[ فردا را به امروز می آوریم ]
  • آخرین شماره ۹۹۴
  • دوره جدید

سرای مشیر؛ جلوه ای از هنر و معماری ایرانی اسلامی‌، روزنامه شیراز نوین

شیرازنوین- سید محی الدین حسینی ارسنجانی

Arsanjani.moiin@gmail.com

اشاره:
سرای مشیر یا سرای گلشن از بازارهای قدیمی‌ شیراز است که در دوره قاجاریه ساخته شده‌است. این بازار زیبا و دیدنی شیراز در جنوب شرقی بازار وکیل جنوبی و در مجاورت در خروجی آن قرار گرفته‌است و معماری آن کم‌و‌بیش مانند بازار وکیل است. بسیاری به دلیل نزدیکی این دو بازار به اشتباه این بازار را جزو بازار وکیل می‌پندارند. از زیبایی‌های خاص این بنا حیاط بزرگی است که در وسط ساختمان هشتی آن واقع شده‌است. این حیاط با درختان نارنج زیبا و تنومند و حوض بزرگ وسط آن جلوه خاصی به کل بنا بخشیده است. این بازار دارای یک هشتی است، که بازار را به دوبخش تقسیم کرده و به‌گونه‌ای که ازسمت غرب به سرای مشیر و ازسمت جنوب به اردو بازار متصل می‌گردد. در ورودی چوبی بزرگی نیز در ورودی بازار به هشتی وجود دارد. این هشتی بازار مشیر را به بازار نومشیر متصل می‌کند. دارای سقفی مرتفع است؛ که برفراز آن گنبد کم‌خیز نسبتاً بزرگی وجود دارد، که روی آن یک بادگیر چند وجهی مشاهده می‌شود. سرای مشیر با معماری هشت گوش واقع در جنوب بازار وکیل و شمال بازار مشیر که در دوره قاجاریه توسط میرزا ابوالحسن‌خان مشیرالملک بنا گذاری شده‌است. یکی از دیدنی‌های شهر شیراز است. این بنا در سال‌۱۳۴۷ هجری شمسی با شماره۴۲۴ در سازمان میراث فرهنگی به ثبت رسیده‌است و قسمت‌هایی از آن در دوره پهلوی مرمت شده‌است. چون کاشی‌کاری‌های زیبا و ریزه‌کاری‌های چوبی و شیشه‌های الوان درک‌های آن رو به انهدام بود، در سال ۱۳۴۸ تحت تعمیر و مرمت قرار گرفت. درک‌های فرسوده و شکسته‌ی آن نوسازی گردید و حوضخانه‌ی آن هم که از حیث کاشی‌کاری و مقرنس‌کاری بی‌نظیر است؛ به شکل چایخانه درآمد و اتاق‌های آن برای نمایش هنرهای دستی و محلی فارس اختصاص یافت و به «سرای هنر» معروف شد این بنا، بنابر چیزی‌که بر کتیبه آن درج گردید توسط ابوالحسن‌خان مشیر الملک وقف امام پنجم شیعیان شده‌است و به همین دلیل از پیش از انقلاب تا کنون مدیریت و امتیاز بهره‌برداری از آن در دست سازمان حج و اوقاف بود‌هاست. سازمان اوقاف که ملکیت بنا را بر عهده دارد حجره‌ها را به شکل سرقفلی به مالکان فعلی تحویل داده است و ماهیانه از آن‌ها اجاره بهای ملک را دریافت می‌کند. گفتنی است که این محل هم اکنون یکی از مهمترین مراکز عرضه صنایع دستی در کلانشهر شیراز است. بر‌فراز هشتی میانی یا چهار سوق بازار سرای مشیر که سرای کهنه را به سرای نو مشیر متصل می‌کند گنبد معقلی روزنی وجود دارد، که روی آن یک بادگیر چند وجهی مشاهده می‌شود. کف هشتی نیز مانند کف سرای مشیر از قلوه سنگ پوشیده شده‌است. در این هشتی چهار حجره وجود دارد که به فاصله دوپله از سطح زمین قرار گرفته‌ است. این هشتی را در اصطلاح چهار‌سوق یا چهار‌سو می‌نامند. علت این نام گذاری این است که چهار وجه از این هشتی را حجره‌ها اشغال نموده‌اند و ۴وجه دیگر محل عبور بازدیدکنندگان و رهگذران است. برفراز این حجره هم منبت‌کاری دیده می‌شود. هم اکنون بالای سر درب ورودی اصلی سرای مشیر یا سرای گلشن سنگی نصب شده‌است که متن وقف‌نامه را بر روی آن نوشته‌اند و تاریخ آن رمضان سال‌۱۲۸۸ هجری قمری را نشان می‌دهد. سر درب ورودی سرا با مقرنس و کاشی تزئین یافته‌است؛ و در سقف دالان هشتی آن نیز مقداری کاشی معرق به کار رفته‌است. در محوطه سرای مشیر در چهار ضلع، حجره‌هایی در دو طبقه ساخته شده‌است. در این بنا کلیه سقف‌ها به شکل طاق ضربی و بدون به کار بردن الوار ساخته شده‌اند که در‌نوع‌خود جالب توجه است. سردر ورودی ضلع جنوبی بازار پس از اردوبازار کاشیکاری شده‌است. در آنجا کتیبه‌ای وجود دارد؛ که بر روی آن نوشته این بازار نو مشیر در سال‌۱۳۷۱ هجری تکمیل وافتتاح شد. «موقوفه مرحومه سلطان الحاجیه ومعدل الملک». این ضلع دارای دالانی است که سنگ‌فرش شده‌است. سقف دالان نیز دارای عرق‌چین ساده‌ای است؛ که در چهار گوش آن ترنج‌هایی آجرکاری شده‌است. در پیشانی سر‌در نیز دولچکی از کاشی هفت‌رنگ وجود دارد. همچنین تصویری ازخسرو و شیرین وتصویر دیگر یوسفوزلیخا در این ضلع یافت می‌شود. در این راسته ۱۰طاق‌نما وجود دارد. بر سردر راسته شمالی بازار نیز کتیبه‌ای است که در آن نوشته شده‌است. ضلع شرقی بازار شمالی دارای شش حجره و ضلع غربی دارای پنج حجره است. سرای مشیر به دلیل واقع بودن در یکی از مکان‌های مهم گردشگری شیراز که در واقع محور شاه چراغ به سمت بازار وکیل است و به دلیل ساختمان زیبای بنا و حیاط بزرگ و دلگشایی که در میان این بنا واقع شده‌است از دیرباز مقصد مهمی ‌برای بازدید‌کنندگان و گردشگران داخلی و خارجی بوده‌است. این مکان مرکزی مهم در عرضه صنایع دستی در سطح شیراز و حتی استان فارس است. علاوه بر فروش صنایع دستی در این بازار واحدهایی هم مشغول تولید صنایع دستی هستند. برای نمونه می‌توان به صنایع خاتم‌سازی و معرق، حکاکی و قلم‌زنی روی مس و برنج‌، حکاکی و تراش سنگ‌های قیمتی‌، ساخت زیورآلات دست‌ساز سنتی نقره و طلا و گبه بافی و...اشاره نمود. سردر ورودی سرای مشیر، دارای دو طبقه کاشی کاری شده است و در زیر آن کتیبه‌ای کاشی‌کاری شده با زمینه لاجوردی و خط نستعلیق عبارت سرای گلشن بنای مرحمت پناه حاجی میرزا ابوالحسن خان مشیرالملک شیرازی را نشان می‌دهد.
حجره‌های طبقه یا اشکوب اول، تودرتو می‌باشد و به وسیله راهرویی به حیاط متصل می‌شوند. این حجره‌ها دارای درهای چوبی منبت و مشبکی هستند که از چوب ساج ساخته شده‌اند. در وسط حیاط حوض بزرگ هشت ضلعی‌ای قرار دارد که لبه و پاشویه آن از سنگ‌های مختلف یکپارچه ساخته شده است و در آن سه فواره وجود دارد. در چهار‌طرف این حوض، باغچه‌هایی وجود دارد. کف‌پوش سرای مشیر، قطعات کوچک سنگ است. در ضلع شرقی و غربی حیاط، مغازه‌ها و راهروهایی وجود دارد که در مغازه‌ها همگی ارسی‌های چوبی است که با شیشه‌های رنگی تزیین شده است. معماری این بنا، برگرفته از معماری کاروانسراهای صفوی است. سرای مشیر به دلیل واقع بودن در یکی از مکان‌های مهم گردشگری شیراز که در واقع محور شاه‌چراغ به سمت بازار وکیل است و به دلیل ساختمان زیبای بنا و حیاط بزرگ و دلگشایی که در میان این بنا واقع شده است از دیرباز مقصد مهمی ‌برای بازدید گردشگران تور شیراز بوده است. این مکان مرکزی مهم در عرضه صنایع دستی در سطح شیراز و حتی استان فارس است. علاوه بر فروش صنایع دستی در این بازار واحدهایی هم مشغول تولید صنایع دستی هستند. برای نمونه می‌توان به صنایع خاتم‌سازی و معرق، حکاکی و قلم‌زنی روی مس و برنج‌، حکاکی و تراش سنگ‌های قیمتی‌، ساخت زیورآلات دست‌ساز سنتی نقره و طلا و گبه بافی و‌… اشاره نمود. برای دسترسی به سرای مشیر، بهترین و مرسوم‌ترین راه رفتن به بازار وکیل و سپس باز کردن مسیرتان به سمت این بازار (سرای مشیر) تاریخی است. این بازار در واقع در مسیر پر‌از جاذبه‌های گردشگر قرار دارد. بنابراین بعد از رسیدن به شیراز کافی است که تنها به نقشه‌ی شهر نگاهی بیندازید تا مسیرتان برای رسیدن به سرای مشیر مشخص شود. اگر اهل پیاده‌روی باشید، از پایانه‌ی زیارتی حرم شاهچراغ تا این بازار راه زیادی نخواهد بود. در غیر این صورت تعداد قابل توجهی اتوبوس شهری و تاکسی شما را به سرای مشیر خواهند برد.
آدرس سرای مشیر شیراز
تقاطع خیابان لطفعلی خان زند و طالقانی، انتهای بازار وکیل شیرازمی‌باشد.

تاکنون نظری برای این خبر ثبت نشده است!
ثبت نظر جدید
نام و نام خانوادگی  

آدرس ایمیل    

متن نظر  

کد امنیتی