[ فردا را به امروز می آوریم ]
  • آخرین شماره ۱۳۷۰
  • دوره جدید

اعتیادی که زنانه شد ...، روزنامه شیراز نوین

ادای دین هنر هفتم به آسیب‌های اجتماعی

اعتیادی که زنانه شد ...

مروری بر بانوانی ‌که ‌در سینمای ‌ایران ‌در نقش‌ معتاد ظاهر شدند

 

شیرازنوین- سعیدرضا امیرآبادی

amirabadi_shznvn@yahoo.com

یادداشت: اعتیاد زنانه به مراتب دردناک‌تر از نسخه مردانه آن است. درماندگی زنان معتاد آنان را به سرچشمه فساد و تباهی تبدیل ساخته و در اوج پریشانی و ناامیدی، قهقرای زوال و تباهی را طی می‌کنند. در جامعه امروز ایران، نمی‌توان از تعداد زنانی که به اعتیاد مبتلا شده‌اند چشم‌پوشی کرد. گروهی از آنها پس از مدتی از خانواده طرد شده و زندگی خیابانی را تجربه می‌کنند. حضور پیوسته در اماکن آلوده، آنها را آبستن بسیاری از بیماری‌های کشنده می‌کند و به عنوان یکی از اصلی‌ترین عاملان پخش بیماری‌هایی مانند ایدز و هپاتیت به حساب می‌آیند. اما عبارت «اعتیاد زنانه» چه ستیز معنایی غریبی در بطن خود می‌پروراند. در بن‌مایه وجودی زنان عشق، لطافت، احساس، پاک‌دامنی و بسیاری از خصایص ناب انسانی به صورت فطری به امانت گذاشته شده و تمامی این پرتو‌های تابناک که خاستگاه الهی دارند، در سایه شوم اعتیاد دچار اضمحلال می‌شوند. بسیاری از زنانی که به اعتیاد آلوده شده‌اند پس از آن که سرمایه مادی و معنوی خود را از کف داده و از خانواده طرد شدند، چاره‌ای جز تن دادن به خواسته‌های ناجوانمردانه و پلید سوداگران مرگ، جامعه بزهکاران و معتادان ندارند و پس از مدت کوتاهی در سراشیبی تباهی، از ارزش و اعتبار ساقط می‌شوند. از دیرباز تاکنون گروه‌های تبهکاری و مافیایی از زنان معتاد به شیوه‌های گوناگون سوءاستفاده کرده و بسیاری از آنها به دلیل حمل مواد مخدر، قتل، دزدی و بزهکاری به مجازات می‌رسند. این در حالی است که آنها فقط در ازای تأمین دز روزانه به اینگونه اعمال تن داده و عواید چندانی نصیبشان نخواهد شد. به همین دلیل، شایسته است سازمان‌ها و ارگان‌هایی که در زمینه پیشگیری و درمان معتادان به فعالیت مشغول هستند، نگاه ویژه‌ای به اعتیاد زنان داشته باشند و با رسیدگی به وضعیت ناگوار آنها، از ازدیاد آسیب‌های اجتماعی دردناکی همچون تولد نوزادان معتاد، کودک‌فروشی، گسترش ایدز، هپاتیت و بسیاری از اینگونه آسیب‌ها پیشگیری کنند. خوشبختانه آمار‌های ارائه شده از سوی کمپ‌های ترک اعتیاد در خصوص زنانی که توانسته‌اند خود را از منجلاب تباهی خلاص کرده و به وضعیت عادی بازگردند، نشان از بروز امیدواری‌هایی دارد. گروه قابل ملاحظه‌ای از زنان آلوده به اعتیاد توانسته‌اند پس از طی دوره‌های درمانی و حمایتی، به بازار کار بازگردند و تشکیل خانواده دهند. در این میان، مدیوم‌های پرطرف‌دار رسالت سنگینی بر دوش دارند. آنها موظف‌اند ابعاد دردناک اعتیاد را در قالب داستان‌های رئال به تصویر کشیده و با اتکا به مؤلفه‌های تأثیرگذار درام و ملودرام، آن را صیقل دهند. شاید سینما بااصالت‌ترین هنر از میان مضامین زیباشناسی نباشد؛ اما به طور حتم میزان تأثیرگذاری و حجم مخاطبان آن به مراتب از هنر‌هایی مانند نقاشی، تئاتر، موسیقی و بسیاری دیگر بیشتر بوده و در قالب داستان‌های خوش‌ساخت و منسجم می‌توان به اثرات مطلوب در جامعه دست یافت. در برهه معاصر، فیلم‌سازان ایرانی در ژانر اجتماعی به اندازه کافی آبدیده شده‌اند و به فراز و فرود‌های آن اشراف دارند. آنها به خوبی می‌توانند آسیب‌های محیط پیرامون را رصد کرده و از دل آنها موضوعات جذابی را پردازش کنند. اما در این میان چه اتفاقی افتاده است که فیلم‌سازان توانمند وطنی، آن چنان که شایسته است به موضوع اعتیاد زنانه توجه نکرده‌اند و تعداد داستان‌هایی که در این زمینه به سر انجام رسیده‌اند، دورقمی نمی‌شود. با یقین می‌توان ادعا کرد تقصیر بر گردن توانایی کارگردان و قلم سناریست نیست. در مبحث تدارکات و امکانات هم اینگونه داستان‌ها نیازمند شرایط خاصی نیستند و در همان میزانسن‌ها و لوکیشن‌های روزمره، می‌توان تصویربرداری آنان را کلید زد. شاید مشکل کار در اینجا باشد که بسیاری از بانوان نقش‌آفرین توانایی به نمایش گذاشتن چنین نقش‌های دشواری را ندارند و نتیجه عملکرد آنها بیش از آنکه موجب تحسین اهالی سینما شود، نقد‌های گزنده منتقدان و استهزای تماشاگران را به دنبال خواهد داشت. امروزه تعداد بانوان نقش‌آفرینی که به دلیل توانایی‌های صوری پا به عرصه سینما گذاشته‌اند کم نیست و بسیاری از آنها با گذشت زمان از پیشرفت بازمانده و شاید به همین دلیل باشد که سینمای ایران با آثار کمی در زمینه اعتیاد زنانه مواجه شده است. با این وجود، تعداد معدودی از بانوان نقش‌آفرین به شایستگی توانسته‌اند از پس این نقش دشوار برآیند و نام خود را در این زمینه ماندگار سازند. بازیگرانی نظیر فریماه فرجامی، اندیشه فولادوند، باران کوثری، طناز طباطبایی، مهتاب کرامتی، مهناز افشار و سارا بهرامی در زمره نقش‌آفرینانی قرار می‌گیرند که با توسل به توانمندی‌های حرفه‌ای خود توانستند گوشه‌ای از درد‌ها و عصیان‌های اعتیاد زنانه را بر پرده نقره‌ای متجلی ساخته و رسالت انسانی خود را در قبال جامعه ایران به جا آورند. در سوی مقابل، باید دید آیا چهره‌هایی نظیر نیوشا ضیغمی، لیلا اوتادی، سحر قریشی، شراره رخام و بازیگرانی از این دست جوهره نقش‌آفرینی در قالب چنین نقش‌های دشوار و چندلایه‌ای را خواهند داشت یا فعالیت حرفه‌ای خود را به داستان‌های دختر پسری و عاشقانه (!) منحصر می‌کنند. تجربه نشان داده است سینما نام همه نقش‌آفرینانش را به خاطر نمی‌سپارد.

درسینمای ایران، بازیگران کمی توانایی بازی در نقش زن معتاد را داشته‌‌اند که برخی موفق و بعضی هم از پس این نقش سخت برنیامده‌اند. هرچند آمار دقیقی از میزان جمعیت زنان معتاد در کشور وجود ندارد، براساس برخی پژوهش‌ها، ۹/۶درصد از معتادان کشور را زنان تشکیل می‌دهند. وزارت بهداشت نیز در آمار خود در مورد زنان معتاد از رقم یک زن معتاد به ازای هشت مرد معتاد گزارش می‌دهد. نیافتن مهارت‌های لازم برای زندگی، نبود موفقیت شغلی، خشونت و مشکلات خانوادگی از جمله علل گرایش زنان به مواد مخدر اعلام شده است. کمترین عارضه اجتماعی اعتیاد در زنان متلاشی شدن خانواده است. اصولاً بازی در نقش‌های خاص، در‌صورت اجرای درست، به دیده شدن یک بازیگر منجر می‌شود. به دلیل مسائل فرهنگی و هنجارهای حاکم بر جامعه ایرانی، ایفای نقش کاراکتر زن معتاد از مواردی است که می‌تواند برای بازیگر یک شانس طلایی به حساب بیاید. بستری که به ‌وسیله آن، پتانسیل هنری یک بازیگر عیان خواهد شد. در این گزارش به برخی از بازیگران زنی که نقش معتاد را بازی کرده‌اند اشاره می‌کنیم.
فریماه فرجامی؛ خط‌‌شکن بزرگ
فریماه فرجانی با فیلم «تیغ و ابریشم» در نقش زنی معتاد به شکلی جدی وارد سینمای ایران شد و همه سرخوردگی‌های ناشی از برآورده نشدن رؤیاهایش را در این اثر به خوبی ایفا می‌کند. او در سال ۱۳۳۱ در تهران به دنیا آمد و دانش‌آموخته دانشکده هنرهای دراماتیک است. در سال ۱۳۵۶ از این دانشگاه لیسانس کارشناسی دراماتیک دریافت کرد. در همان سال در مرکز مطالعات و هماهنگی فرهنگی «شورای عالی فرهنگ و هنر» و فصلنامه «فرهنگ و زندگی» به عنوان ویراستار، محقق و پژوهشگر مشغول به کار شد. وی از سال ۱۳۵۵ با گویندگی نمایش‌های رادیویی و بازی در نمایش تلویزیونی «آدمک مومی» فعالیت هنری خود را آغاز کرد. در سال ۱۳۵۹ با فیلم «گفت هر سه نفرشان» به کارگردانی «غلامعلی عرفان» وارد عرصه سینما شد. او موفق به دریافت سیمرغ بلورین نقش اول زن برای فیلم پرده آخر از نهمین جشنواره فیلم فجر شد.
اندیشه فولادوند؛ سرباز جمعه
اندیشه فولادوند، نخستین‌بار با بازی در نقش نقره، دختری معتاد به مواد مخدر در فیلم «سربازهای جمعه» ساخته مسعود کیمیایی به شهرت رسید. وی پس از بازی در این نقش، در فیلم‌های مهم دیگری نظیر مریم مقدس، اپیزودهای سه‌گانه ستاره‌ها، سنگ کاغذ قیچی و چهارانگشتی ‌است. وی علاوه بر بازیگری، شاعری صاحب‌سبک است. سال ۱۳۸۷ کتاب شعر عطسه‌های نحس را چاپ کرد که بازتاب‌های گسترده‌ای در محافل ادبی داشت. سیزده قطعه از اشعار این کتاب، توسط شاعر در آلبومی به نام آخرین حرف معاصر با آهنگ‌سازی فریبرز لاچینی اجرا و در بهمن ۱۳۹۰ رونمایی شد.
باران کوثری؛ ستاره خون‌بازی
بدون شک یکی از بهترین نقش‌هایی که تا به امروز باران کوثری ایفا کرده است، در فیلم سینمایی «خون‌بازی» به کارگردانی مادرش رخشان بنی‌اعتماد بوده است. باران در این فیلم نقش سارا، دختر معتادی را بازی می‌کند که‌ قرار است‌ نامزدش‌ برای‌ ازدواج‌ با او از کانادا بازگردد. مادر سارا که بیتا فرهی نقشش را ایفا می‌کند، سعی‌ دارد او را با خود به‌ شمال‌ ببرد تا مصرف مواد مخدر را ترک‌ کند. کوثری برای بازی در این نقش، جایزه بهترین نقش اول زن جشنواره 25فجر و یازدهمین جشن خانه سینما را کسب کرد. باران کوثری مهر ۱۳۶۴ در تهران به دنیا آمده و دانش‌آموخته رشته نمایش از هنرستان سوره است. بهترین بابای دنیا (۱۳۷۰) ساخته داریوش فرهنگ، نخستین تجربه بازیگری اوست.
طناز طباطبایی؛ ستاره صحنه
یقیناً یکی از ماندگارترین آثاری که در کارنامه کاری طناز طباطبایی برای همیشه پررنگ می‌ماند، فیلم «مرهم» است که علیرضا داوودنژاد آن را کارگردانی کرده و از دریچه‌‌ای نو به معضل اعتیاد پرداخته است. نقشی که طباطبایی در این فیلم بازی می‌کند در کنار ضدکلیشه بودنش توانایی این بازیگر را نیز به تصویر می‌کشد. وی درباره این نقش گفته: نمی‌دانم گفتن این حرف درست است یا نه، اما گاهی پیش می‌آید که برخی از ما به خاطر بی‌انگیزگی، بی‌هدفی و بی‌برنامگی برای آینده‌‌مان دچار ناامیدی می‌شویم و فکر می‌کنیم با مصرف مواد مخدر یا محرک، حتی اگر شده به شکل تفریحی و مقطعی، می‌توانیم مشکلا‌مان را حل و فصل کنیم. در‌حالی‌که این کار خودش یک مشکل بر مشکلات ما اضافه می‌کند». طباطبایی برای ایفای این نقش دیپلم افتخار پنجمین جشن منتقدان سینمای ایران را کسب کرد.
بهاره افشاری؛ همیشه جریان‌ستیز
بهاره افشاری در «تسویه حساب» به کارگردانی تهمینه میلانی نقش لیلا، دختر معتادی را بازی می‌کند که از کودکی به خاطر محیطی که در آن رشد کرده رو به سیگار و اعتیاد آورده و در سن جوانی با دنیایی از مشکلات و سختی روبه‌روست؛ اما آنچه جالب توجه است این است که او در حالی شخصیت یک فرد معتاد را برای مخاطبش باورپذیر می‌کند که در زندگی روزانه حتی با کشیدن سیگار هم بیگانه است.
 بهاره افشاری متولد تیرماه ۱۳۶۳ در شاهرود است. او دارای دیپلم بازیگری است و فارغ‌التحصیل رشته نقاشی است. پیش از هنرپیشه شدن کار مونتاژ و نقاشی انجام می‌داد. بهاره افشاری پیش از آن که یک هنرپیشه و بازیگر باشد، یک طراح لباس حرفه‌ای است.
مهتاب کرامتی؛ غافلگیرکننده
مهتاب کرامتی تاکنون در دو فیلم «اسب ‌حیوان ‌نجیبی است» ساخته عبدالرضا کاهانی و «عصر یخبندان» به کارگردانی مصطفی کیایی، نقش معتاد را بازی کرده است. کرامتی درباره نقشش در عصر یخبندان می‌گوید: «من قبلاً در فیلم «اسب حیوان نجیبی است» نیز نقش فردی معتاد به کراک را بازی کرده بودم که فضای کاملاً متفاوتی داشت. همچنین از انجمن تولد دوباره برای بازی در این فیلم کمک زیادی گرفتم و به طور کلی در این گفت‌وگوها به نقطه نظرات کلی رسیدیم که شخصیت را شکل داد.» کرامتی برای این نقش نامزد جایزه بهترین بازیگر نقش اول زن سی‌وسومین دوره جشنواره فیلم فجر شد. کرامتی در زمینه حقوق کودکان و آموزش سلامت وابسته به ایدز فعالیت‌های زیادی دارد و با یونیسف در چارچوب برنامه پنج‌ساله مبارزه با ایدز همکاری داشته است. وی برگزارکننده نخستین جشن روز جهانی کودک در ایران است.
ستاره اسکندری، مرگ تدریجی یک رؤیا 
یکی از بهترین بازی‌های ستاره اسکندری در سال 78 و زمانی بود که در یکی از اپیزودهای مجموعه «داستان یک شهر» نقش دختر معتادی را بازی کرد که پدرش در سن پایین او را به اجبار به عقد مردی میانسال و معتاد درآورده بود. اصغر فرهادی زمانی این قصه را می‌سازد که تا پیش از آن هنوز تصویری از یک زن معتاد در تلویزیون نشان داده نشده بود. اما این کارگردان موفق می‌شود یکی از بهترین بازی‌ها را از اسکندری در این نقش بگیرد؛ نقشی که اگرچه کوتاه بود در ذهن بسیاری ماندگار شد.
 ستاره یک بار دیگر نیز در مجموعه «مرگ تدریجی یک رؤیا» به کارگردانی فریدون جیرانی نقش یک زن معتاد را به خوبی به تصویر می‌کشد و با اینکه غالباً تا پیش از آن نقش‌های مثبتی ایفا کرده، شخصیت منفی ساناز را خیلی خوب به مخاطب معرفی می‌کند. 
پانته‌آ بهرام؛ یک مسافر 
یکی از پرمخاطب‌ترین سریال‌های تلویزیون چه در زمان خودش و چه در سال‌های پس از آن، «مسافر» بود؛ اثری که به لحاظ داستانی و بازی بازیگرانش توانسته هنوز هم در یاد و خاطر ایرانیان بماند. «مسافر» به دليل بازی خاص پانته‌آ بهرام در نقش یک دختر معتاد به نام منيژه و لحن و ادای ديالوگ، جايگاه متفاوتی در ميان کارهای او دارد. بهرام در اين سريال چهره جديدی از یک زن معتاد را كه به خاطر اعتيادش همه چيز را از دست می‌دهد ارائه كرد. او که در این سریال با ابوالفضل پورعرب همبازی بود، در بسياری از مواقع بازی همسطح و در پاره‌ای موارد بالاتر از او را به نمايش گذاشت. بهرام در آن سال‌ها چهره جديدی در تلويزيون بود و همين امر هم به او كمك كرد تا نقشش را برای بيننده باور‌پذير كند. 
مهناز افشار؛ اغواگر صحنه‌ها
مهناز افشار که جزء پول‌سازترین بازیگران سینمای ایران به حساب می‌آید، در فیلم «قصه پریا» به کارگردانی فریدون جیرانی، در نقش زنی معتاد بازی کرده است. افشار در این فیلم سعی کرده نقشی متفاوت از دیگر نقش‌هایش را به نمایش بگذارد. مهناز افشار بازیگری را با مجموعه تلویزیونی گمشده در سال ۱۳۷۷ آغاز کرد و پس از آن با ایفای نقش در فیلم سینمایی دوستان به کارگردانی علی شاه‌حاتمی در سال ۱۳۷۷ به سینما راه یافت و با ایفای نقش در فیلم سینمایی شور عشق به کارگردانی نادر مقدس در سال ۱۳۷۹ به شهرت رسید. او حضور بسیار اندکی در قاب تلویزیون را تجربه کرده است و در سال‌های اخیر در کنار سینما در تئاتر‌های کلاسیک به نقش‌آفرینی می پردازد.
سارا بهرامی؛ صاحب سیمرغ
سارا بهرامی‌ها درزمره بازیگران جوان و توانمندی قرار می‌گیرد که امید‌ها را به آینده سینمای ایران روزافزون می‌سازد. او در دارکوب بهروز شعیبی نمایش خیره‌کننده‌ای در نقش یک زن معتاد و آسیب‌هایی که پیرامون او در جریان است ارائه داد و از نظر هیئت داوران شایستگی دریافت سیمرغ بهترین بازیگر نقش زن را داشته است. وی فارغ‌التحصیل رشته تئاتر است و از ۹سالگی با ثبت‌نام در کلاس‌های تئاتر کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان وارد این عرصه شد. او در نمایش‌هایی چون «راهزنان»، «متولد ۱۳۶۱»، «هم‌هوایی»، «مخمصه» حضور داشته است و  در سال ۱۳۹۲ با بازی در مجموعه تلویزیونی پروانه به شهرت رسید. 
وی اولین کار سینمایی خود را در سال ۱۳۸۸ با فیلم ایرانی - فرانسوی «تهرون» به کارگردانی نادر همایون تجربه کرد و برای اولین بار برای بازی در فیلم ایتالیا ایتالیا به کارگردانی کاوه صباغ‌زاده، نامزد دریافت سیمرغ بلورین بهترین بازیگر نقش اول زن در سی‌وپنجمین دوره جشنواره فیلم فجر و جشن منتقدان و نویسندگان سینمای ایران شد. همچنین سارا بهرامی‌ها توانست در سی‌وششمین دوره جشنواره فیلم فجر برای بازی در فیلم دارکوب موفق به کسب سیمرغ بلورین بهترین بازیگر نقش اول زن شود.

 

تاکنون نظری برای این خبر ثبت نشده است!
ثبت نظر جدید
نام و نام خانوادگی  

آدرس ایمیل    

متن نظر  

کد امنیتی