودك خود داشته باشد. در بسیاری از كارهای كودك لحظه‌ها و حركات بار آموزشی منفی دارد كه از دید نویسنده و كارگردان پنهان مانده و اتفاقاً همان لحظات مورد استقبال مخاطب قرار می‌گیرید. الزام حضور افراد كارشناس و متخصص در امر روانشناسی كودك در كار تیم نگارش و اجرایی نمایش كودك امری‌ست غیرقابل اغماض كه حتماً باید مدنظر گرفته شود.
شما نقطه خطرناك تئاتر كودك را در كجا می‌دانید كه می‌تواند اثراتی كاملاً بالعكس داشته باشد؟
به نظرم این اثرات به عكس از هنگامی آغاز می‌شود كه به دلیل عدم اشراف بر روانشناسی كودك، گروه نمایش سعی دارد كه به هر ابزار و وسیله‌ای مخاطب خود را بخنداند ولو اینكه اثر اموزشی منفی برای او داشته باشد. آنها اشتباه و اثرات بد تئاترشان را زمانی مضاعف می‌كنند كه می‌خواهند با این ابزار كاملاً غیركارشناسی و مضر مخاطبشان را به هر طریقی به جهت حفظ منافع مادی و سودجویانه برای خود حفظ كنند. حال آنكه نمی‌دانند با این روش ناصواب هم ماحصلشان جز بدآموزی برای مخاطب نیست و هم با تغییر ذائقه آنها شانس برقراری ایشان را با یك كار و تیم حرفه‌ای كودك صلب می‌كنند.
پس شما كم‌رونق شدن اجرای كارهای مختص كودك را بیش از پیش اثر كارهای سخیف با اهدافی غیرآموزشی و صرفاً مالی  كه روز به روز هم بر تعدادشان افزوده شده است و امروزه پای خود را از سالن‌های تئاتر هم فراتر گذاشتند و می‌شود ردپای ایشان را در جشن‌های تولد و مراسم مختص كودكان در خانه‌ها و مهدهای ایشان دید، می‌دانید؟
بله، دقیقاً معضل جدی و مهم‌تر همین است. افراد و گروه‌هایی كه بدون هیچ‌گونه تخصص و دغدغه‌ای در خصوص كار كودك صرفاً با سوءاستفاده از احساسات پاك كودكان و سركیسه كردن والدین ایشان به صورت قارچ‌گونه در حال افزایش هستند. میزان تأسف زمانی بیشتر می‌شود كه ارگان‌های مرتبط با كودكان مثل آموزش و پرورش، بهزیستی و مهدهای كودك و غیره تئاتر ترجیح می‌دهند همچنان كودكان را با همان كارهای معمول مهدكودكی آموزش دهند و عده‌ای هم صرفاً نگاهی اقتصادی به تئاتر كودك دارند و به كلی هدف اصیل تئاتر كودك فراموش شده است. 
آیا تجربه‌ای برای برقراری ارتباط با ارگان‌های ذی‌ربط با كودكان داشته‌اید؟ 
بله، تجربه‌های بسیاری كه مراكز مختص كودكان وقت ملاقات و اجازه حضور را به ما نمی‌دانند و حتی آموزش و پرورش كه ماهیت اصیلش آموزش و پرورش قشر كودك است نه تنها در اجرا و بلیط فروشی كه اسباب حیات گروه‌های تئاتر حرفه‌ای است همكاری نمی‌كنند، بلكه به عكس در ازای در اختیار گذاردن سالن به گروه‌ها توقع ارقامی عجیب و نجومی را دارند .
جالب آن است كه در میان ارگان‌ها و مسئولان مرتبط با كودكان كه در اهداف و ماهیت وجودی‌شان هیچ منفعت اقتصادی دیده نشده است، نگاهی دلال‌گونه دارند و این تنها گروه نمایشی است كه دغدغه‌مند پیگیر موجودیت بخشی به هدف والای تئاتر كودك است. جناب مقدر گمان نمی‌كنید فقدان كمیته تخصصی تئاتر كودك و نمایش عروسكی در مجموعه انجمن تئاتر استان نیز روز به روز باعث كمرنگ شدن و دلسرد شدن هنرمندان این عرصه شده است؟
در سال‌های ٨٩ و ٩٠ سعی بسیاری برای تشكیل این كمیته توسط بنده و تعدادی از متخصصین و باتجربه‌های تئاتر كودك و عروسكی شد؛ اما عمر این تلاش به درازا نكشید. البته شنیده‌ام كه تیم جدید انجمن تئاتر استان قصد راه اندازی این كمیته را دارند.
از شما نیز به عنوان مسئول گروه سروش كه از باتجربه‌های تئاتر كودك هستید هم دعوتی صورت گرفته است؟
تا امروز كه خیر. 
در انتها به عنوان فردی متخصص و دغدغه‌مند در عرصه تئاتر استان و به خصوص نمایش كودك و عروسكی چه درخواست‌ها و انتظاراتی از تیم جدید انجمن نمایش استان به ریاست آقای وامق دارید؟
خوشبختانه در ایام شروع فعالیت این تیم و آقای وامق و دبیری ریاست انجمن استان و شیراز ما توانستیم با در بحبوحه جشنواره تئاتر فجر استان سالنی جهت تمرین داشته باشیم كه این خود اسباب خوشحالی است؛ اما در خصوص انتظارات و مطالبات، به عنوان فردی از جامعه تئاتری شیراز توقع داشتن سالنی صرفاً مختص تئاتر كودك را دارم. بدین گونه كه مخاطب بداند در این سالن همیشه حتی در ایام محرم و صفر كه در هیچ یك از استان‌های كشور اسباب تئاتر کودک جمع نمی‌شود اما در شیراز چرا، می‌تواند شاهد نمایش كودك و عروسكی باشد تا هم پیوندی مستحكم‌تر بین سالن تئاتر و مخاطب كودك ایجاد شود و هم گروه‌ها بتوانند بدون ترس و دلهره در سالن تخصصی با دكور و نور و صدا و تجهیزات مورد نیاز كار كودك و عروسكی فعالیت كنند. در انتها ضمن تشكر از شما و دعوت خوانندگان محترم روزنامه وزینتان برای تماشای نمایش «افسانه تیشتر» باید از مدیریت و معاونت فرهنگی هنری شهرداری كه با اختصاص دادن تالار آزادی در ازای اجرای تئاتر برای ایشان و هم تبلیغات محیطی كه از طریق بیلبوردهای سطح شهر برای گروه نمایش سروش فراهم آورند، كمال تشكر را داشته باشم.

 

تاکنون نظری برای این خبر ثبت نشده است!
ثبت نظر جدید
نام و نام خانوادگی  

آدرس ایمیل    

متن نظر  

کد امنیتی