[ فردا را به امروز می آوریم ]
  • آخرین شماره ۱۳۸۹
  • دوره جدید

گذری به کوی دوست، روزنامه شیراز نوین

شیرازنوین - مسعود حسن شاهی - دبیردبیرستان‌های شیراز

حج، از جمله فرایض اجتماعی دین مبین اسلام است که در وقت و زمانی معین انجام می‌شود. این فریضه همانند نماز و روزه از فروع دین به شمار می‌رود و بر کسی واجب می‌شود که استطاعت مالی و جسمی داشته باشد. (...و لله علی‌الناس حج‌البیت من استطاع الیه سبیلا ...، آل‌عمران، ۹۷) بسیاری از صاحبان ذوق و قلم به هنگام و بعد از این سفر معنوی با توجه به قدرت قلم و بضاعت نوشتاری مطالبی را در چگونگی انجام و مکان و زمان آن نگاشته‌اند. شاید دو مورد از برجسته‌ترین این سفرنامه‌ها کتاب «خسی در میقات» مرحوم جلال آل‌احمد و کتاب «حج» زنده‌یاد شریعتی است که اولی در سال ۱۳۴۳ و دیگری در سال ۱۳۵۰شمسی به رشته تحریر درآمده است. نویسنده توانا جلال آل‌احمد زمان‌ها و مکان‌ها را با سبک منحصر به فرد خود بسیار زیبا ترسیم و توصیف نموده است، طوری که اولین چیزی که به ذهن خواننده متبادر می‌شود «عقب‌ماندگی کشور عربستان در آن سال‌ها نسبت به ایران است». مرحوم علی شریعتی حاصل دو سفر معنوی خود در سال‌های ۴۹ و ۵۰ را با متنی ادبی و عرفانی ماندگار ساخته است. این جامعه‌شناس و اسلام‌شناس متبحر، خواننده را به وادی عرفان رهنمون می‌کند و دست او را گرفته و در لایه‌های زیرین این مناسک سیر می‌دهد و بسیاری از فلسفه‌های آن را برای خواننده تبیین می‌کند. در مورد ارزش ادبی و فلسفی و مذهبی این کتاب سخن‌ها بسیار است که نه در این مقوله می‌گنجد و نه نویسنده توانایی غوطه در این دریای معرفت را داراست. اما آنچه نگارنده را بر آن داشت تا این مطالب را بنگارد، کتاب ارزشمند «در کوی دوست» است که بعد از حج سال ۱۳۸۶ توسط استاد فرزانه، سیدمحمدجعفر ناظم‌السادات به رشته تحریر درآمد؛ سفرنامه‌ای واکاوانه از حج. نویسنده این سطور از منظر شاگردی به کتاب استاد خود نگریسته و صرفاً برای معرفی بیشتر این اثر ارزنده به نگارش این مطالب می‌پردازد و خود را لایق نقد چنین اثر وزینی نمی‌داند. اگر مورد بحث یک مسئله مذهبی باشد و نویسنده آن سیدی از سلاله پاک رسول الله(ص) دانشمندی با پیشینه مذهبی و جهان‌دیده و مدیر و صاحب‌نظر، حاصل آن کتابی ۲۴۰صفحه‌ای است که از لحظه نیت ثبت‌نام حج تا پایان این سفر معنوی را ریز به ریز با نگاهی موشکافانه ترسیم می‌کند. اولین چیزی که توجه هر خواننده‌ای را به خود جلب می‌کند، تلاش نویسنده برای زنده نگه داشتن واژگان فارسی سره است. هرچند طبق گواهی پیش‌گفتار کتاب از اساتید زبان و ادبیات فارسی به خصوص دوست ادیب و دانشورم سیدمحمد‌هادی حسینی مشاوره گرفته است، باز هم از کسی که سال‌ها در کشوری بیگانه تحصیل کرده و متون تحصیلی و تدریس او هم همگی به زبان انگلیسی است، کاری بس سترگ و عجیب است که در تحلیل این سفرنامه به جدیت به این موضوع (پارسی را پاس بداریم) همت گمارده است. نکته مهم دیگری که به چشم می‌آید، اشاره به نقش «مادر» است که در دو موقعیت به آن اشاره شده است. یکی در آغاز ثبت‌نام حج که این امر را عمل به توصیه مؤکد مرحوم مادرش انجام داده و دیگر در سعی بین صفا و مروه که گریزی به ماجرای‌ هاجر و مشکلات او در نگهداری فرزند در یک سرزمین خشک بدون یاور و همسر زده است. آن‌جا که نقش «مادری» هاجر، این کنیزی که از سلاطین در حافظه تاریخ ماندگار تر شد. کسی که معلمی و کار فرهنگی در ذات او نهادینه شده، در سفر معنوی حج نیز اشتهای وافری دارد که بیابد و بیاموزد. چشمانش در جستجوی کسی است که بتواند با او مباحثه کند، از هرکه حدس می‌زند اهل تعقل باشد می‌پرسد انگلیسی بلدی؟ در مسجدالحرام، در خیابان و بازار پیوسته به دنبال هم‌مباحثه‌ای است تا با گفتگوی منطقی، رسالت روشنگری و معلمی خود را در این مکان مقدس به نحو برجسته انجام دهد. گفتگوهایی که با حجاج مصری و پاکستانی و عراقی و آسیای میانه داشته است سند این مدعاست. در گوشه گوشه این سفر و در بخش بخش این سفرنامه، درد درونی این سید اهل معرفت، تفرقه بین مسلمین به خصوص شیعه و سنی است. جاهایی اشاراتی ظریف به کتاب‌های صحیح بخاری و صحیح مسلم و بحارالانوار علامه مجلسی دارد و به نکات اختلاف‌انگیز آنان اشاره می‌کند. به عنوان مثال این عبارت علامه مجلسی: 
«مانند کسی که در شب تاریک گوهرهای پخش شده را در خاک و شن بیابد، گفته‌های پیامبر و امامان را از درست و نادرست گرد آوردم که بزرگان پس از این آنها را جداسازی کنند.» در بحث تجارت و ساخت و ساز در مکه و مدینه حسرت این را بر دل دارد که چرا سهم ایران از دیگر کشورها این‌قدر ناچیز و در حد صفر است. حتی در ترابری هم تأسف می‌خورد که چرا نیمی از حجاج ایرانی توسط شرکت‌های هوایی سعودی جا به جا می‌شوند، در حالی که ایران می‌تواند انتقال حجاج آسیای میانه و شبه‌جزیره هند را نیز به عهده گرفته و از این صنعت، ارزآوری داشته باشد. نگاه طنزآمیز هم در این کتاب به چشم می‌آید: «تاکسی‌های ایرانی و عراقی داغ توانفرسای یک جنگ هشت ساله را به دوش می‌کشند.» 
در این کتاب از عنصر شعر هم به موقع استفاده شده و اشعاری از مولانا و حافظ و سعدی و... چون چراغی فضای کتاب را روشن تر می کنند:
از هر کرانه تیر دعا کرده ام رها             
باشد کز آن میانه یکی کارگر شود  
یا:
ثواب روزه و حج قبول آن کس برد
که خاک میکده عشق را زیارت کرد 
در بند بند این کتاب، درد دین و درد وطن نمودار است. آنجا که ما ایرانیان نتوانستیم جایگاه اصلی خود را در این رویداد بین‌المللی پیدا کنیم. به اظهار ایشان، هر حاجی حدود دو تا سه هزار دلار وارد عربستان می‌کند و عشق خرید و بازار دوستی ایرانیان از حجاج بقیه کشور‌ها بیشتر است. پس ما به دست خودمان کمک به کشوری می‌نماییم که روی دوستی با ما ندارد. او معتقد است اقتصاد و دین نباید در سلطه حکومت باشد، چراکه تعلیمات دینی ما نیز ره به جایی نبرده است. این صاحب‌نظر، آموزش عمومی زبان عربی را هم مردود می‌داند؛ چراکه باید روی کسانی که استعداد و علاقه خاص به این زبان دارند سرمایه‌گذاری کرد تا  «سیبویه»ها دوباره کشف شوند. وقتی با شهروند سنگاپوری برخورد می‌کند، به تاریخ ۶۰ساله آن کشور اشاره دارد و اینکه آن کشور کم‌جمعیت، یک‌شبه ره صدساله را پیموده و امروزه دانشگاه‌هایش در رده بالاترین دانشگاه‌های دنیاست. وقتی با زائر آسیای میانه آشنا می‌شود «بوی جوی مولیان» به مشامش می‌رسد و یادی هم از بزرگ‌معلم ایل و صاحب «بخارای من ایل من» می‌کند. هنگامی که پاکستانی‌ها را می‌بیند که همگی به زبان انگلیسی تسلط دارند غبطه می‌خورد که چرا ایرانیان چنین نیستند و صد افسوس که قند پارسی به بنگاله نمی‌رود. 
عرق ملی نویسنده به صورت خاص‌تر، مربوط به شهر و زادگاه اوست؛ ارسنجان و مشکلات و فرهنگ و سنت‌های دیرین آن. به عنوان کسی که اولین رئیس دانشگاه آزاد این شهر است و حق بزرگی بر گردن این واحد دانشگاهی و فرهنگ شهر دارد، هر جا با همشهریان به گفتگو می‌نشیند به آداب و رسوم و بحث اصلی خشکسالی که در حیطه تخصصی اوست می‌پردازد.
در پایان، از اندیشمندان و صاحب‌نظران تمنا دارم این اثر ارزنده را با نگاهی فراگیرتر خوانده و نقد بفرمایند و از منان باری‌تعالی، موفقیت و بهروزی سیدمحمدجعفر ناظم‌السادات را خواهان و خواستارم.

 

تاکنون نظری برای این خبر ثبت نشده است!
ثبت نظر جدید
نام و نام خانوادگی  

آدرس ایمیل    

متن نظر  

کد امنیتی