[ فردا را به امروز می آوریم ]
  • آخرین شماره ۱۰۲۶
  • دوره جدید

بازمانده در نیمه‌راه، روزنامه شیراز نوین

نگاهی به «مَلی و راه‌های نرفته‌اش»  به بهانه پخش در سینمای خانگی

بازمانده در نیمه‌راه

 

لیلا رحمان‌ستایش، منتقد سینما
 فیلم «مَلی و راه‌های نرفته‌اش» ادامه فیلم‌های دیگر تهمینه میلانی به ویژه «دو زن» است. ملیحه، (ماهور الوند)، دختر جوان و کم‌‌تجربه‌ای است که عاشق جوانی به نام سیامک، (میلاد کی‌مرام) می‌شود. آن دو بر خلاف میل خانواده‌ها، با هم ازدواج می‌کنند و به زودی تفاوت دیدگاه و اختلاف فرهنگی بین این دو آشکار می‌شود. میلانی کارگردانی است که به موجب فیلم‌سازی برای زنان و مسائل آنها مشهور است؛ مهارتی که اوج آن در فیلم «زن زیادی» خلاصه می‌شود، ولی متأسفانه بعد از این فیلم، شاهد افول هنری در آثار سینمایی این کارگردان بودیم. به طوری که در تازه‌ترین فیلمش (ملی و راه‌های نرفته‌اش) تماشاگر به جای دیدن یک فیلم با فرمی خاص، شاهد اثری اغراق شده درباره زنان است. اثر تازه وی به شدت یادآور آثار دهه هفتاد و هشتاد اوست و شخصیت‌پردازی و دیالوگ‌ها، مخاطب را به حال و هوای فیلم تأثیر گذار «دو زن» می برد.  در ملی و راه‌های نرفته‌اش، کارگردان باز هم موضوع خشونت خانگی و شکاک بودن مردها را مطرح کرده، بدون آنکه هیچ نکته یا راه‌حلی برای مواجه با مرد شکاک ارائه شود. کارگردان در این فیلم مَلی را در یک بحران خشونت‌آمیز مردانه قرار می‌دهد. او به دلیل ناملایمتی‌های خانواده‌اش ترجیح می‌دهد ازدواج کند. زود عاشق سیامک می‌شود، دل می‌بازد و با افکار جوانانه پسندش وارد زندگی سختی می‌شود. شوهرش به همه چیز شک دارد، حتی به دایی مَلی! کارگردان، تماشاگر را از ابتدای فیلم در جریان خشونت علیه زنان قرار می‌دهد. در اولین سکانس، ملیحه (ملی) در یک آموزشگاه خیاطی به بیننده معرفی می‌شود و هم‌زمان با معرفی مَلی، مدیر آموزشگاه که خانم جوانی است با صورتی کبود اولین پیام فیلم را منتقل می‌کند: زن از شوهرش کتک خورده است؛ شوهری که با پچ‌پچ کارآموزان مشخص می‌شود تحصیل‌کرده و مهندس است.

سیاه و سفید!
اگر این کارگردان در کارهای قبلی‌اش مانند «دو زن» به انتقاد از چنین مردانی پرداخته بود، اکنون پس از گذشت هفده سال از ساخت آن فیلم باید راهکاری جدید برای حل این معضل ارائه بدهد، اما مخاطب در این فیلم هیچ راهکار جدیدی را شاهد نیست و دوباره همان حرف‌های قدیمی را می‌شنود. از دیگر نکات اثر اخیر میلانی این است که ما به هیچ‌وجه و هیچ‌گاه لحظاتی از زندگی عادی شخصیت‌های فیلم، یعنی زمانی که با یکدیگر درگیر نیستند نمی‌بینیم و این موضوع ممکن است این سوال را ایجاد کند که آیا مردی که خشن و بیمار است، هر روز همسر خود را کتک می‌زند؟ آیا یک زوج در طول یک رابطه با وجود تمام مشکلاتی که در پیش دارند، نمی‌توانند لحظاتی خوش و شاداب را تجربه کنند؟ حقیقت زندگی هر فرد پر از لحظات خوش و لحظات تلخ است و تقابل این دو رویداد، خود می‌تواند در زمینه به چالش کشیدن موضوع در ذهن مخاطب اثر به شدت موفق عمل کند.
دختران دیروز و دختران امروز
میلانی در فیلم دو زن موفق شده است شخصیت فرشته با بازی نیکی کریمی را با مقتضیات زمان داستان که به اوایل دهه ۶۰ می‌رسد، بسیار باورپذیر کند و بپذیرد، اما وضعیت ملی با شرایط 17سال پیش فرشته قابل قیاس نیست. ملی دختری است در این دوره و برای این زمان، با خانواده‌ای که از نظر مالی مشکلی ندارند. او در تهران مدرسه رفته و بزرگ شده است و با توجه به طبقه اجتماعی او، این سادگی اغراق شده و زودباوری او کمی دور از انتظار است. هرچند بازیگر نقش ملی تمام تلاش خود را به کار گرفته بود تا نقش خود را به صورتی باورپذیر ایفا کند، در دهه نود قضیه کمی فرق کرده است. مَلی با تمام مظلومیت و معصومیتی که در رفتار و چهره‌اش دارد، با زنان فیلم دو زن، زن زیادی و واکنش پنجم تفاوت‌های بسیاری دارد. با این حال کارگردان باز هم تأکید دارد رفتار و عکس‌العمل‌های مَلی را هم مثل زنان فیلم‌های گذشته‌اش ترسیم کند و هیچ تغییرِ نسلی در شخصیت‌‌پردازی مَلی دیده نمی‌شود. میلانی در اثر جدید خود به عمق رفتاری در دهه نود نپرداخته و هنوز بر سوختن و ساختن زن تأکید دارد؛ هرچند این طرز فکر و نگرش اخلاقی در جامعه کنونی تغییر کرده و زنان نسل مَلی به این اندازه بی‌دست و پا و منفعل نیستند و می‌توانند از خود دفاع کنند.
پرش‌های شتاب‌زده
از دیگر نکات ضعف فیلم مَلی و راه‌های نرفته‌اش که به محتوایش ضعف رسانده است، شتاب‌زدگی در به وجود آوردن موقعیت‌هاست. به نظر می‌رسد مخاطب در چند دقیقه اول فیلم در جریان کامل فضای روایت قرار می‌گیرد و می‌فهمد با چه فیلمی روبروست. پس از آن، علاقه و دلبستگی میان سیامک و مَلی زود اتفاق می‌افتد مادر و پدر و برادر غیرتی مَلی، خیلی زود با ازدواجشان موافقت می‌کنند. از فردای عروسی رفتار مادر سیامک با مَلی غیرمنطقی است. سیامک تعادل روانی ندارد و تا سکانس‌های آخر فیلم مشخص نمی‌شود این نوع رفتار و واکنش‌های خشنونت‌آمیز سیامک برای چیست. شتاب‌زدگی در فیلم‌نامه، چهره واقعی اما بی‌دلیل سیامک را خیلی زود لو می‌دهد؛ در حالی که فیلم‌ساز می‌توانست با گذشت زمان شخصیت روان‌پریش سیامک را رو کند. 
از برخی جهات می‌توان فیلم ملی را به فیلم قرمز اثر فریدون جیرانی شبیه دانست. در «قرمز» جیرانی با شخصیت‌پردازی کامل و بررسی مشخصه‌ها و علایم بیماری روانیِ مرد با بازی محمدرضا فروتن، فیلمش را به درامی روان‌شناسانه تبدیل می‌کند. این مسئله که چرا فروتن به این مرحله نامتعادل بودن در رفتار رسیده است، به وسیله دیالوگ گفته می‌شد. در مَلی و راه‌های نرفته‌اش با اینکه سیامک از رفتار پدرش در کودکی آسیب روحی دیده است؛ فقط یک اشاره کوچک به آن می‌شود، آن هم از طریق دیالوگ بین سیامک و مَلی بعد از آزادی از زندان و دیالوگ مادرِ سیامک به شوهرش. اما فیلم‌ساز می‌توانست به گونه‌ای رفتارهای خشونت‌آمیز پدر سیامک به مادرش را که باعث شده سیامک شکاک و روان‌پریش شود با فلاش‌بک نشان دهد تا نامتعادل بودن رفتار سیامک به مَلی متقاعد کننده‌تر و باورپذیرتر شود. مَلی و راه‌های نرفته‌اش فیلمی درباره آسیب اجتماعی است، اما هیچ نشانه‌ای از راهکار برای مقابله با این آسیب به ما نشان داده نمی‌شود، جز تماس گرفتن با کارشناس خانواده آن هم از طریق تلفن که این امر نیز به صورت ناقص بیان می‌شود. انتخاب بازیگران و ایفای نقش آنان از جمله نقاط قوت این اثر به حساب می‌آید. ماهور الوند به لحاظ مظلومیت در چهره انتخاب درستی به نظر می‌رسد و احساس ترس چشم‌ها و بدن در برابر بازیگر روبرویش به خوبی نمایان می‌شود. بازی میلاد کی‌مرام نیز تا بازی متوسط و موفق شده در بروز خشم و روان‌پریشی حالات کنترل شده‌ای در بازی‌اش ایفا کند. «مَلی و راه‌های نرفته‌اش» نشانی از دغدغه میلانی است. کارگردان در تلاش بوده موضوع مهم خشونت‌های روانی، رفتاری و فیزیکی و مقوله‌ ضرب و شتم زنان توسط مردان را آسیب‌شناسی نماید و راهکارهایی نیز ارائه دهد. اما چندان فیلم تأثیرگذاری نیست و نیازمند پختگی و تأمل بیشتر در ورود به چنین مقوله‌هایی است.

تاکنون نظری برای این خبر ثبت نشده است!
ثبت نظر جدید
نام و نام خانوادگی  

آدرس ایمیل    

متن نظر  

کد امنیتی