[ فردا را به امروز می آوریم ]
  • آخرین شماره ۴۹۷
  • دوره جدید

نامه‌های ماندگار محمد بهمن‌بیگی به کوشش علی شجاعی، روزنامه شیراز نوین

شیرازنوین- سید محی الدین حسینی ارسنجانی

Arsanjani.moiin@gmail.com

پیش درآمد
به منظور اظهار ارادتمندی و عشق و علاقه وافر به تفکر و عملکرد شخصیتی مظلوم و در عین حال مشهور در دو عرصه علم و خدمت به وطن، توفیق حضور سالیانه در مراسم بزرگداشت بنیان‌گذار تعلیمات عشایر، زنده‌یاد محمد بهمن‌بیگی نصیب حالم شده است. حضوری که برای اینجانب آثار و برکات فراوان و ثمرات بی‌شماری داشته و دارد. تجدید دیدار هرساله با بانوی ارجمند ایل سکینه‌بی‌بی کیانی همسر بزرگوار محمد بهمن‌بیگی و آشنایی با فرزانگان و فرهیختگان و نخبگان عشایر، از جمله این برکات است که نصیب اینجانب می‌گردد. در اثنای برپایی مراسم باشکوه و البته ماندگار بیست‌ویکمین برنامه بزرگداشت محمد بهمن‌بیگی که در مجتمع علمی، آموزشی احسان برگزار شد و به همراهی دوست عزیز و ارجمندم علی ویس کریمی که خود، از بازنشستگان و پیشکسوتان آموزش و پرورش است حضور یافتم، با فرهیخته ارجمند و نویسنده توانمند علی شجاعی آشنا شدم. پیش از دیدار وی، آثارش را دیده و خوانده بودم تا آنکه بخت با ما یار شد و دیدار او نیز در این مراسم میسر گردید. در دقایق پایانی مراسم بود که وی، سخاوتمندانه کتاب نفیس و ارزشمند تازه به تألیف درآورده و نوانتشار خود را که در همین مراسم از آن رونمایی گردیده به اینجانب هدیه داد و بنده نیز به رسم ادب و از سر علاقه به اخلاق و منش نیک او، درصدد معرفی کتاب ماندگارش با عنوان «نامه‌های ماندگار محمد بهمن‌بیگی» برآمدم. آنچه در ادامه می‌خوانید، در واقع مختصری از معرفی این اثر تازه‌انتشار علی شجاعی، فرزند راستین ایران و خادم ایلات و عشایر فارس است. امیدوارم در آینده نزدیک شاهد رونمایی دیگر آثار، دست‌نوشته‌ها و تألیفات این نویسنده زبردست باشیم.
درباره نویسنده
علی شجاعی سال ۱۳۴۰ در یک سیاه‌چادر در ایل خمسه در شهرستان فسا دیده به جهان گشود. شجاعی سواد دوره ابتدایی خود را مرهون معلمان عشایری و مدارس سیار عشایری می‌داند که به همت محمد بهمن‌بیگی، بنیان‌گذار آموزش عشایر ایران راه‌اندازی شده بود. بی‌دلیل نیست که وی همیشه سایه پررنگ و سرنوشت‌ساز محمد بهمن‌بیگی را بر سر خود و دیگر هم سن و سالان ایلی چون خودش را فراموش نکرده و به راه و رسم و مکتب بهمن‌بیگی سخت وفادار مانده است. وی که ثابت کرده فردی سخت‌کوش است، آخرین مدرک تحصیلی‌اش را در مقطع کارشناسی ارشد مدیریت اجرایی (MBA) از کشور کانادا اخذ نموده است. ازجمله سوابق اجرایی وی اینکه وی از نیمه دوم دهه شصت تا پایان نیمه اول دهه هفتاد به مدت ۸سال ریاست مرکز بهداشت شهرستان و معاونت بهداشتی دانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی و درمانی فسا را به عهده داشته است. وی مدت ۴سال از سال ۱۳۸۲ تا ۱۳۸۶ شهردار فسا بوده است. شجاعی، فعالیت‌ها و خاطرات دوره شهرداری خود را در کتابی با عنوان «آنچه توانستم نه آنچه می‌خواستم» به رشته تحریر درآورده که در واقع، گوشه‌ای از تاریخ شهر فسا است. به کوشش وی کتاب «گوهر سلامت» نیز چاپ و منتشر شده است. وی حاصل عزیمت به کانادا برای ادامه تحصیل را در
کتاب «از فسا تا اتاوا» در قالب سفرنامه چاپ و منتشر نموده است.
شناسنامه کتاب
«نامه‌های ماندگار بهمن‌بیگی» کتابی ارزشمند در زمینه معرفی یکی از شخصیت‌های برجسته ایران در دوره معاصر، یعنی زنده‌یاد و زنده‌نام محمد بهمن‌بیگی، بنیان‌گذار تعلیمات عشایری است. در این کتاب نمونه‌هایی از نامه‌هایی که وی به دوستان، همراهان و بزرگان عصر خود به نگارش درآورده آمده است. این اثر فاخر توسط علی شجاعی، نویسنده و فعال فرهنگی درسال ۱۳۹۷ در نشر «همارا» در شیراز به مسئولیت و مدیریت مسعود بهره‌بر، در ۲۰۴صفحه مصور در قطع خشتی بزرگ با تیراژ ۵۰۰نسخه در چاپ اول منتشر گردیده است. طراحی جلد و صفحه‌آرایی کتاب و همچنین تایپوگرافی، اصلاح و بازسازی پیکسل‌ها در نامه‌های قدیمی کاری از هنرمند جوان مصطفی اکبرزاده است. این کتاب در فهرست رده‌بندی کنگره و دیویی و شمارگان کتاب‌شناسی ملی جایگاه خاصی دارد و فهرست‌نویسی کتاب برابر اصول نگارش فهرست‌نویسی «فیپا» انجام شده است. علی شجاعی کتاب خود را به حسنعلی مرادی کوچی، فردی که در چادری سفید در میان سیاه‌چادرهای دشت گربایگان شیبکوه فسا می‌درخشید و به او و همسالانش در اواخر دهه ۴۰ الفبای فارسی آموخت، اهدا نموده است.
نگاهی به پیشگفتار کتاب
علی شجاعی در بخشی از پیشگفتار ۳صفحه‌ای کتاب خود «نامه‌های ماندگار بهمن‌بیگی» چنین می‌نویسد: «... در این مقدمه کوتاه برآنم نگاهی گذرا و اجمالی به گوشه‌ای از ارتباطات مفید، مؤثر و کارساز این بزرگ‌مرد ایرانی داشته باشم که درسطر به سطر نامه‌های او به وضوح موج می‌زند. از دیرباز نامه به منزله وسیله ارتباطی رایج بوده و با گذشت زمان و پیشرفت‌های چشمگیر در فناوری اطلاعات و ارتباطات، همچنان جایگاه مطمئن و اثرگذارش را حفظ کرده است. در طول تاریخ و پهنه گیتی بزرگان، دانشمندان، مدیران، سیاست‌مداران و... بر حسب موقعیت، خواسته‌اند از طریق نامه، پیام خود را به مخاطبان برسانند و به هدف یا اهداف خود نایل آیند و رسالتشان را به انجام رسانند. در ایران نیز از این دست افراد داشته و داریم که در برهه‌هایی، نامه‌های این افراد جمع‌آوری و مجلد شده و در قالب کتاب در دسترس علاقه‌مندان قرار گرفته است ... من نیز در حد توان از این کتاب‌ها برای تدوین این کتاب بهره برده‌ام. پیش از این در سال ۱۳۹۱ توفیقی دست داد تا کتاب «نام‌ها و یادها در قلم و بیان بهمن‌بیگی» را منتشر نمایم. در این کتاب برای نخستین بار، تعدادی از نامه‌های دست‌نویس بنیان‌گذار آموزش عشایر ایران منتشر شد. خوانندگان، به این نامه‌ها اقبال فراوان و شور و شوقی بسیار نشان دادند. اقبال عمومی به این کتاب موجب شد دیگر نامه‌‌های بهمن‌بیگی که در چمدان‌ها، پوشه‌ها و لای کتاب‌ها مانده بود بیرون آید و از گنجینه‌ای جدید و ارزشمند رونمایی شود ... بر خود فرض می‌دانم از همه کسانی که این نامه‌ها را در اختیارم گذاشتند صمیمانه سپاسگزاری داشته باشم. اجازه می‌خواهم از محضر سرکار خانم سکینه کیانی (بهمن‌بیگی) همسر گرانقدر و همراه همیشگی بهمن‌بیگی برای حمایت بی‌دریغشان نام ببرم. نامه‌های ماندگار این قلم‌دار نازک‌اندیش و باریک‌بین به آنچه تاکنون به دست آمده یا در این مجموعه به چاپ می‌رسد منحصر نمی‌شود. به امید روزی که سایر نامه‌های بهمن‌بیگی که تاکنون به آنها دسترسی نداشته‌ام به این مجموعه افزوده شود ... اکثر این نامه‌ها به دست‌خط بهمن‌بیگی است که دیدنش حلاوت خاصی دارد. برای سهولت در خواندن نامه‌ها نمونه تایپ شده آنها در کنار دست‌خط نامه‌ها آورده شده است. از آنجا که شناخت مخاطب نامه کمک شایانی به انتقال مفاهیم و درک موضوع نامه می‌کند، مخاطبان در حد امکان و به اختصار معرفی شده‌اند. دیگر خصوصیات نامه‌‌های بهمن‌بیگی نیز در تدوین و انتشار این نامه‌ها تأثیر شایانی داشته است. اولین چیزی که نظر خواننده را جلب می‌کند، خط زیبای بهمن‌بیگی است. علاوه بر خط خوش، در نامه‌های او تعادل، نوع‌دوستی‌، روشن‌بینی، نجابت و عشق به خدمت موج می‌زند. این نویسنده چیره‌دست در نوشته‌ها و نامه‌هایش کلمات و جملات را ماهرانه به بند کشیده و صریح، روان و روشن همان چیزی که در ذهن داشته به مناسبت و ضرورت به روی کاغذ آورده و منظور خود را بیان نموده است ... در نامه‌‌های بهمن‌بیگی خلاقیت بسیار به چشم می‌خورد. گاه طنزی ملیح، چاشنی بعضی نامه‌ها می‌شود که به دل مخاطب می‌نشیند و او را به وجد می‌آورد. فکر و دلش را تصاحب می‌کند و بر جانش می‌نشیند. برای نمونه در نامه به دکتر سیدبصیر ‌هاشمی، بنیان‌گذار آموزش عشایر، روند سوادآموزی کودکان عشایری را یادآور می‌شود و در انتها از دکتر‌هاشمی که خود زمانی از همین کودکان بوده درخواست می‌کند مشکل فرد بیماری را که معرفی کرده حل کند. او با طنز شیرین می‌نویسد: «اگر مشکلش را حل نکردی به همه ایلات بویراحمد خبر می‌دهم...» بهمن‌بیگی در نامه‌هایش با بهترین شیوه، ارزش‌های‌ درونی خود را به نمایش می‌گذارد و ابعاد دیگری از علایق و اندیشه‌هایش را آشکار می‌نماید. برای مثال در نامه‌‌ای خطاب به فرزندان خود و برادرزاده‌هایش، «دنیای صحیح را دنیای زحمت‌کشان دانسته و جاه‌طلبی افراطی را مذموم دانسته و به درس خواندن و کار کردن اصرار ورزیده است.» در این نامه مکنونات قلبی‌اش را از آنچه از هر کودکی انتظار دارد، اینگونه آورده است: «دلم نمی‌خواهد آدم‌های مهمی شوید، آدم‌های خوبی شوید.» می‌توان نامه‌ها و نوشته‌های بهمن‌بیگی را نوعی الگوی نگارش برای فراگیری علم و دانش و محصلان این مرزوبوم دانست، بنابراین سازمان‌‌ها و نهاد‌های آموزشی، پرورشی، فرهنگی و خانواده‌ها می‌توانند از این سرمایه گرانبها و ارزشمند بهره ببرند...»
دو نمونه از آن نامه‌ها
- نامه محمد بهمن‌بیگی به خسرو باقری (از ارادتمندان به وی و از افراد کارآمد و مشهور بویراحمد):
«خسروعزیزم
در یک جلسه فرهنگی آموزگاری از من پرسید: وفا و عاطفه را از که بیاموزیم؟ گفتم از خسرو باقری. گفت: دیگر از که بیاموزیم؟ گفتم باز هم از خسرو باقری!» 
محمدبهمن‌بیگی، شهریور۱۳۸۵
- نامه به دکترعلی‌اکبر خسروی‌نژاد (دانش‌آموخته اولین دوره دبیرستان عشایری «چهل‌نفری» و فوق‌تخصص جراحی پلاستیک از دانشگاه تهران)
نور چشم عزیز و پزشک کم‌مانند، دکترعلی‌اکبر خسروی‌نژاد
وفاداری و رفتار تو کم‌مانند است. این دومین بار است که به یکی از عزیزترین شاگردان خود این جمله را می‌نویسم:
تو چو من یابی بسیار و نیابم چو تو من
گر جهان جمله بگردم ز کران تا به کران
محمد بهمن‌بیگی، ۲۶-۱-۸۹
تحلیل محتوای اثر
بهمن‌بیگی خود بزرگی بزرگ‌زاده و بزرگ‌منشی بزرگ‌اندیش بود که تلاش و کوشش خود را در راستای ریشه‌کنی بی‌سوادی و پیکار در عرصه جهل و نادانی صرف نمود. قلم سترگ وی در نگارش آثار ماندگار حول محور زندگی و روحیات عشایر، اعجازانگیز است. برای شناخت شخصیت ارزشمند وی و‌ کارهای ماندگار او باید افرادی مثل علی شجاعی باشند تا بتوانند وی را آنگونه که بایسته است معرفی نمایند. محمد بهمن‌بیگی نامه‌هایی را که نوشته سرشار از عشق و خلوص است و پاکی طینت او را در جمله به جمله نامه‌هایش می‌توان یافت. روح امید و وفاداری را در متن و محتوای نامه‌های بهمن‌بیگی می‌توان دید. او انسانی رئوف و خدمتگزار و عاشق میهن و دوستدار خدمت به خلق خدا بوده است. کتاب نامه‌های ماندگار محمد بهمن‌بیگی را هم شاید بتوان یکی دیگر از آثار تألیفی بهمن‌بیگی نام نهاد که توسط علی شجاعی تدوین و با سختی و رنج و مرارت بسیار منتشر شده است. این کتاب سراسر خواندنی، حرف‌هایی با مخاطب دارد که اگر مخاطب ناشناخته این کتاب را بخواند می‌تواند به عمق وجود شخصیت محمد بهمن‌بیگی پی ببرد. سلامت روح و فکر و صلابت ایمان و عقیده، شجاعت، صداقت و کیاست بهمن‌بیگی را می‌توان از محتوای آثار مندرج در این کتاب به وضوح دید. ادب و متانت محمد بهمن‌بیگی به ویژه در نامه‌های مختلف به شخصیت‌ها، دوستان، اقوام و فامیل و یاران دیرینه خود را به وضوح می‌توان دید. گذشته از آن، محمد بهمن‌بیگی در تمام نامه‌های خود به این و آن حالتی از دلسوزی و راه‌اندازی کار خلق و گره‌گشایی از مشکلات مردم را سفارش کرده است. در هیچ‌یک از نامه‌های محمد بهمن‌بیگی که در کتاب علی شجاعی آمده است، از زورگویی و تعصبات بیجا خبری نیست، زیرا او دست‌پرورده فرهنگ بی‌ریب و ریای ایلاتی و تربیت یافته در دامان پدر و مادری است که در اوج کمبودها و محدودیت‌‌های زمان زندگی‌شان، برای رسیدن وی به مقامات عالی معنوی و علمی تلاش و جهد بسیار می‌کنند. محمد بهمن‌بیگی چون در اوج غربت و تنهایی و بی‌خبری‌های رسانه‌ای خالصانه و  غریبانه برای آنکه کشور و میهن خود را از فقر و نادانی نجات دهد، خالصانه کوشید و هر آنچه در توان داشت در طبق اخلاص نهاد، امروز دوستدارانش برای او و احیای نام و عظمت کارهای ماندگار وی این‌چنین می‌کوشند.
سخن پایانی
کتاب «نامه‌های ماندگار محمد بهمن‌بیگی» به کوشش علی شجاعی، کتابی ماندگار در حوزه شناخت و شناساندن شخصیت بی‌بدیل محمد بهمن‌بیگی است. این اثر جاودانه و فاخر را باید به عنوان یکی از مهم‌ترین اسناد و مدارک ملی و از ارزشمندترین آثار حول محور معرفی شخصیت ارزشمند بنیان‌گذار تعلیمات عشایری ایران و به عنوان یکی از کتاب‌های مرجع حوزه پژوهش در زمینه شناخت و شناساندن بهمن‌بیگی دانست. توصیه اینجانب به تمامی علاقه‌مندان به او، به ویژه فارغ‌التحصیلان  آموزش عشایری و دانش‌آموختگان مکتب فکری و علمی آن زنده‌یاد، بزرگان و مفاخر ادبی خصوصاً برجستگان ایلات و عشایر ایران و همه کسانی که دل در گرو رشد و تعالی کشور دارند، این است که با تهیه این اثر زیبا، دیدنی و خواندنی که به عنوان سند مستحکم حقانیت بهمن‌بیگی بزرگ است، اطلاعات بیشتری از قدرت قلم و اعجاز کلام او پیدا کنند. از دیدگاه اینجانب «سیدمحی‌الدین حسینی ارسنجانی»، تلاش وصف‌ناپذیر دوست عزیزم علی شجاعی در تهیه و تدوین کتاب «نامه‌های ماندگار محمد بهمن‌بیگی» ستودنی و ارزشمند است. با قدردانی از تلاش‌ها و دغدغه‌های خاطر وی که در راستای پاسداشت آن شخصیت والای علمی و فرهنگی داشته و دارد و همچنین با تقدیر و تشکر از همه کسانی که در تهیه و تدوین و انتشار این اثر ماندگار، وی را یاری‌رسان بوده‌اند، به ویژه از ناشر مسعود بهره‌بر، سکینه کیانی همسر بزرگوار محمد بهمن‌بیگی و خسروی‌نژاد، حامی مالی این اثر، امیدواریم در آینده‌ای نزدیک کتاب «نامه‌های ماندگار محمد بهمن‌بیگی» به چاپ مجدد و چاپ‌های بسیار برسد.همین جا لازم است از آن دسته از شاگردان، دوستان، همراهان و علاقه‌مندان محمد بهمن‌بیگی بخواهم اگر آثار و نوشته‌هایی از محمد بهمن‌بیگی در اختیار دارند، با در اختیار گذاشتن تصویری از آن نامه‌ها به نویسنده کتاب «نامه‌های ماندگار بهمن‌بیگی»، او را در چاپ‌های بعدی همراهی نمایند. زیرا کاری که علی شجاعی در این زمینه کرده، در واقع پاسداشت حرمت قلم و اندیشه‌های پاک و بی‌نظیر فردی است که در طول تاریخ حیات پربار خود، جز خدمت به خلق و باسواد نمودن کودکان منظور و مقصودی نداشته است.نکته پایانی آنکه محمد بهمن‌بیگی می‌توانست همچون سایر نویسندگان و مدیران ارشد هم‌عصر خود، به مقامات عالی تحصیلی و مدیریت کلان اجرایی برسد؛ اما او کار علمی و آموزشی در سیاه‌چادرها و دید و بازدید از مدارس عشایری را بر هر آنچه دیگران تشخیص می‌دادند ترجیح داد و با صبر و حوصله بسیار آنچنان در راه باسوادی فرزندان عشایر کوشید که امروز به بزرگی و شکوه از او نام می‌برند.

تاکنون نظری برای این خبر ثبت نشده است!
ثبت نظر جدید
نام و نام خانوادگی  

آدرس ایمیل    

متن نظر  

کد امنیتی