[ فردا را به امروز می آوریم ]
  • آخرین شماره ۵۲۱
  • دوره جدید

کوچ مخاطب‌مداری از رسانه ملی، روزنامه شیراز نوین

بررسی دلایل غیبت کارگردانان پرمخاطب در رسانه ملی

کوچ مخاطب‌مداری از رسانه ملی

مروری بر نقش‌آفرینانی که همواره در سریال‌های رمضانی حضور دارند

 

شیرازنوین- سعیدرضا امیرآبادی

amirabadi_shznvn@yahoo.com

یادداشت: رمضان فصل آشتی‌کنان مخاطبان با تلویزیون است. طبق عادتی دیرینه، ایرانیان ترجیح می‌دهند پس از دقایق روحانی افطار از غرق شدن در فضای مجازی و تماشای شبکه‌های ماهواره‌ای اجتناب کرده و به رسانه ملی فرصتی برای دیده شدن بدهند. رسم بر این است که شبکه‌های سراسری، تولید آثار طنز و روایت‌های دینی را تقسیم کار کرده و برای طیف‌های مختلف مخاطبان محصولات متنوعی را عرضه کنند. به نظر می‌رسد در دهه هشتاد و سال‌های ابتدایی دهه نود، کارنامه تلویزیون در زمینه تولید سریال‌ موفق‌تر از برهه معاصر است. در گذشته، تلویزیون کارگردانی آثار رمضانی و مناسبتی را به افرادی سپرده بود که سلایق مردم را به خوبی شناخته بودند و آثار ارائه شده از سوی آنها، به جذب فراگیر مخاطبان و محجور ماندن شبکه‌های ماهواره‌ای می‌انجامید. اما پس از گذشت مدتی، هر یک از آنها به دلایلی از رسانه ملی دور مانده و جای خود را به هنرمندانی دادند که در زمینه مخاطب‌مداری به اندازه آنها موفق نبودند.
رضا عطاران با تجربه‌های موفقی نظیر خانه‌به‌دوش، ترش و شیرین و متهم گریخت، در صدر توجه افکار عمومی قرار گرفته بود و تمامی آثارش در رسانه ملی با موفقیت روبرو می‌‌شد. یکی از دلایل موفقیت این کارگردان، نویسنده و بازیگر طناز این بود که کاراکترهای عطاران از جنس مردم کوچه و بازار ترسیم می‌شد و مخاطبان برای برقراری ارتباط با آنها مسیر دشواری پیش‌رو نداشتند. استقبال بی‌شائبه از آثار عطاران سبب شد تهیه‌کنندگان زمینه حضور او را در سینما مهیا سازند و وسوسه کار کمتر و درآمد بیشتر به همراه سودای سوپراستاری به سراغش بیاید. البته او در سینما کارنامه زرین‌تری از خود به جا گذاشته است و با مرور آثاری همانند دهلیز و ورود آقایان ممنوع، درمی‌یابیم رضا عطاران در زمره نقش‌آفرینان و کارگردانان پرمخاطب سینمای وطنی است. یکی دیگر از کارگردانانی که در سریال‌سازی کارنامه موفقی دارد، سروش صحت است. اهالی سینما از سروش صحت به عنوان نویسنده‌ای توانمند و قابل یاد می‌کنند و بر این باورند که یکی از ارکان اصلی موفقیت آثاری چون جنگ 77، ساختمان پزشکان و شب‌های برره، به متن‌های منسجم و خلاقیت‌های  صحت بازمی‌گردد. اما این هنرمند توانمند پس از مجموعه پژمان به افت و بی‌انگیزگی محسوسی دچار شده است و مجموعه لیسانسه‌ها در قسمت‌های اول و دوم به همراه سریال شمعدونی، نشانی از موفقیت‌های پیشینش ندارد. در میان مجموعه‌هایی که به مضامین دینی و ارزشی می‌پردازند، با نام بزرگ حسن فتحی به عنوان کارگردانی صاحب‌نام و تأمل‌برانگیز روبرو هستیم. میوه ممنوعه با نگاهی متفاوت و تحسین‌برانگیز به یک آسیب اجتماعی و زبانه‌کشی آزهای انسانی پرداخت و با گذشت بیش از ده سال، هنوز موضوع و شیوه پرداخت میوه ممنوعه جذاب و تماشایی به نظر می‌رسد. پهلوانان نمی‌میرند و شب دهم نیز در زمره سریال‌های مناسبتی هستند که فتحی در مقام کارگردان بر صندلی آنها نشست و برای مخاطبان، چاره‌ای جز تماشای رسانه ملی و انزوای شبکه‌های ماهواره‌ای باقی نگذاشت. او در سالیان اخیر یکی از ارکان اصلی مجموعه‌سازی در رسانه ملی به حساب آمده و به طور حتم کوچ فتحی از تلویزیون، برای رسانه ملی ضربه‌ای بزرگ به حساب می‌آید. این در حالی است که تریلوژی شهرزاد با وجود پخش در شبکه نمایش خانگی، توانست به عنوان یکی از پرمخاطب‌ترین مجموعه‌های درام تبدیل شده و با تکیه بر توانمندی‌های خود، گوی سبقت را از سریال‌هایی که در تلویزیون به رایگان در اختیار جامعه قرار می‌گیرند برباید. به طور حتم غیبت هنرمندانی نظیر فتحی، عطاران، صحت، آقاخانی و افرادی از این دست به کاهش مخاطبان تلویزیون خواهد انجامید و چنانچه رسانه ملی سودای مخاطب‌مداری در سر می‌پروراند، چاره‌ای جز پهن کردن فرش قرمز برای آنها نخواهد داشت. در کنار کارگردانانی که در سریال‌های تلویزیونی حضور درخشانی داشتند، با نقش‌آفرینانی روبرو هستیم که در سریال‌های مناسبتی و به ویژه رمضانی همواره حضور ثابت و پررنگی داشته و مخاطبان به دیدن آنها عادت کرده‌اند. امین تارخ، مریم امیرجلالی، سیروس گرجستانی و رضا توکلی در این زمره هستند.
امین تارخ در معرض شیطان
شاید امین تارخ در صدر نقش‌آفرینانی باشد که بخش قابل توجهی از حضور رسانه‌ای وی، در سریال‌های رمضانی رقم خورده باشد. اما اگر بخواهیم به لحاظ کیفیت پررنگ بودن نقش در یک سریال تلویزیونی افراد را دسته‌بندی کنیم، قطعاً امین تارخ جزو نفرات اول تا سوم خواهد بود. بازیگر کهنه‌کاری که طی دهه‌های گذشته حضور تلویزیونی‌اش به نسبت حضور سینمایی‌اش بیشتر بوده و سهم قابل توجهی از این حضور هم به نقش اول سریال‌های مناسبتی رمضان اختصاص داده شده است. کارهایی تراژیکی مثل «اغما»، «جراحت»، «گاهی به پشت سرت نگاه کن» و «رهایم نکن» در کارنامه حرفه‌ای تارخ ماندگار هستند. سریال‌هایی که تقریباً در تمامی‌شان شخصیت مرد مقید، موقر و بزرگ خانواده بود و حتی سبک و سیاق لباس‌ها و استایل مویش سال به سال و سریال به سریال هم تغییری نکرده است. امین تارخ در هجدهمین جشنواره تئاتر و فیلم فجر هم به عنوان یکی از اعضای هیئت داوران و هم به عنوان یکی از کارگردان‌های هنری حضور یافت.
عصبانی مثل مریم امیرجلالی
با خداحافظی رضا عطاران از تلویزیون، شاید حضور مریم امیرجلالی هم طی این سال‌ها در رسانه ملی بی‌رمق‌تر از قبل باشد؛ اما همه ما در سالیان قبل مریم امیرجلالی را به عنوان مادر یک خانواده متوسط رو به پایین و پردردسر به یاد داریم. مادر سریال‌های عطاران که ان‌قدر زودجوش و عصبانی بود که هر سال سر سفره افطار داد و فریاد و حرص خوردن‌های عجیب و غریبش یکی از المان‌های اصلی مجموعه‌ها طنز و مناسبتی بود. کافی است تکرار کارهایی مثل «متهم گریخت»،«خانه به دوش» یا حتی«پشت کنکوری‌ها» و «نوعروس» را ببینید. میزان تحصیلات مریم امیرجلالی فوق دیپلم حسابداری است. وی قبل از ورود به تلویزیون، رئیس تمرکز حساب‌ها در سازمان شهر و روستا بود و پس از بازنشسته شدن در سال 78، به عنوان مدیر مالی شرکت‌های ساختمانی سنگ و ستون مشغول به کار شد. وی علاوه بر بازیگری به گفته خودش حرفه اصلی‌اش موسیقی است و مایل است در این هنر، بیش از پیش فعالیت نماید. وی چندی پیش نیز در تهران کنسرتی برگزار نمود.
مهرانه مهین‌ترابی، همان مادر نگران
مهرانه مهین‌ترابی برای بیشتر ما یادآور خاطرات خوشمان از سریال‌های بیژن بیرنگ و مسعود رسام است، از همسران تا خانه سبز! شاید اگر بین خاطراتمان از سریال‌های ماه مبارک رمضان در نگاه اول چندان اسم مهرانه مهین‌ترابی در ذهنمان به چشم نیاید؛ ولی در بین کارهای پرشمار این هنرپیشه می‌شود کارهای قابل توجهی را پیدا کرد که رمضان سال‌های پیاپی مهمان خانه‌های مردم بوده است. کارهایی مثل «یادداشت‌های کودکی»، «اگه بابام زنده بود»، «نوعروس» یا «در مسیر زاینده‌رود» کارهایی است که در بیشترشان مهرانه مهین ترابی نقش مادر نگران قصه را بازی می‌کرده است. مهین‌ترابی با فیلم گلبهار به کارگردانی تهمینه اردکانی در سال ۱۳۶۵ به سینما آمد و با مجموعه تلویزیونی مش‌خیرالله صندوقچه اسرار در سال ۱۳۷۰ عضوی از خانواده مجموعه‌های تلویزیونی شد و با نقش‌آفرینی در مجموعه همسران و خانه سبز به اوج محبوبیت رسید.
سیروس گرجستانی و گرفتاری‌های همیشگی
قطعاً یکی از پرکارترین بازیگران سریال‌های ماه رمضان، سیروس گرجستانی است. از بازی‌اش در «یادداشت‌های کودکی»، «پشت کنکوری‌ها» و «سه دونگ سه دونگ» گرفته تا «صاحبدلان» و «متهم گریخت»؛ نقش‌های غالباً طنزی که به فراخور تفاوت‌های کوچکی که با یکدیگر دارند ولی در بیشترشان می‌شود رد پای پدر کلافه‌ای را پیدا کرد که بسته به گرفتاری‌ای که دچارش شده، سعی دارد خود و خانواده‌اش را از مخمصه نجات دهد که شاید در بین همه این کاراکترها، نقش ‌هاشم آقا در متهم گریخت ملموس‌ترین آنها باشد. وی همچنین در عرصه ورزش هم فعالیت داشت و به مدت ۱۰ تا ۱۲سال در تیم فوتبال شاهین به فعالیت پرداخته ‌است.
علی صادقی، آقای خوشحال
یکی دیگر از یادگارهای سریال‌های عطاران، علی صادقی است. پسر شاد و هپلی مجموعه‌های طنز که آن‌قدر خودش را در یک قالب تکرار کرد که رفته رفته حضورش در سینما و تلویزیون کم و کمتر شد. معرفی‌ علی صادقی در تلویزیون به ماه رمضان 17سال قبل و سریال «پشت کنکوری‌ها» برمی‌گردد. اما بعدها حضور علی صادقی را در نقش‌های بلند و کوتاه دیگری هم می‌شد پیدا کرد که تقریباً تمامی‌‌شان سهم سریال‌‌های عطاران بود و قطعاً صادقی یکی از شخصیت‌های پرطرف‌دار و محبوب کار به حساب می‌آمد؛ کارهایی مثل «خانه به دوش»، «متهم گریخت» و «بزنگاه». علی صادقی زمانی که به مدرسه می‌رفت با انتخاب سماواتی به بازیگری علاقه‌مند شد. صادقی بازی راحتی دارد و حتی گاهی اوقات بدون دیالوگ و فقط با یک نگاه تأثیر خوبی بر بیننده می‌گذارد و با حرکات و دیالوگ‌های بداهه‌ای که استفاده می‌کند و قرار گرفتنش در موقعیت‌های مختلف، سبب خنده مخاطب می‌شود. سریال «بهترین تابستان من» با نگاهی طنز به مقوله جنگ ایران و عراق و با بازی علی صادقی با دوبله افشین زینوزی آغاز شهرت وی بود.
برزو ارجمند، ستاره قهوه تلخ
بدون شک او یکی از پرکارترین بازیگران سریال‌های ماه رمضان است که حتی امسال در دو مجموعه «سر دلبران» و «بچه مهندس» بازی داشته است. حضور هم‌زمان این بازیگر در دو سریال به طور هم‌زمان منجر به سردرگمی مخاطبان نیز شد. این بازیگر اولین حضورش در سریال‌های ماه رمضانی را با «پشت کنکوری‌ها» شروع کرد و بعدها به «یه وجب خاک»، «صاحبدلان»، «عبور از پاییز»، «نردبامی بر آسمان»، «بچه مهندس» و «سر دلبران» رسید. بازیگری که تقریباً در بین همه این کارها تجربه نقش‌های مختلف را برای خودش فراهم کرد؛ از پسر شوخ پشت کنکوری‌ها و یک وجب خاک تا نقش تاریخی‌اش در نردبامی بر آسمان و شخصیت روحانی‌اش در سر دلبران. ارجمند برای بازی در سریال‌های مشق عشق و یک وجب خاک جایزه بهترین بازیگری را از شبکه‌های جام جم و سه دریافت کرد. همچنین برای بازی در سریال قهوه تلخ کاندید بهترین بازیگری از جشن دنیای تصویر شد. وی برای بازی در فیلم چهارشنبه ۱۹اردیبهشت ساخته وحید جلیلوند نیز کاندید بهترین بازیگر نقش مکمل مرد از جشنواره شهر و جشن منتقدان سینمای ایران شد.
مهدی سلطانی، پهلوان رسانه 
از ستاره‌های بی‌چون و چرای سریال‌های ماه رمضان در دهه 90 تلویزیون است. طوری که امسال هم قرار بود با «سریال پدر» یکی از پای ثابت‌های برنامه‌های بعد از افطار سیما برای مردم باشد. حتی اولین حضور چشمگیر و آشنای این بازیگر در قاب جعبه جادویی هم به یکی از همین سریال‌ها برمی‌گردد. کسانی که سریال «در مسیر زاینده‌رود» را به خاطر می‌آورند قطعاً نقش بهزاد برادر پهلوان خانواده را با بازی مهدی سلطانی سروستانی هم به یاد دارند. بازیگری که رمضان سال‌های بعد هم در مجموعه‌هایی مثل «مادرانه»، «مدینه»، «هفت سنگ» و «زیر پای مادر» بازی کرد تا در ذهنمان بیشتر به عنوان یک شخصیت تلخ و منفی اما در قالب پدری دلسوز و مهربان جا باز کند. وی ابتدا به خاطر بازی در سریال مادرانه معروف شد، ولی مردم امروزه بیشتر او را به خاطر بازی در نقش‌ هاشم خان دماوندی در سریال شهرزاد می‌شناسند.
رضا توکلی همیشه در حاشیه
رضا توکلی در بیشتر سریال‌ها برای ما حکم بزرگ خانواده یا شخصیت مثبت و اخلاق‌مدار مجموعه را بازی می‌کند که قرار است با راه‌حل‌های حکیمانه و عاقلانه‌اش، به باز شدن گره داستان و برطرف کردن بحران موجود کمک کند. کاراکتری که شاید کمتر نقش اول سریال‌های ماه رمضانی را داشته باشد، اما قطعاً یکی از پرکارترین‌های تمام این سال‌هاست. رضا توکلی در مجموعه‌هایی مثل «زیرزمین»، «پنجمین خورشید»، «پنج کیلومترتا بهشت»، «او یک فرشته بود»، «زیرزمین»، «رانت‌خوار کوچک»، «یک وجب خاک» و «برادر» را بازی کرده است. وی علاوه بر بازیگری در سال ۱۳۷۷ سریال گام آخر به تهیه‌کنندگی محمدرضا خالقی را کارگردانی کرد که از شبکهٔ اول سیما پخش شد. فیلم کوتاه ۱۶میلیمتری روز مریم محصول کانون پرورش فکری کودکان نیز از ساخته‌های وی است.
مهران رجبی که همیشه هست
این بازیگر چند سالی است که به طور کلی لقب پرکارترین بازیگر سینما و تلویزیونی را به خود اختصاص داده است؛ تا جایی که عده‌ای به خاطر حضور مستمر و مدام او در تمام کارهای نمایشی از روی مزاح بر این باور بودند که برای ساخت هر مجموعه‌ سینمایی و تلویزیونی، داشتن دو فاکتور لازم است؛ اولی فیلم‌نامه خوب و دومی داشتن یک عدد مهران رجبی! برای همین این بازیگر در کنار کارهای متعددش سهم قابل توجهی را هم در سریال‌های ماه مبارک رمضان به خودش اختصاص داده است. کارهایی مثل «زیرزمین»، «یک وجب خاک»، «صاحبدلان»، «مثل هیچ‌کس»، «سی‌امین روز» و «دردسرهای عظیم 1و2». رجبی اولین حضور در جلوی دوربین را در سال ۱۳۷۶ در مجموعه تلویزیونی «بچه‌های مدرسه همت» تجربه کرد. در سال ۱۳۷۸ با بازی در فیلم سینمایی کودک و سرباز به کارگردانی رضا میرکریمی نخستین کار سینمایی را در کارنامه‌اش ثبت کرد. نقش ستوده شده او در کودک و سرباز کاندیدای جایزه جشنواره فجر هم شد که برای بازیگری تازه‌کار افتخار است.

تاکنون نظری برای این خبر ثبت نشده است!
ثبت نظر جدید
نام و نام خانوادگی  

آدرس ایمیل    

متن نظر  

کد امنیتی