[ فردا را به امروز می آوریم ]
  • آخرین شماره ۵۷۲
  • دوره جدید

فرونشست ، سرطان دشت‌های فارس، روزنامه شیراز نوین

شیرازنوین - پیمان کشاورز
Peyk59@gmail.com

فرونشست زمین‌پدیده‌ای فراگیر در میان کشورهای گوناگون است. بررسی‌ها در سراسر نقاط این کره خاکی نشان می‌دهد که این پدیده در هرجای زمین در کمین انسان و جامعه بشری نشسته و هرجا که انسان بیشتر کاشته و حفر کرده است، زمین نیز پایین‌تر رفته است. امروزه 150‌کشور در جهان با پدیده فرونشست زمین درگیر هستند و ایران به همراه هند، لهستان، مکزیک، ونزوئلا، اندونزی و همچنین کشورهای صنعتی مانند آمریکا، انگلیس، فرانسه، ایتالیا، اسپانیا، چین و ژاپن در این فهرست جای دارد. اما فرونشست زمین چیست و بر اثر چه عواملی به وجود می‌آید؟ بنا‌به تعریف یونسکو فرونشست عبارت است ازفروریزش و یا نشست سطح زمین که به علت‌های متفاوتی در مقیاس بزرگ روی می‌دهد که عوامل متعددی باعث ایجاد این پدیده می‌شوند: از جمله انحلال، آب‌شدگی یخ‌ها و تراکم نهشته‌ها (مواد انباشته شده در زمین سست یا سخت)، حرکت آرام زمین و خروج گدازه و یا عملیات انسانی نظیر معدنکاری یا برداشت آب زیرزمینی و نفت که هر کدام از 150‌کشور موجود در این فهرست بنابه یکی از این دلایل با این پدیده روبرو هستند. اما در ایران این معضل نه به دلیل پدیده‌های طبیعی بلکه به خاطر عملیات غیراصولی انسانی ایجاد شده است. عملیاتی که در ایران با حفر چاه‌های عمیقی که از دهه 40‌خورشیدی رواج یافت، رفته‌رفته شیره جان زمین را مکید و جالب این که برای نخستین‌بار هم فرونشست زمین در دهه 50 در منطقه رفسنجان کرمان دیده شد و توجه همگان را به خود جلب کرد.
اما در حال حاضر ایران خود را با سرعت به صدر جدول 150کشوری رسانده که با معضل فرونشست روبرو هستند و خبر بد این که فارس کماکان با 54‌سانتی‌متر فرونشست در صدر مناطق جهان ایستاده است. توسعه کشاورزی در فارس اگرچه سال‌ها پیش با تبلیغات فراوان سرعت بیشتری گرفت اما همزمان لایه‌های زیرین زمین را تخلیه کرد و توسعه بیشتر برابر شد با حفاری‌های مجاز و غیر مجاز بیشتر و در پایان فرونشست زمین. دریاچه‌ها و تالاب‌های فارس اکنون از بین رفته‌اند، هنوز هم اطراف دریاچه پریشان لوله‌های بیرون‌آمده از چاه‌ها حرف اول را می‌زنند، صدای تلمبه‌هایی که بی‌رحمانه اندک شیره زمین را می‌مکند از گوشه و کنار دریاچه به گوش می‌رسد و در این میان خاک خشکی که از دریاچه باقی‌مانده عاقبت این فرآیند را جلوی چشم ما قرار داده است. 
در کنار همه این معضلات اکنون روستاهای فارس نیز سایه خطر فرونشست زمین را بالای سر خود می‌بینند. در همین راستا معاون عمران روستایی بنیاد مسکن فارس از تهدید 20بخش در فارس خبر داد و گفت:  فرونشست مناطق روستایی از پدیده‌هایی است که بر اثر تداوم خشکسالی و کم‌بارشی در فارس چشمگیر است. 300‌روستای این استان اکنون در معرض فرونشست قرار دارد. مصطفی هاشمی در گفتگو با ایرنا با بیان اینکه جابه‌جایی این روستاها یکی از گزینه‌ها برای افزایش ایمنی مردم و ساکنان این مناطق است اضافه کرد: در عین حال جابه‌جایی کار چندان آسانی نیست، مردم این مناطق سال‌ها در روستاهایشان زندگی کرده‌اند، اراضی کشاورزی نزدیک روستاها منبع اصلی درآمد مردم است و جابه‌جایی این روستاها نیاز به بررسی همه‌جانبه دارد. 
هاشمی اضافه کرد: بنیاد مسکن وظیفه شناسایی زمین مناسب برای جابه‌جایی این روستاها را دارد اما سازمان‌های خدمات‌رسان دیگر مانند آب و برق و مخابرات و راه و شهرسازی نیز وظایفی دارند. روستاهایی که در مناطق جدید ایجاد می‌شود نیاز به ایجاد فضای مناسبی آموزشی و مذهبی دارد و همه دستگاه‌ها دراین زمینه باید مشارکت کنند.
معاون عمران روستایی بنیاد مسکن فارس با اشاره به اینکه طرح‌های مطالعاتی اولیه برای جابه‌جایی روستای کوه سفید داراب به اتمام رسیده است گفت: این طرح اکنون در مرحله نقشه‌برداری است و پیش‌بینی می‌شود تا 6‌ماه آینده جابه‌جایی این روستا به مکان جدید انجام گیرد. به گفته هاشمی برای انجام مطالعات دقیق زمین‌شناسی در زمینه شناسایی مکان‌های جدید روستاها هر روستا حداقل نیازمند تخصیص یک میلیارد و 500‌میلیون ریال اعتبار دارد.
مردم فارس در کنار برخورداری از رکورد فرونشست زمین در دنیا جزء رکوردداران مصرف آب در دنیا نیز هستند. طبق آخرین آمار ارائه‌شده در سال گذشته  استاندارد جهانی سرانه مصرف آب در شبانه‌روز در شرایط عادی به ازای هر نفر ۱۵۰لیتر، در شرایط خشکسالی ۱۰۵‌لیتر و در زمان بحران بین ۵۰‌تا‌۷۵لیتر است که این آمار در استان فارس ۱۹۶‌لیتر بوده که سال گذشته با چهار درصد افزایش، به ۲۰۳‌لیتر رسید. بنابراین با همین آمارهای دم دستی نیز نتیجه‌ای جز فرونشست زمین و خشکسالی‌های پیاپی در انتظار اهالی فارس نخواهد بود.
اما بخش عمده مبارزه در این راه به راه‌های پیشگیرانه‌ای بازمی‌گردد که بایستی مسئولان درپیش گیرند. اصلاح نظام کشاورزی، اصلاح الگوی مصرف در حوزه مصارف صنعتی و کشاورزی که بخش عمده‌ای از هدررفت آب در این دو بخش بوده، احیا خطوط آبرسانی به ویژه در بخش روستایی که به گفته  مدیرعامل آبفای روستایی  فارس، حدود 40‌درصد از شبکه آب روستایی عمری بالای 25‌سال دارد که باید تعویض شود و جلوگیری از حفر چاه‌های جدید و پر‌کردن چاه‌های غیر مجاز فعلی از جمله راهکارهایی است که عزمی جدی و بودجه‌های لازم را می‌طلبد تا از بروز فاجعه‌ای عظیم جلوگیری کند.
خسارت‌های ناشی از فرونشست‌ها و شکاف‌های زمین، عمدتاً ترمیم‌ناپذیر، پرهزینه و مخرب است، برای نمونه فرونشست‌ها می توانند به تخریب سیستم‌های آبیاری و خاک‌های حاصلخیز کشاورزی منجر شود. خسارت به چاه‌ها در منطقه‌های فرونشست روستایی و شهری به طور کامل متداول بوده، موجب خرابی چاه‌ها و ایجاد پدیده‌ای می‌شود که در اصطلاح به آن «رشد چاه‌ها» می‌گویند. در این پدیده به نظر می‌رسد که لوله چاه از سطح زمین بالا آمده، در حالی که لوله ثابت بوده و این سطح زمین است که پایین رفته است. خطر فرونشست حالاحالاها بر سر فارس سایه افکنده است. فرونشست پدیده‌ای است که در وسعت یک دشت اتفاق می‌افتد و نرخ آن در سال چند سانتی‌متر و یا چند میلی‌متر است و در مقایسه با فروچاله‌ها که پدیده‌هایی محدود و ناگهانی بوده و گودالی به قطر تقریبی 30‌متر ایجاد می‌کنند و به همین دلیل نیز بسیار خطرناک هستند، فرونشست‌های ناحیه‌ای، آرام و پیش‌رونده اتفاق می‌افتد و با توجه به این که عوارض آنها به سادگی قابل تشخیص نیست، به مرور تمام زیرساخت‌ها و شریان‌های حیاتی را تهدید می‌کند و اغلب زمانی به وجود آن پی می‌بریم که ممکن است دیگر دیر شده باشد. چیزی مانند حرکت سرطان در بدن، آرام و بی‌صدا حرکت می‌کند اما وقتی نمایان می‌شود که کار از کار گذشته است.

 

تاکنون نظری برای این خبر ثبت نشده است!
ثبت نظر جدید
نام و نام خانوادگی  

آدرس ایمیل    

متن نظر  

کد امنیتی