[ فردا را به امروز می آوریم ]
  • آخرین شماره ۵۶۵
  • دوره جدید

نگاهی به میراث تاریخی کهن‌دیار «خرامه»، روزنامه شیراز نوین

گروه گزارش _ شیراز نوین
موقعیت جغرافیایی:
خرامه شهری است در استان فارس با مساحت حدود 1/264 کیلومتر مربع که در ۷۵کیلومتری شرق شیراز واقع شده است. شهرستان خرامه دارای دوبخش مرکزی به مرکزیت شهر خرامه و بخش کربال با مرکزیت سلطان شهر می‌باشد. 
تاریخچه خرامه:
با استفاده از شواهد و اسناد معتبری که در دست است قدمت شهر خرامه و کربال به ۱۵۰۰‌سال قبل و به سال ۵۰۰‌میلادی برمی‌گردد. درکتاب‌ها و سفرنامه‌‌هایی از جمله نزهت القلوب، فارسنامه ابن بلخی، المسالک و الممالک، آثار العجم، فارسنامه ناصری، شیرازنامه، معجم البلدان، تاریخ برگزیده، برهان قاطع، تاریخ سرزمین‌های فلات شرقی، تاریخ ابن خلدون و دیگر کتب در مورد خرامه و کربال مطالبی نوشته شده‌است. ابن جوقل در قرن چهارم هجری رود خرامه را قابل کشتیرانی توصیف کرده و ابن بلخی در وصف آن چنین آورده است: «منبع این رود کُر از نواحی کلار و رودی عاصی است که هیچ جای را آب ندهد الا جاهایی را که بند کرده‌اند. به همین دلیل شش بند به نام‌های امیر، فیض آباد، تیلکان، موان، و جهان‌آباد بر روی آن بسته شده. این رود نهایتاً به دریاچه بختگان می‌ریزد.‌» بنا‌به روایاتی نام خرامه از خُورمه به معنی خورشید و مه به معنی ماه اخذ شده‌است. فرض دیگر این است که این نام مأخوذ از خورماه که نام روز یازدهم از ماه‌های ایران است باشد. حتی امروز نیز بعضی از عشایر منطقه نام این شهر را خورومه تلفظ می‌کنند. پناه بردن وزیر امیر منصور، به نام کالیجار، به قلعه‌ی خرامه که ترکان قصد تاراج اموال وی را داشته‌اند به اهمیت موقعیت سوق‌الجیشی آن می‌افزاید. این قلعه که تا چند سال اخیر محل سکونت ده‌ها خانوار بود به صورت تلی دست‌ریز با ارتفاع بیش از ۱۰‌متر از خاک رُس، توسط شهرداری تخریب شد و آثاری از خانه‌های روی آن برجای نماند. یکی از آثار تاریخی منطقه که از زمان ساسانیان برجا مانده و در فاصله ۵۰۰متری مغرب خرامه قرار دارد بنای آتشکده‌ای است که در محل به چهار‌طاقی گبران معروف است که از نظر ساختمان گنبد و کاربندی تا حدودی شبیه آتشکده بهرام است. توجه خاص سردمداران دیالمه در ترمیم بندهای عصر ساسانیان در مسیر تنها رود عاصی کربال دلالت بر عمارات فراوان و نفوسی می‌کند که درکناره‌های این رود می‌زیسته‌اند. از آثار باقی‌مانده این عصر بند امیر است که به‌وسیله عضدالدوله دیلمی ترمیم شده‌است. صدمه دیدن بعضی از بند‌های رود که نظر سلاجقه را نیز به خود جلب کرده‌ است، چنانچه بند قصار یا فیض آباد به‌وسیله اتابک چاولی از امرای محمدبن ملکشاه درحدود سال ۵۰۶ ترمیم می‌شود و به‌نام وی فخرستان نام می‌گیرد. از دیگر بناهای سلجوقیان کاروانسرای خان‌کت یا کاروانسرای دیودان در نزدیکی‌های دریاچه بختگان می‌باشد که سبک معماری آن را مربوط به این دوره دانسته‌اند و مسیر قدیم جنوب به مرکز یعنی از کرمان به شیراز، تهران و اصفهان ازروی این کاروانسرا عبور می‌کرده‌ است. چنانکه در زمان استعمار انگلیس آثاری چون پل انگلیسی‌ها که از این مسیر برای لشکرکشی به مرکز ایران و شیراز استفاده می‌کرده‌اند به‌جا مانده‌است. این کاروانسرا به علت عدم رسیدگی اکنون ویران گشته و درحال نابودی است. درهمین ادوار به سنگ قبرهایی برخورد می‌کنیم که اخیراً در مرکز باغ‌های خرامه کشف شده و خطوط ثلث و کوفی منقوش به آ‌ن‌ها گویای حال عارفانی متعبد بوده که ازقرون ۶ تا ۸هجری دراین بلد می‌زیسته‌اند. یکی از این سنگ‌ها متعلق به شیخ غیاث (علی) ابن ابی جعفر بن طیب است که روی آن سوره نور و آیه الکرسی و شرح حال وی مشاهده می‌شود. صفویان که بیشترین همت آنان، عمران و آبادی بلاد بود، علاوه بر اینکه برروی «رود کُر» پلی در زمان امام قلی خان والی فارس مشهور به پل خان بنا کرده‌اند، در شهر خرامه نیز ردپایی از خود به‌جا گذاشته‌اند. بنای حمامی مشهور به حمام کهنه به آنها نسبت داده شده و چنین حدس زده‌اند که این حمام همزمان با حمام گنجعلی خان در کرمان ساخته شده‌است. همزمان با احداث حمام کهنه، نهال درختان باغ مصفایی مشهور به باغ خان کاشته شده‌است. این باغ با وسعت حدود ۱۲‌هکتار در قسمت شمال خرامه خارج از حصار قدیمی واقع شده ‌است. در ابتدا انواع درختان، گل و سرو و توت و غیره درآن وجود داشته ‌است اما امروزه تنها فقط قطار سروهای آن به‌جای مانده که بیش از یک سوم این سروهای بلند درحال خشک شدن است. قابل ذکر است که این درختان سرو از بالا به شکل صلیب هستند اما به دلیل زیاد بودن درختان سرو بر روی زمین به سختی می توان متوجه این موضوع شد. نصیرالملک از رجال فارس دریکی از مراجعاتش به خرامه، حصاری دور شهر احداث می‌کند که ارتفاع آن ۷‌متر و ضخامت آن ۵/۲‌متر و طول آن ۲۰۵۰‌متر بوده و چهار دروازه به نام‌های کربالی، قبله‌ای، کرمانی و باغی در چهار جهات جغرافیایی آن قرار داشته و برج‌هایی جهت دیده‌بانی و کشیک شبانه این حصار را مزین می‌نموده است. نصیرالملک برای رتق و فتق امور جاریه، دستور به ساختن مکانی مشهور به نام عمارت می‌دهد. این ساختمان محل تجمع مردم و رفع مشکلاتشان با نامیان و مالکان بوده است. این بنا که در قسمت جنوبی حصار قدیمی و درکنار دروازهٔ قبله‌ای قرار داشته امروزه بر اثر بی‌توجهی ویران گشته و تبدیل به ساختمان‌های مسکونی گشته است. 
فرهنگ مردم خرامه:
خرامه دارای مردمانی صبور و زحمت‌کش است که اصالت‌های فرهنگی و قومیتی خود را حفظ کرده‌اند وهمواره دارای مردمی دین‌دار و آزاده و بااعتقادات دینی قوی بوده‌اند. این خصوصیت را جوانان با‌غیرت این منطقه در طول جنگ ایران و عراق به اثبات رسانده‌اند. بیشتر جوانان این منطقه تحصیل کره‌اند و در بین آنان افراد شاخصی نیز بوده‌اند. 
سخن پایانی:
درباره خیراله تاریخ و فرهنگ آداب و رسوم عشایر و سایر اطلاعات مفید و ارزنده در حوزه فرهنگ، جغرافیا، اقتصاد و به‌ویژه میراث فرهنگی این منطقه حرف و سخن بسیار است. متأسفانه آن‌چنان که باید و شاید پیرامون تاریخ باستانی این شهرستان کهن تحقیقات وسیعی صورت نگرفته و ضرورت دارد تا کارشناسان میراث فرهنگی استان و کشور با بررسی آثار برجای مانده در این شهرستان از قبل از اسلام و قبل از میلاد مسیح تا کنون به شناسایی و معرفی آثار ارزنده این کهن‌دیار اقدام نمایند. امید آن‌که نمایندگی میراث فرهنگی شهرستان خرامه نیز در معرفی جاذبه‌های گردشگری و تاریخی این منطقه بیش از پیش فعالیت نماید. 

تاکنون نظری برای این خبر ثبت نشده است!
ثبت نظر جدید
نام و نام خانوادگی  

آدرس ایمیل    

متن نظر  

کد امنیتی