[ فردا را به امروز می آوریم ]
  • آخرین شماره ۵۸۹
  • دوره جدید

«نوایگان داراب» شکوه تاریخ و فرهنگ و گردشگری ، روزنامه شیراز نوین

شیرازنوین- سید محی الدین حسینی ارسنجانی

Arsanjani.moiin@gmail.com

نوایگان؛ ماسوله فارس
روستای نوایگان در شهرستان داراب از استان فارس که از آن به عنوان ماسوله فارس نیز یاد می‌شود، یکی از زیبایی‌های  جهان آفرینش و منطقه‌ای تاریخی و زیبا با جاذبه‌های  فراوان گردشگری و طبیعی است. طبق اسناد قدیمی به دست آمده از باغداران روستای نوایگان، تاریخچه پیدایش باغداری یا کاشت گل دیم در نوایگان به حدود ۲۰۰ تا ۲۵۰سال پیش برمی‌گردد. کشف یک قولنامه قدیمی مربوط به سال ۱۲۱۵ هجری قمری، مؤید این گفتار است و اما اینکه در گذشته‌های  دور مردم این روستا به باغداری و کاشت گل محمدی می‌پرداختند قابل تأمل است. در حالی که هیچ‌ کارخانه بسته‌بندی و فرآوری این محصول در شهرستان داراب و استان وجود نداشته است و با وجودی که اینکه درختان انجیر و بادام و انگور و گردو برای این منطقه برای ادامه حیات کاملاً ضروری بوده، مردم چگونه به باغداری گل دیم می‌پرداختند که این می‌تواند به عنوان یک پژوهش برای کارشناسان و مهندسان بخش کشاورزی و اساتید دانشگاه باشد. در سال‌های ۱۳۲۰ تا ۱۳۳۰ که عمدتاً تاجران گل در داراب لاری‌ها بودند، قیمت گل همیشه یک ماه قبل از برداشت گل در جلسه‌ای با حضور تعدادی از باغداران عمده این روستا و تاجران گل در محل روستا مصوب می‌شد و باغداران و تاجران موظف به اجرای این مصوبه می‌شدند. داراب با ۵هزار هکتار سطح زیر کشت و تولید سالانه بیش از ۶هزار تن گل محمدی، بزرگ‌ترین تولید کننده این محصول در دنیاست و روستاهای لایزنگان - نوایگان و مروارید از مهم‌ترین مراکز تولید گل محمدی در این شهرستان است. از مهم‌ترین ویژگی‌های گل محمدی داراب دیم و ارگانیک بودن آن است که چند سالی است از طرف شرکت‌های اروپایی، موفق به دریافت گواهی ارگانیک در سطح ۴هزار و ۳۰۰هکتار شده است.
میزان اسانس گل محمدی به ویژه در نوایگان داراب طبق تحقیقات به دست آمده، ۲۸ppm است که بالاترین میزان در سطح کشور می‌باشد و این به خاطر دیم بودن آن است.
صنعت فرش‌بافی نوایگان نیازمند حامی
فرش دستباف و زینتی این روستا توسط زنان نوایگانی بافته می‌شود و به بازارهای جهانی عرضه می‌شود. پیدایش اولیه فرش دستباف این روستا در سال‌های ۱۳۵۲- ۱۳۵۰ بنا به سفارش آیت‌الله شیخ یحیی انصاری شیرازی هنرمندان فرش‌باف از شهرستان قم برای آموزش به این روستا آمدند و در چندین ماه، زنان این روستا آموزش کامل فرش‌بافی را فراگرفتند و امروزه هنر فرش‌بافی نوایگان در دیگر روستاها و شهرهای فارس گسترش پیدا کرده است. بیش از ۶۳درصد قالیبافان دارابی اهل روستای نوایگان هستند. دست‌بافته‌های این هنرمندان توسط واحد بازاریابی محصولات مددجویان کمیته امداد داراب در تهران به فروش می‌رسد و به حوزه خلیج فارس و اورپا مثل کشورهای آلمان، ایتالیا و غیره صادر می‌شود. بنا به گفته قالیبافان نوایگانی پیدایش اولیه فرش دست‌بافت در این روستا به سال ۱۳۵۲ هجری شمسی برمی‌گردد. ۴۱سال پیش بنا به دستور و پیگیری آیت‌الله شیخ یحیی انصاری از قم، تعداد ۱۰خانواده استادکار فرش دست‌بافت از قم و سه تاجر فرش به نوایگان آمدند و در مدت سه ماه، فرش‌بافی را به زنان این روستا آموختند. کرک مرینوس، مواد اولیه فرش‌های دستباف است و تار و پود و فرش‌های داراب هم از کارخانه‌های ریسندگی و بافندگی قم، کاشان و تبریز خریداری و توسط کمیته امداد امام خمینی(ره) داراب با قیمت مناسب در اختیار مددجویان تحت پوشش قرار می‌گیرد. این درحالی‌است که شرکت فرش داراب هر کیلوگرم کرک را با قیمت ۵۰ تا ۶۰هزار تومان به دست مصرف‌کننده می‌رساند.
انواع نقش‌های مورد استفاده در قالی دست‌باف شهرستان داراب و روستای نوایگان، خشتی، لتک ترنج، عشایری، درختی، هشت ترنج، لوزی، کف‌ساده است. استفاده از رنگ طبیعی مشخصه بارز قالی داراب است. از جمله رنگ‌های به کار گرفته شده برای بافت‌ قالی دست‌بافت منطقه داراب و روستای نوایگان، می‌توان به رنگ ازا، لاکی، کرم، سورمه‌ای، خاکی، الماسی و پیازی اشاره کرد که همه رنگ‌ها برگرفته از طبیعت است. میزان کرک مرینوس و نخ لازم برای بافت هر تخته قالی به طول و عرض ۴۰/۱ در ۲۲۰متر (به مساحت حدود ۳متر) ۱۰کیلوگرم است. هر تخته قالی به طول و عرض ۴۰/۱ در ۲۲۰متر، از ۸۲۰رج تشکیل شده است. در صورتی‌که یک بافنده ۱۰رج در هر روز ببافد، یک تخته فرش ۴۰/۱ در ۲۲۰متر در ۴ماه بافته می‌شود. قیمت این قالی دستبافت ۵میلیون تومان و قیمت مواد اولیه فرش دست‌بافت در ابعاد ۴۰/۱ در ۲۲۰متر، به قیمت کمیته امداد امام خمینی(ره)، ۵۰۰ تا ۶۰۰هزار تومان است. بیمه‌شدن و برخورداری از تسهیلات بانکی، مهم‌ترین مزایای کسب گواهینامه مهارت قالی‌بافی است. تأمین همه امکانات قالی‌بافی، اعطای تسهیلات بانکی، ارائه خدمات بیمه‌ای از جمله خدمات کمیته امداد امام خمینی(ره) شهرستان داراب به قالی‌‌بافان دست‌باف داراب و روستای نوایگان است. میزان پرداخت بیمه برای هر نفر ۱۴۵هزار تومان به‌صورت سه ماه است. از نتایج این اقدام، دریافت حقوق بیمه بازنشستگی و ازکارافتادگی است. برای هر فرش‌باف پس از قبولی در آزمون عملی مهارت در اداره مربوطه، گواهینامه فنی و حرفه‌ای صادر می‌شود. از جمله مزایای کسب گواهینامه مهارت قالی‌‌بافی بیمه شدن، معرفی به بانک عامل و دریافت وام بانکی است. 
نقش اثرگذار مبادله مستقیم فرش در افزایش قیمت 
وجود واسطه در بازار فرش تهران، علت فروش فرش دست‌باف به قیمت گران در بازار خارجی توسط بازاریاب است. از دیگر دلایل می‌توان به خرید مواد اولیه از کارخانه و رساندن مواد اولیه با قیمتی کمتر از شرکت فرش داراب به دست مشتری اشاره کرد. ۵۵۰زن بافنده فرش دست‌بافت در روستای نوایگان است.این تعداد برخی مددجوی کمیته امداد امام خمینی(ره) داراب هستند و تعدادی هم به صورت آزاد فرش می‌بافند که قیمت مواد اولیه برای بافندگان آزاد، گران‌تر تمام می‌شود. ارزش ریالی صادرات فرش داراب و نوایگان سالانه ۲۰میلیارد ریال است.
فرش نوایگانی شهرت جهانی دارد
شهرت فرش نوایگان جهانی است. ارزش ریالی صادرات فرش دست‌بافت داراب و نوایگان سالانه بیش از ۲۰میلیارد ریال است.احداث کارخانه ریسندگی و بافندگی در شهرستان داراب ضروری است. بر نقش اثرگذار سرمایه‌داران در احداث کارخانه ریسندگی و بافندگی نیز باید تأکید شود. مهم‌ترین آثار وجود کارخانه در منطقه می‌توان به تأمین مواد اولیه به قیمت ارزان، اشتغال‌زایی و مرتفع‌شدن نیاز به بازار مواد اولیه کاشان، تبریز و قم اشاره کرد. اجرای طرح بیمه قالی‌بافی توسط میراث فرهنگی داراب نیز لازم است. ارزش یک تخته فرش ۹متری بافته شده حدود ۱۲ تا ۱۵میلیون تومان است. وجود بازاریاب خوب در شرکت تعاونی فرش دست‌بافت یکی از مشکلات فرش‌بافان است. به سبب نبود بازاریاب خوب در چند سال گذشته، فرش‌های روستاییان نوایگان نیز با قیمت خوبی به فروش نرسیده و متولیان نیز پاسخ قابل قبولی در این زمینه به آنان نداده‌اند، اما خوشبختانه تاکنون فرش‌های تولید شده شهرستان داراب و روستای نوایگان با قیمت خوب توسط کمیته امداد امام خمینی(ره) شهرستان داراب خریداری شده است.
کار زیاد قالی‌بافان سبب ضعف قدرت آنها می‌شود
شهرستان داراب سابقه بیش از صد سال در زمینه بافت فرش دارد. فرش‌های بافته شده منطقه در نقش‌های خشتی، ترنج، لچک ترنج و در اندازه ۳ تا ۹متر و به صورت ۲رشته‌ای تعریف شده و مواد اولیه فرش‌های دست‌باف روستای نوایگان، پشم مرینوس است. کار قالی‌بافی سخت و طاقت‌فرسا است. قالی‌بافان نوایگانی با توجه به شرایط و موقعیت کار هر روز حدود ۸ساعت به فعالیت قالی‌بافی می‌پردازند.
همین کار زیاد سبب کاهش بینایی شده و این مشکل تمام قالی‌بافان است. بعضی مواقع در مدت یک‌سال یا کمتر از یک سال یک تخته فرش می‌بافند و فرش‌بافی محل درآمد خانواده‌های روستایی نوایگان است و همه خانواده‌های این روستا فرش‌بافی را از مادرشان آموزش می‌بینند. دغدغه فروش فرش، فقدان ثبات قیمت فرش در بازار داخل و خارج از ایران، نبود بازاریاب مناسب فرش در شرکت تعاونی فرش دست‌باف شهرستان داراب، تأثیر نوسانات قیمت ارز بر زمان فروش فرش دست‌باف، مهم‌ترین مشکلات روستاییان نوایگانی از فعالیت در این بخش از صنایع دستی محسوب می‌شود.
در اثر مشکلات پیش‌روی فرش دست‌باف، مردم مجبور به تحویل فرش‌های خود به کمیته امداد امام خمینی(ره) شهرستان داراب می‌شوند که البته، کمیته امداد امام خمینی(ره) شهرستان داراب نیز در فروش فرش منطقه در بازار تهران موفق بوده است.
دیگر مشکل فرش‌بافان روستای نوایگان، مکان فرش‌بافی و کمبود مواد اولیه و نبود تسهیلات بانکی است. چندین سال پیش برای تهیه مواد اولیه فرش به فرش‌بافان وام اعطا می‌کردند؛ اما چندین سال است که واگذاری این وام‌ها تعطیل شده و ما مجبوریم مواد اولیه را از دیگران قرض بگیریم.
نوایگان، روستایی تاریخی
این روستا دارای اسامی چون نوکان، نودایجان، نوایگان نیز بوده است. قدیمی‌ترین آثار باستانی آن در ضلع شرقی موسوم به قلعه پیکان قرار دارد که آثار آن احتمالاً به دوره سفال نخودی برمی‌گردد. روستای نوایگان در فاصله ۴۹کیلومتری جنوب شرق شهر داراب واقع شده است. اگر جاده داراب به حاجی‌آباد را انتخاب کنید، در میانه راه به مسیر روستای نوایگان خواهید رسید. روستای نوایگان سرزمین گل، انجیر، بادام و گردو است. تولید انجیر از باغات دیم و گل محمدی، این روستا را به یکی از قطب‌های تولید انجیر و گل محمدی در فارس تبدیل کرده است. در زمان‌های قدیم مردم این روستا در منطقه‌ای به نام پس پیکان زندگی می‌کردند که امروزه بقایای آثار زندگی آنها در آنجا موجود است. آب مورد نیاز مردم در آن زمان از چشمه‌ای به نام میک یا موک و به وسیله جدولی که از ساروج ساخته بودند، به محل زندگی آورده می‌شده و ابتدا در آب انباری ذخیره شده و بعد مورد استفاده قرار می‌گرفته است. در آنجا قبرستانی وجود داشته که به قبرستان گبرها معروف می‌باشد و بیانگر رواج آیین زرتشت در این منطقه است. در زمان ساسانیان، مردم به دلایلی نامعلوم به منطقه کنونی مهاجرت می‌نمایند. پس از اسلام نیز این روستا از رونق خاصی برخوردار بوده و در سال ۱۸۳ هجری مسجدی در این روستا ساخته می‌شود که کتیبه تاریخ آن هنوز موجود است. به دلیل ازدیاد جمعیت، مردم این روستا به مناطق دیگر از جمله قلعه بیابان، تنگ طه، داراب، شیراز و مناطق دیگر مهاجرت نمودند. از چند سال پیش نیز شهرک نوایگان، به دلیل کمبود مکان برای افراد به وجود آمد. هوای پاک و کوهستانی روستا و طراوت خاص آن، به ویژه در تابستان، به جاذبه‌های این محل می‌افزاید.
جاذبه‌های گردشگری روستای نوایگان 
در نزدیکی روستای نوایگان، به مکان دیگری به نام آب بادام می‌رسیم که در این مکان هم مانند سایر جاها می‌توان کشاورزانی را دید که با مشقت و زحمت فراوان، به کشت و زرع می‌پردازند. لازم به ذکر است که نخل‌هایی در این مکان وجود دارد که از کیفیت خوبی برخوردار است. اگر کمی از آب بادام دورتر برویم، به مکانی دیگر می‌رسیم به نام آب انار که در این مکان هم کشاورزی به سختی و مشقت فراوان و با آب اندک انجام می‌شود. در ادامه مسیر به آب گردو می‌رسیم که آخرین نقطه نوایگان است که به مرز جنت شهر متصل می‌شود و دارای اقلیم و آب و هوایی بسیار سرد است و بیشه‌های آن، زبانزد خاص و عام بوده و طبیعتی زیبا به این منطقه داده است. در سمت دیگر حرکتمان، به مکانی دیگر می‌رسیم که قلب تپنده اقتصاد نوایگان است، به نام بونه‌ها. در این مکان سالانه بیش از ۵۰۰تن انجیر خشک به صورت دیم تولید می‌شود که دومین تولیدکننده انجیر بعد از استهبان در استان فارس به شمار می‌آید. مکان دیگر بهروئیه نام دارد که در این مکان بیش از ۸۰۰تن انگور تولید می‌شود. این انگورها را براساس یک سنت قدیمی در همان مکان به مویز تبدیل می‌کنند و سپس به بازار عرضه می‌شود. مکان دیگر سه چاه و میونکوه است که این مکان، بزرگ‌ترین تولیدکننده گل محمدی به صورت دیم است که سالانه بیش از هزار تن گل محمدی در آن تولید می‌شود و از جمله مکان‌های دیگری است که زیبایی خاص خودش را دارد و طبیعت دل‌انگیزی به منطقه نوایگان داده است. نوایگان زمستان‌هایی سرد دارد و تابستان آن از اعتدال ویژه‌ای برخوردار است. آب و هوایی منحصر به فرد دارد و درختانی چون نخل و لیموترش که مخصوص منطقه گرم هستند، در این منطقه وجود دارد و قابل کاشت هستند. از سوی دیگر درختانی چون انگور، انجیر، بادام، گردو و گل محمدی و ارژن، کیکم، بنه و سرو وحشی که مربوط به آب و هوای کوهستانی است نیز در این جا به وفور یافت می‌شود. از نظر حاصل‌خیز بودن خاک آن هم کم‌نظیر است. کوه‌های این ناحیه دنباله رشته کوه زاگرس است و قله‌های معروفی چون کوه قبله، سه چاه و میانکوه در آن دیده می‌شود که ارتفاع این قله‌ها از ۱۸۶۵متر تجاوز می‌کند. این روستا در اطراف خود آبادی‌هایی دارد به نام‌های جایرود که در فاصله ۶کیلومتری نوایگان واقع شده است. همچنین روستای کوچکی به نام مزرعه آب که دارای چشمه‌ای زیباست و در ۳کیلومتری جایرود قرار دارد و درختان تشکیل دهنده این مکان سرسبز درخت آلوسیاه و گردو و بادام است که به وفور وجود دارد و گردوی این منطقه دارای کیفیت فوق‌العاده‌ای است. در کنار مزرعه آب مکانی به نام حشمت قرار دارد که در این مکان هم چشمه بسیار زیبایی وجود داشته که بر اثر خشکسالی از بین رفته است.
اقتصاد بومی نوایگان
از دیگر خصوصیات نوایگان، می‌توان به توانایی رشد انواع درختان میوه در آن اشاره کرد که اقتصاد بومی مردمان این روستا را تأمین می‌کند. بیشترین این میوه‌ها انارِ‌ِ، انجیر، بادام، انگور، گردو، توت، خرما (به مقدارکم) و... . چون این منطقه کوهستانی است درختانی مثل خرما و موز به نحو صحیح رشد نمی‌کند (میوه خوبی نمی‌دهد). 
جاذبه‌های ایران‌گردی (هنوز جهان گردی نشده ولی ان‌شاءالله با کمک شما عزیزان توریست‌پذیر هم می‌شود)، می‌توان به 1- مزرعه آب (درختان انار، پرتقال، آلوزرد و چشمه‌ای زلال) 2- بام بلند (انجیر) ۳ـ آب انار (انار و انجیر و بادام و انگور) ۴ـ آب گردو (انجیر و انار و گردو) ۵ـ آب بادام (انار) ۶ـ میک و حوالی آن به نام بهروییه (انار، انگور، گردو، گل محمدی، توت، انجیر و بادام) و مناطقی دیگر پر از گل محمدی و انجیر و بقیه مرکبات. تمام این مناطق از روستا فاصله دارند که برای رسیدن به آن‌ها به وسیله نقلیه‌ای که در راه خاکی حرکت کند نیاز است و با وسیله نقلیه، تا هرکدام از این مناطق زیبا بین نیم تا یک ساعت وقت می‌برد. می‌توان مزرعه آب را زیباترین منطقه این روستا نامید که الآن به صورت منطقه مسکونی درآمده و برای آن برق‌کشی کرده‌اند و در فاصله نیم ساعتی از روستا واقع است.
نوایگان، زیباتر از ماسوله
این روستای کوهستانی و زیباتر از ماسوله در شمال، قدمتی ۱۸۰۰ساله دارد و تعمیر مسجد آن براساس سنگ‌نوشته‌ای که در دیوار قدیمی مسجد نصب شده، به زمان خواجه عبدالله انصاری می‌رسد. در قبرستان قدیمی نوایگان، قبرهایی کشف شده که به طرف بیت‌المقدس بوده است. این روستا در دره‌ای وسط کوه‌های بلند واقع شده و منازل آن در شیب کوهستان به گونه‌ای است که پشت بام خانه پایین به منزله حیاط منزل بالاست. در یک طرف دره منازل و در طرف دیگر باغ‌های زیبا که سرسبزی جالبی به طبیعت روستا داده، واقع شده است.
این روستای زیبا و جالب، جاذبه‌های گردشگری و توریستی زیادی دارد، ولی به علت گمنام ماندن، تاکنون به آن توجهی نشده است. خوشبختانه در سال‌های اخیر از سوی سازمان میراث فرهنگی، بودجه‌ای برای مرمت و بازسازی و سنگ‌فرش کوچه‌ها در نظر گرفته شده و عملیات بازسازی شروع شده و این روستا به عنوان روستای نمونه گردشگری فارس معرفی شده است.

تاکنون نظری برای این خبر ثبت نشده است!
ثبت نظر جدید
نام و نام خانوادگی  

آدرس ایمیل    

متن نظر  

کد امنیتی