[ فردا را به امروز می آوریم ]
  • آخرین شماره ۷۵۳
  • دوره جدید

درماندگی خودآموخته و روش‌های کاهش آن، روزنامه شیراز نوین

شیرازنوین- سید محی الدین حسینی ارسنجانی

Arsanjani.moiin@gmail.com

درمورد پدیده درماندگی خودآموخته، نقطه نظرات فراوانی موجود است؛ اما بی‌آنکه تعریفی از آن یا علل به وجود آمدن آن ارزیابی و بررسی شود، درخصوص روش‌های کاهنده آن، مقاله‌ای را به اختصار تقدیم شما خواننده گرامی می‌نمایم.
پاداش گروهی به جای پاداش فردی
در هر موقعیت آموزشی، باید از پاداش‏های انفرادی كه عده كمی بیشترین پاداش‏ها را بگیرند پرهیز كرد و در عوض، پاداش‏ها به صورت گروهی باشد. در این حالت، پاداش‏ها فقط بر اساس عملكرد گروه توزیع می‏شوند. هر عضو گروه تنها زمانی می‏تواند پاداش دریافت كند كه دیگر اعضای گروه نیز همان پاداش را دریافت كنند. در نتیجه، در جو همكاری انگیزش بیشتر شده و به یادگیری مطمئن و مطلوب منجر خواهد شد.
آموزش اسناد (بازسازی اسناد)
اگر درماندگی آموخته‏ شده حاصل سبك اسنادی معیوب فراگیر باشد، آموزش اسناد دادن به وی مفید واقع می‏شود. هدف بازسازی اسنادی این است كه سبك اسنادی نامطلوب فراگیران تغییر یابد؛ بدین معنا كه دانش ‏آموزانی كه شكست خود را به توانایی پایین نسبت می‏دهند، بیاموزند اسنادهای نامطلوب خود را تغییر دهند. به عبارت دیگر، فراگیران باید یاد بگیرند شكست را به عوامل بی‏‌ثبات و موفقیت را به عوامل با ثبات نسبت دهند. به طور كلی، برنامه‏‌های آموزشی اسنادی، شیوه‏‌های مثبت مواجه شدن با شكست را به دانش‌‏آموزان می‏آموزد تا بتوانند به سطوح بالاتری از انگیزش دست یابند.
مشاركت
یكی از راه‏های جلوگیری از درماندگی آموخته‏ شده و بالا بردن انگیزش دانش‏‌آموزان، افزایش مشاركت آنان در امر یادگیری است. این امر می‏تواند به وسیله تشویق دانش‌‏آموزان به مشاركت در تعیین اهداف، تصمیم‏‌گیری‏ها و انتخابات حاصل شود. مشاركت دادن دانش‌‏آموزان در تعیین اهداف باعث می‏شود آنها اهداف خود را تنظیم كنند و نظارت و كنترل بیشتری بر آنها داشته باشد. در نتیجه، بدون هیچ ترسی از ناتوانی در برآورده كردن اهداف، با انگیزش بالایی در فرایند یادگیری درگیر می‏شوند. معلمان باید توجه داشته باشند با دادن فرصت‏های انتخاب به دانش‏‌آموزان، مانند انتخاب محتوایی و انتخاب روش كاری، به آنها این امكان را بدهند تا بر یادگیری خود، كنترل و حاكمیت بیشتری داشته باشند و در نتیجه، در خود احساس ‏كفایت ‏و صلاحیت‏ كنند.
توازن میان تكالیف دشوار و آسان
به اعتقاد متخصصان، دانش‌‏آموزان دارای نیاز قوی به پیشرفت با تكالیف و فعالیت‌های چالش‏ برانگیخته می‏شوند. تكالیف چالش‌‏برانگیز تكالیفی هستند كه نه زیاد دشوار و نه زیاد ساده‏‌اند، بلكه در حد توانایی دانش‏‌آموزان هستند. تكالیف دشوار باعث احساس شكست و ناتوانی و تكالیف ساده نیز باعث احساس بی‌كفایتی و دلسرد شدن در دانش‏‌آموزان می‏گردد كه در هر دو حالت، باعث صدمه دیدن انگیزش آنان می‏شود. اما چنانچه بین این دو دسته تكلیف توازن منطقی برقرار شود، باعث افزایش اشتیاق و علاقه دانش‌‏آموزان به یادگیری خواهد شد.
تأمین حمایت آموزشی
اگر قرار است دانش‌‏آموزان به انجام كارها و تكالیف دشوار بپردازند، برای اطمینان یافتن از موفقیت خود به حمایت آموزشی نیاز دارند. حمایت آموزشی نوعی یاری است كه فردی توانا در روند فعالیت تحصیلی در اختیار فردی دیگر كه نیازمند آن است قرار می‏دهد. این حمایت‏ها می‏توانند به اشكال ذیل ظاهر شوند:
الف. خرد كردن هدف: معلمانی كه از این راهبرد سود می‏جویند، فعالیت‏های نسبتاً دشوار را به اجزای كوچك‏تر و عملی‌‏تر تقسیم می‏كنند كه قطعاً مهارت‏های شناختی كمتری نیاز دارد. در نتیجه خرد شدن هدف، احتمال موفقیت دانش‌‏آموزان‏ در كارهای ‏دشوار بیشتر می‏شود.
ب. كمك‏های جبرانی: فراهم كردن كمك‏های جبرانی برای دانش‌‏آموزانی كه قادر نیستند از عهده انجام امور تحصیلی مشكل خود برآیند، این امكان را می‏دهد تا موفقیت را، هرچند در سطحی پایین، تجربه كنند. این امر باعث می‏شود عزت نفس آنان افزایش یافته و نگرش مثبت‌تری به یادگیری كسب كنند.
ج. تقسیم كار: تقسیم كار یكی دیگر از شیوه‌‏های حمایتی است كه تحقق مطلوب فعالیت‏های دشوار را تضمین می‏كند. در این راهبرد، فقط برخی از كارها توسط یك دانش‌‏آموز و بقیه كارها توسط معلم یا دیگر دانش‏‌آموزان انجام می‏گیرد و به این طریق، دشوارترین تكالیف به سهولت به موفقیت می‌‏انجامد و دانش‌‏آموزان نیز احساس كفایت و لیاقت بیشتری خواهند كرد. البته برای افزایش تأثیر این روش، بهتر است افراد تواناتر مسئول بخش دشوارتر و افراد كم‏‌توان‌‏تر مسئول بخش‏های ساده‏‌تر باشند.
تأكید بر فعالیت و نه پیشرفت
این اقدام آموزشی كه توسط بل ـ گردلر (Beel-Gredler) (1995) مطرح شده، بر این نكته تأكید دارد كه شرایط آموزشی باید بر فعالیت دانش‏‌آموزان (فرایند) تأكید كند نه پیشرفت آن (نتایج). تأكید بر فعالیت یادگیری به جای تأكید بر درستی یا نادرستی پاسخ، انگیزه دانش‌‏آموزان را افزایش‏ می‏دهد و عملكرد تحصیلی‏ آنان‏ را مطلوب‏ می‏گرداند.
پرهیز از مقایسه اجتماعی دانش‏‌آموزان
اگرچه در موقعیت آموزشی تا حدی بین دانش‌‏آموزان رقابت ایجاد می‏شود، باید كوشید اثرات منفی آن را كاهش داد. دو راهكار در این زمینه وجود دارد: اول، باید سعی شود عملكرد یا رتبه كنونی شاگردان با عملكرد و رتبه پیشین آنها یا با معیارهای اصولی مقایسه گردد و نه با عملكرد و رتبه دیگر شاگردان. راهكار دوم، استفاده از روش تسلط‏‌آموزی است. در این روش، پس از تعیین حد تسلط، هریك از دانش‌‏آموزان كه در آموزش كلاسی یا گروهی به این حد نرسیده باشند، با آموزش اصلاحی بعدی سطح یادگیری آنها به سطح تسلط افزایش می‏یابد و از تجربه شكست و ایجاد مفهوم خود منفی در آنها جلوگیری می‏شود.
ایجاد روابط مثبت با دانش‌‏آموزان
اولین هدف معلم باید برقرار كردن رابطه‏‌ای مطلوب، دوستانه و حمایت‏كننده با دانش‌‏آموزان باشد. چنین هدفی فقط با تعامل دوستانه و خوش‏رویی معلم با دانش‌‏آموزحاصل می‏آید. معلمان، به ویژه در روزهای اول مدرسه، با روی باز به دانش‌‏آموزان نشان دهند به آنها علاقه‌‏مندند و آنها می‏توانند به او اعتماد نمایند و در صورت نیاز برای هر كمكی به وی رجوع كنند. رسول خدا صلی ‏الله ‏علیه ‏و‏ آله می‏فرمایند: «حسن الخلق یثبت الموده»؛ خوش‌خلقی رشته دوستی را استوار می‏كند. همچنین از امام باقر علیه ‏السلام نقل شده است: «چهره شاد و روی باز وسیله جلب دوستی و ترش‏رویی و گرفتگی چهره سبب جلب دشمنی است.»

تاکنون نظری برای این خبر ثبت نشده است!
ثبت نظر جدید
نام و نام خانوادگی  

آدرس ایمیل    

متن نظر  

کد امنیتی