[ فردا را به امروز می آوریم ]
  • آخرین شماره ۱۳۹۱
  • دوره جدید

بحرانی برای آیندگان، روزنامه شیراز نوین

گروه گزارش- مژده آتش‌آب‌پرور  

اقتصاد فارس به شکل قابل توجهی به کشاورزی گره خورده است؛ ولی طی سال‌های اخیر با آشکار شدن عوارض استفاده بیش از اندازه از منابع آب و بروز پدیده کم آبی و خشکسالی، کشاورزی استان به تقلا افتاده است. هر زمان که با خشک شدن منابع آب فرصت‌های کشاورزی در نقطه‌ای از فارس از بین می‌رود، زندگی افراد زیادی دستخوش تلاطم می‌شود و راه کسب درآمد آن‌ها از بین می‌رود؛ با توجه به اینکه شغل‌های جایگزین برای این افراد به وجود نیامده است نابودی هر روزه کشاورزی یکی از محورهایی است که در افزایش بیکاری فارس اثرگذار است. 
باوجود اینکه ورود روش‌های علمی به کشاورزی فارس راه نهایی نجات آن محسوب می‌شود، این صنعت در استان هنوز از سیستمی سنتی پیروی می‌کند که نه تنها با شرایط کم آبی اخیر هیچ تناسبی ندارد بلکه در طولانی مدت باعث نابودی کامل آن هم می‌شود. 
یک سوی این ماجرا کشاورزان بی‌تخصص و ناآگاهی هستند که شاید به اندازه کافی از زنگ هشدار زده شده در خصوص کشاورزی و منابع آب استان اطلاعات ندارند و بیش از آنکه به دنبال آینده اندیشی، استفاده بهینه از منابع آب و امتحان کردن کشت‌های جدید باشند، به حفظ سود کنونی خود توجه می‌کنند. وجود تعداد فراوانی چاه‌های غیرمجاز کشاورزی و کشت محصولاتی که با مصرف آب فراوان سودی نیز نصیب کسی نمی کنند از نمونه بی‌تدبیری‌هایی است که از این سمت متوجه کشاورزی فارس است.
نکته مهمی که باید به آن پرداخت این است که تا راه قطعی و مناسبی پیش روی کشاورزان قرار نگیرد، آن‌ها دست از جریان کنونی برنخواهند داشت. در همین جاست که یکی از اساسی‌ترین ضعف‌های کشاورزی فارس مشخص می‌شود که همان نبود راهبردی منطقی مبتنی بر گزارش‌های تخصصی از وضعیت کنونی است. اقداماتی که در قالب‌های مختلف از سوی مدیران کلان مرتبط در فارس برای سال‌های مختلف انجام شده بی‌شباهت به اقدامات کشاورزانی که به دنبال سودهای لحظه‌ای بوده‌اند، نیست. در حقیقت مسئولان به جای آنکه جلوی بی‌تدبیری کشاورزان را بگیرند به آن دامن زده‌اند. 
بیشتر تولیداتی که در نتیجه کشاورزی فارس عرضه می‌شود مبتنی بر مواد خام است و هنوز صنایع فرآوری محصولات کشاورزی به شکل قابل توجهی در استان وجود ندارد. به همین دلیل ضروری است که از تشکیل واحدهای کوچک و بزرگ فرآوری محصولات کشاورزی حمایت صورت بگیرد تا این صنایع بتوانند مانند مکملی برای کشاورزی استان و در نقش حامی برای افرادی باشند که در جریان کاهش سطوح زیرکشت، شغل‌های خود را از دست می‌دهند.
فعالیت دستگاه‌های مرتبط با خشکسالی، جزیره‌ای است
رئیس دانشکده کشاورزی دانشگاه شیراز در گفت‌وگو با «شیراز نوین» با بیان اینکه هیچ رویکرد مشخص و برنامه ریزی مشخصی برای مدیریت خشکی و خشکسالی در فارس وجود ندارد، اظهار داشت: بهتر است که کارگروه کشاورزی با ریاست شخص استاندار در فارس فعال باشد تا خود ایشان به شکل مستقیم بر برنامه‌های اجرا شده در این زمینه نظارت داشته باشند؛ ولی الان اقدامات این حوزه به شدت جزیره‌ای است و دستگاه‌های مرتبط به شکل مجزا کارهایی را در این زمینه انجام می‌دهند. در سایه نبود برنامه ریزی صحیح وضعیت خشکی فارس   که یکی از آسیب‌دیده‌ترین استان‌های در کشور در این پدیده است، بهبود نمی یابد.
ضرورت تهیه طرح جامع پایدار خشکسالی
علیرضا افشاری فر با تأکید بر اینکه باید طرح جامع پایداری برای خشکی و خشکسالی فارس تهیه و اجرا شود، گفت: اگرچه نوساناتی وجود خواهد داشت ولی با توجه به پیش بینی‌های جهانی خشکسالی پدیده‌ای مستمر است که اگر برنامه ریزی مناسبی برای آن انجام نشود برای تهیه آب شرب نیز با مشکل مواجه خواهیم شد. 
زمین‌های کشاورزی فارس به دشت‌های متعدد تقسیم‌بندی شود
وی درباره اینکه کشاورزی فارس برای سازگاری با سیستم خشکسالی و نبود آب باید چه سمت و سویی بگیرد، عنوان کرد: بهترین راهکار آن است که نقاط مختلف فارس را با توجه به وضعیت آب، خاک و زندگی مردم محلی به دشت‌های متعددی تقسیم‌بندی و هر یک از این دشت‌ها را به عنوان یک واحد مطالعاتی قلمداد کرد؛ سپس برای هر واحد گروهی مطالعاتی شامل تخصص‌های مختلف مورد نیاز معین شود تا این افراد با بررسی وضعیت آب‌های زیرزمینی هر منطقه، اندازه سطح زیرکشت و الگوی کشت مناسبی که با کمترین مصرف آب بیشترین بهره وری را داشته باشد مشخص کنند.
رئیس دانشکده کشاورزی دانشگاه شیراز ادامه داد: با توجه به اینکه ممکن است در این جریان سطوح زیرکشت کاهش یابد، برای اینکه بتوان مردم را به پیروی از نتایج این تحقیقات متقاعد کرد، حتماً باید فعالیت‌های اقتصادی مکملی برای تضمین درآمد و شغل افراد محلی مشخص کرد. این فعالیت‌ها می‌تواند شامل صنایع وابسته به کشاورزی یا صنایع دیگری باشد که با روحیات و تمایلات مردم همخوانی دارد. زمانی که چنین پروژه‌های آنالیزشده اقتصادی وجود داشته باشد و بانک‌ها از آن‌ها حمایت کنند و مجریان نیز تا انتها در کنار مردم باقی بمانند، مردم سیستم کشت جدید را می‌پذیرند و می‌توان فشار بر منابع آب زیرزمینی استان را کاهش داد. 
به گفته افشاری فر، در پیش گرفتن چنین مسیری اگرچه زمان‌بر است ولی با برنامه ریزی صحیح اثرگذار خواهد بود؛ چنانچه پیش از این نیز به شکل آزمایشی در مناطقی از استان‌های دیگر کشور به اجرا درآمده و موفق بوده است. 
وی همچنین با بیان اینکه الگوی کشت در فارس به هیچ عنوان مناسب نیست، یادآور شد: باید میزان سود اقتصادی را به ازای هر واحد مصرف آب تعریف کرد؛ ولی هم اکنون شاهد چنین مسئله‌ای نیستیم. به طور مثال ممکن است که یک کشاورز با کشت هندوانه به سود مناسبی برسد ولی تا زمانی که برای آن آب زیادی مصرف کرده باشد این سود، حقیقی نیست. از همین روز مهم است که بر میزان مصرف آب در واحد سطح کشاورزان نظارت وجود داشته باشد. 
علت ناموفق بودن کشت‌های گلخانه‌ای در فارس
توسعه کشت گلخانه‌ای یکی از مواردی است که در شرایط کم آبی بسیار به کشاورزان فارس توصیه شده و اگرچه این سیستم چندان در استان گسترش پیدا نکرده، ولی  بسیاری از موارد موجود نیز گلخانه‌ها نتوانسته‌اند بهره وری اقتصادی مناسبی داشته باشند و سرانجام صاحبان آن‌ها به ورشکستگی ختم شده است. رئیس دانشکده کشاورزی دانشگاه شیراز درباره علت این امر نیز گفت: در ایجاد هر دهکده گلخانه‌ای تشکیلات مدیریتی مناسب، منابع مالی و تأمین زیرساخت‌های مورد نیاز سه بخش اساسی هستند که گلخانه‌های استان از این نظر قوی عمل نکرده‌اند. گلخانه‌های فارس سیستم بازاریابی قوی ندارند و به کشت محصولاتی روی می‌آورند که بازار آن‌ها چندان فراهم نیست و به همین دلیل بسیار پیش آمده که نتوانسته‌اند محصولات خود را به فروش برسانند. در استان یزد محصولات گلخانه‌ای به مرحله صادرات نیز رسیده‌اند؛ ولی در فارس فقط گل‌های زینتی تا حدی توانسته‌اند به این سطح برسند. 
ضرورت استفاده بهینه از آب باران در کشاورزی
 رئیس مرکز پژوهش‌های علوم جوی و اقیانوسی دانشگاه شیراز نیز در گفت و گو با «شیراز نوین» بر ضرورت استفاده بهینه از آب باران در شرایط نبود آب‌های زیرزمینی تأکید کرد و اظهار داشت: برای این منظور نیازمند پیش بینی‌های صحیح و سازمان یافته از وضعیت آب و هوایی و استفاده آن‌ها در کشاورزی هستیم. اگر از قبل از الگوی بارش در سال زراعی آگاهی داشته باشیم می‌توانیم کشت را متناسب با آن تنظیم کنیم. 
محمدجعفر ناظم السادات تصریح کرد: باید به منابع آب زیرزمینی فقط به عنوان منبعی تکمیلی متکی بود که در صورت بروز خطا در پیش‌بینی‌های بارش از آن‌ها به عنوان منبعی جبران پذیر استفاده کرد. 
در نبود آب‌های زیرزمینی، باید نگاه‌ها به آسمان علمی‌تر باشد
وی با بیان اینکه دیگر زمان استفاده از آب‌های زیرزمینی به عنوان منبع آب کشاورزی به سر آمده است، گفت: اگر کشت خود را با بارش باران هماهنگ کنیم می‌توانیم محصولات کشاورزی زیادی را در سطح مناسب برداشت کرد. در حقیقت در نبود آب‌های زیرزمینی باید نگاه ما به آسمان علمی‌تر و دقیق‌تر باشد.
رئیس مرکز پژوهش‌های علوم جوی و اقیانوسی دانشگاه شیراز گفت: متأسفانه گزارش‌هایی که هر ساله جهاد کشاورزی از پیش بینی وضعیت بارش ارائه می‌دهد حالتی کلی دارد و برای تصمیم گیری و توصیه به کشاورزان از اطمینان بالایی برخوردار نیست.
ناظم السادات بیان کرد: میزان بارش در غرب کشور استرالیا چندان تفاوتی با شرایط بارشی فارس ندارد؛ ولی مدیریت آب و بارش در آنجا دقیق‌تر انجام می‌شود. در این منطقه، کشاورزان برای بهره برداری از آب بارش با سازمان‌های پیش بینی‌کننده‌ای که گاه خصوصی هستند در ارتباط قرار دارند و کشت خود را بر پایه پیش بینی‌های آن‌ها مدیریت می‌کنند. 
به گزارش شیرازنوین، به نظر می‌رسد که هنوز کسی در پی استحکام پایه‌های کشاورزی فارس برای چند دهه آینده نیست. شرایط نامناسبی که امروز کشاورزی و منابع آب در این استان با آن دست و پنجه نرم می‌کنند نتیجه سالیان گذشته‌ای است که بدون آینده نگری سپری شده است و اگر حتی هم اکنون نیز که همگان از بحران آگاهی کافی دارند اقدامی برای آینده انجام نشود وضعیت روزبه‌روز بدتر می‌شود.

تاکنون نظری برای این خبر ثبت نشده است!
ثبت نظر جدید
نام و نام خانوادگی  

آدرس ایمیل    

متن نظر  

کد امنیتی