[ فردا را به امروز می آوریم ]
  • آخرین شماره ۵۹۳
  • دوره جدید

صنایع‌دستی شیراز؛ شهره در آفاق و انفس، روزنامه شیراز نوین

شیرازنوین- سید محی الدین حسینی ارسنجانی

Arsanjani.moiin@gmail.com

صنایع دستی و سوغاتی‌های شیراز و فارس به عنوان برندی جهانی مطرح و در زمره باکیفیت‌ترین و اصیل‌ترین صنایع و سوغاتی‌های ایران محسوب می‌گردند. در این شماره از روزنامه شیرازنوین به اختصار مهم‌ترین صنایع دستی شیراز و فارس را که شهرتی ملی و جهانی دارند به شما خوانندگان گرامی صفحه میراث معرفی می‌نمایم.
خاتم شیراز، نگین صنعت و هنر ایرانی
خاتم‌سازی آراستن سطح اشیای چوبی به صورتی شبیه به موزائیک با مثلث‌های کوچک است و این مثلث‌ها هرچه ظریف‌تر و طرح‌ها و اشکالی که با این مثلث‌ها به وجود می‌آید هرچه منظم‌تر باشد، خاتم مرغوب‌تر است. خاتم شیراز از خاتم اصفهان بهتر است، اما متأسفانه اصفهانی‌ها خاتم درجه دوم خود را به نام خاتم شیراز در بازار صنایع دستی عرضه می‌کنند. مرغوبیت مواد اولیه به کار رفته در خاتم نیز باعث بالا بردن ارزش آن می گردد.
سفال شیراز
سفال شیراز در مقایسه با سفال همدان در رتبه دوم قرار دارد و سفالگران شیرازی، تولیدات اندک خود را در فارس و شیراز عرضه می‌کنند.
شیشه‌گری
از اوایل دوره اسلامی، شیشه‌گری در شیراز با ساخت و طراحی و رنگ‌آمیزی بطری، قوری، گلدان و فنجان همراه بوده که برای مصارف خانگی به کار می‌رفته است. برخی اشیای باقی مانده در شیراز و فارس متعلق به قرون هشتم و نهم میلادی است که بدون تزئین است. 
قلم‌زنی
از آثار فلزی دوره هخامنشی در اطراف شیراز نمونه‌های بسیاری به دست نیامده تا دورنمای رواج این هنر در آن دوران را مشاهده کنیم، ولی مجموعه ظرف‌ها و بشقاب‌های نقره و طلای عصر ساسانی که به دست استادان ایرانی قلم خورده است و سلاطین این سلسله را در بزم یا رزم و شکار نشان می‌دهد و در موزه «ارمیتاژ» شهر لنینگراد نگاهداری می‌شود، رواج صنعت قلم‌زنی را در آن عصر تأیید می‌کند. در دوران اسلامی تاریخ ایران صنعت قلم‌زنی رواج فوق‌العاده داشته است و شاهد بر این مطلب، مجموعه ابریق‌های برنزی و آثار زیبای فلزی از نوع بخوردان و ظرف‌های آبخوری است که به شکل حیوانات و پرندگان ساخته شده و بیشتر آنها در خراسان و همدان و ری و سمرقند به دست آمده است.
گلیم‌بافی
گلیم شیراز و فارس مثل گبه و قالی آن، از شهرت و اعتبار جهانی برخوردار است و خریداران بسیار دارد. قدیمی‌ترین نمونه به دست آمده گلیم ایران و قطعه گلیمی متعلق به دوره اشکانی است.
معرق
هنر معرق روی چوب، یکی از رشته‌های پرپیشینه صنایع دستی ایران است که به نسبت سایر صنایع چوب از قبیل خاتم، منبت، نازک‌کاری چوب، خراطی و بافت سبد و حصیر دارای قدمت بیشتری است و طبق اسناد و مدارک موجود، با وجودی که زادگاهش هند است اما از روزگارانی خیلی دور به ایران راه یافته و هنرمندان و صنعتگران ایرانی، تکمیل کننده و گسترش دهنده آن بوده‌اند. این هنر هم‌اکنون در فهرست هنرهای آموزش داده شونده به علاقه‌مندانش در شیراز و فارس است.
منبت‌کاری
منبت‌کاری هنری است مشتمل بر حکاکی و کنده‌کاری روی چوب بر اساس نقشه‌ای دقیق. این تعریف اصولی منبت‌کاری است. منبت‌کاری در شهر‌های آباده فارس همراه با شیراز و شهرهایی چون لارونی ریز و فسا، جهرم، داراب و کازرون رونق دارد.
مینیاتور
 اصولاً به هر نوع پدیده هنری ظریف به هر شیوه‌ای که ساخته شده باشد، مینیاتور اطلاق می‌شود و در ایران برای شناسایی نوعی نقاشی که دارای سابقه و قدمتی بسیار طولانی است به کار می‌رود. در بسیاری از آثار تاریخی، به ویژه خانه‌های میراثی زندیه و قاجاریه در شیراز، می‌توان نشانه‌هایی از هنر مینیاتور را دید.
نمدمالی
نمد، ساده‌ترین نوع کف‌پوش است و ساخت آن احتیاج به دستگاه خاصی دارد. در نمدمالی درواقع از خاصیت طبیعی پشم که عبارت از در هم پیچیدن الیاف آن در اثر رطوبت و فشار است استفاده می‌شود . احتمال دارد که اولین بار بافندگانی که الیاف پشمی خود را شسته و برای گرفتن رطوبت آن با چوبدستی ضربه‌هایی به پشم می‌زده‌اند، موفق به کشف این خصوصیت پشم و در نتیجه موفق به به وجود آوردن صنعت نمدمالی شده باشند. نمدمالی هنوز در شیراز و شهرهای بزرگ فارس کم و بیش رونق دارد.
سوغاتی‌های شیراز و فارس
شیراز و فارس سوغاتی‌های فراوانی دارند که به نوعی صنایع‌دستی هم محسوب می‌گردند.بهترین و معروف‌ترین این سوغات‌ها عبارت‌اند از: انواع عرقیات، آجیل و خشکبار، ترشی کازرون، فالوده شیرازی، گیوه آباده، رب انار ارسنجان، خرمای جهرم، حاج بادام و نان کماج نیریز، یوخه یا کاک، مسقطی، بهار نارنج، لیمو و آبلیمو و آبغوره که می‌توان در سوغات‌سراهای شیراز مانند بازار وکیل، سرای مشیر، بازار انقلاب و خیابان ملاصدرا آنها را تهیه کرد. نقره‌کاری هم از دیگر صنایع دستی شیراز است که در بازار زرگرها به آن پرداخته می‌شود. شیرینی‌های شیراز و فارس هم از سوغاتی‌های پرطرف‌داراند که از این جمله‌اند: رنگینک، حلوای ارده و نان کنجدی، نان شیرین فسا، حلوا خارک (خرمای کال)، نان مشت، برشلیگ و مسقطی لار، حلوای سین ارسنجان و... که هنگام نوروز بر سر سفره‌هایشان و در میهمانی‌ها و پذیرایی‌ها از آنها استفاده می‌کنند. 
لیمو، آبلیمو، نارنج و آب نارنج و غوره و آبغوره
از جمله سوغات شیراز و فارس، لیمو و آبلیمو، نارنج و آب نارنج و غوره و آبغوره  است. در این استان به دلیل آب و هوای مناسب، باغ‌های زیادی برای کشت انواع مرکبات وجود دارد. در شیراز و جهرم و فیروزآباد، قیروکارزین و کازرون و داراب و نورآباد ممسنی، محصولات یادشده به وفور برداشت و عرضه می‌گردد.
عرقیات شیراز و میمند
در فارس و به خصوص میمند و داراب، عرقیات مختلفی تولید می‌شود. از معروف‌ترین این عرقیات می‌توان به عرق بیدمشک، شاتره، اترج، گاوزبان، کیالک، تارونه، نعنا، چهل گیاه، کاسنی، شربت به لیمو، دوآتش، آبغوره و نسترن اشاره کرد که بسیار خوش‌طعم هستند و این عرقیات خواص درمانی فراوانی نیز دارند. وجود این عرقیات و شربت‌های طبیعی متنوع، باعث شده شیراز به شهر عرقیات نیز معروف شود. البته گلاب را هم باید به این عرقیات اضافه نمود که گلاب میمند، معروف‌ترین و پرآوازه‌ترین گلاب‌ها است. سرزمین فارس مهم‌ترین مرکز تولید گلاب و عطر‌های گوناگون بوده است؛ بنابراین در سفر به شیراز، با توجه به خاصیت این عرق‌ها، مقداری به عنوان سوغات به شهر خودتان ببرید.
بهارنارنج
شیراز شهر بهارنارنج‌هاست. بهار نارنج یکی دیگر از مرکباتی است که در این شهر به چشم می‌خورد‌ که زبانزد خاص و عام است. از این میوه در صنعت عطرسازی و تهیه اسانس استفاده می‌شود. بهار نارنج با رسیدن بهار و حدوداً در اردیبهشت شکوفه می‌زند و میوه می‌دهد و شهر را عطرآگین می‌کند. بهار نارنج از محبوب‌ترین مرکبات شهر شیراز است. اگر قبل از خواب کمی عرق بهار نارنج در یک فنجان چای بریزید و بنوشید، خواب آرامی خواهید داشت.
فالوده شیرازی
فالوده شیرازی یکی دیگر از سوغات شیراز است و کمتر کسی را می‌توان یافت که آن را نشناسد. فالوده شیرازی با اضافه کردن لیموترش و عرقیات تازه به آن، طعمی بی‌نظیر می‌گیرد، تا جایی که به یکی از بهترین انواع پالوده در ایران و حتی جهان تبدیل شده است. فالوده شیرازی را به شکل خشک هم در شیراز می‌فروشند تا مسافران آن را به عنوان سوغاتی تهیه کنند.
دیگر صنایع‌دستی فارس
میناکاری: میناکاری هنر تزیین ظروف و اشیای فلزی با مواد رنگی است. قدمت این هنر در شیراز و فارس به بیش از دوهزار سال می‌رسد و دوران اوج و شکوفایی آن در ایران، در زمان صفویان است. ظروف میناکاری شده، یکی از آن سوغاتی‌های بسیار زیبا و ارزشمندی است که توجه همه‌ گردشگران شیراز را به خود جلب می‌کند.
جاجیم: روستاییان و عشایر استان فارس علاوه بر گلیم، قالی‌هایی از الیاف پنبه، پشم و ابریشم می‌بافند و می‌توان محصولات آنها را از بازار شیراز خریداری کرد. این بافته‌های سنتی نه تنها هدیه‌ای بسیار ارزشمند و ماندگار است، بلکه خرید آنها به رونق صنایع دستی در شهرها و روستاها کمک می‌کند.
گیوه: گیوه، پاپوش سنتی ایرانی است که در بسیاری از شهرهای ایران به شکل‌های مختلف بافته می‌شود. اگر دوست دارید این پاپوش‌های سنتی را امتحان کنید، حتماً در شیراز به بازارچه‌ها سر بزنید و یکی از آنها را برای خودتان بخرید. البته گیوه‌های امروزی با ظاهری مدرن‌تر هم تهیه می‌شوند که برای سبک زندگی امروزی مناسب هستند.
ظروف و اشیای سرامیکی: در استهبان، ظروف و اشیای سرامیکی با کیفیت و تنوع فراوانی تولید می‌شوند. در چند سال گذشته، استهبان فارس به عنوان منطقه ویژه‌ تولید سفال سرامیک انتخاب شد و سفال سرامیک استهبان به عنوان بخشی از میراث معنوی استان فارس در فهرست آثار معنوی کشور به ثبت رسید.
سخن پایانی
سوغات‌ها و صنایع‌دستی فارس به اینها که گفته شد محدود نمی‌گردد. ده‌هاخوراکی و دست‌ساخته‌های دیگر در شیراز و شهرها و دهات فارس تهیه و تولید می‌شود که به عنوان میراث کهن شیرازیان و فارسیان مطرح بوده و در بازارهای داخلی و خارجی، خریداران و علاقه‌مندانی دارد. سوغاتی‌های ترش و شیرین و صنایع‌دستی چشم‌نواز و زیبا و البته ارزشمند و ماندگاری که نشانگر هویت قوم ایرانی است و در هر دوره تاریخی می‌تواند بخشی از میراث مادی و معنوی ایرانیان محسوب گردد. امید آنکه ما دوستداران ایران و شیراز و فارس با خرید از این سوغاتی‌ها و صنایع‌دستی، حامیان خوبی برای فعالان این بخش از صنعت ملی باشیم.

تاکنون نظری برای این خبر ثبت نشده است!
ثبت نظر جدید
نام و نام خانوادگی  

آدرس ایمیل    

متن نظر  

کد امنیتی