[ فردا را به امروز می آوریم ]
  • آخرین شماره ۴۹۵
  • دوره جدید

« بوم‌گردی» نوعی گردشگری جذاب و پرطرفدار، روزنامه شیراز نوین

سیدمحی الدین حسینی ارسنجانی- شیراز نوین
اشاره:
بوم‌گردی شیوه‌ای نوین در گردشگریست که می‌تواند آثار و برکات فراوانی را برای گردشگری کشور به‌دنبال داشته باشد. بوم‌گردی یا اکوتوریسم در تعریف خلاصه یعنی احترام به طبیعت، احترام به فرهنگ­ گذشته و حال حاضر مردمانی که از سال‌ها قبل در یک زیست بوم خاص زندگی می‌کنند. بوم‌گردی‌، واژه‌ی پیچیده و غریبی نیست، رفتن و بودن در طبیعت و عشق ورزیدن به آن است؛ سفری است مسئولانه که موجب رشد و پایداری زیست بوم‌، فرهنگ و کیفیت زندگی ساکنین منطقه‌ی گردشگری خاصی می‌شود. 
‌اهمیت بوم‌گردی‌:
با پیشرفت‌های صورت گرفته در صنایع حمل و نقل و فناوری اطلاعات، حتی دورترین و بکرترین نقاط روی زمین نیز در دید و دسترس علاقمندان به سفر و گردشگری قرار گرفته و در حال حاضر، گردشگری یا توریسم‌، بزرگ‌ترین صنعت در دنیا محسوب می‌شود و شاخه‌ی طبیعت‌گردی نیز رو به رشد‌ترین بخش آن است. تقریباً تمام آدم‌ها سفرکردن را دوست دارند. دوست دارند به نقاط مختلف سفر کنند، از طبیعت لذت ببرند و دنیا را کشف کنند. اما این تجربه‌ی سفر و لذت طبیعت گردی باید به گونه‌ای باشد که به محیط طبیعی منطقه آسیبی نرسد. در پاسخ به میل و اشتیاق رو به رشد سفر کردن و طبیعت‌گردی و در راستای حفظ محیط زیست‌، پایداری زیست بوم و فرهنگ مناطق گردشگری‌، مفهوم و اخلاقیاتی نو به نام «بوم‌گردی»یا «اکوتوریسم» ظهور کرده است. اکوتوریسم پیش از هر چیز یک نوع نگرش خاص و آینده‌نگرانه و اخلاقی، فرهنگی، انسانی به مقوله گردشگری است. یکی از مهم‌ترین نتایج این نگرش به گردشگری و طبیعت‌گردی‌، ایجاد اشتغال برای ساکنان بومی منطقه و کسب در آمد برای آنان است؛ که از این طریق ساکنین منطقه ترغیب به حفظ محیط زیست، آداب و رسوم و آنچه برای گردشگران جذاب است می‌شوند. به این ترتیب اکوتوریسم می‌تواند در حفظ و پاسداری محیط زیست طبیعی و انسانی و همچنین توسعه پایدار تأثیرگذار باشد. 
‌تعریف بوم‌گردی:
بنابر آخرین تعریف ارائه شده توسط جامعه بین‌المللی اکوتوریسم (TIES‌:‌ The International Ecotourism Society) در سال ۲۰۱۵ بوم‌گردی یا اکوتوریسم سفری است مسئولانه به جاذبه‌های طبیعی برای لذت بردن، ادراک و قدر طبیعت را دانستن و همراهی کردن با ویژگی‌های فرهنگی متعلق به گذشته و حال حاضر به طوری که حافظ زیست بوم بوده‌، سبب پایداری کیفیت زندگی مردم منطقه شده، شامل آموزش بوده و در آن گردشگر و در فعالیت‌های سودآور اجتماعی، اقتصادی مردم محلی مشارکت داشته باشد. در بوم‌گردی کلمه‌ی آموزش بسیار مورد تأکید قرار داشته، هم شامل مسافران و هم شامل مردم محلی می شود. 
اصول بوم‌گردی:
با گذشت نزدیک به ۲۵‌سال از شروع به کار انجمن جهانی اکوتوریسم(TIES) بابررسی اصول اکوتوریسم مشاهده می‌کنیم که سه اصل عمده در ادبیات آن مشهود و پررنگ است:۱- فرسایشی و استخراجی نیست. منظور از استخراجی و مصرفی، آن‌گونه فعالیت‌هایی است که سبب ایجاد آسیب‌های رفتاری و فیزیکی بر گونه‌های غیرانسانی در طبیعت می‌شود. ۲- پایبندی به اخلاق زیست محیطی ایجاد می‌کند. ۳- در رابطه با طبیعت، ارزش‌های سازگار با محیط زیست و اخلاق محور را در اولویت قرار می‌دهد. به‌طور خلاصه اکوتوریسم چیزی نیست جز حفظ و نگهداری از محیط زیست، جوامع بومی و سفر مسئولانه با هدف ایجاد پایداری در زیست بوم. کسانی که می‌خواهند در زمینه بوم‌گردی مشارکت و فعالیت داشته باشند می‌بایست اصول زیر را به‌عنوان اصول اصلی و پایه‌ی این نوع خاص از گردشگری بپذیرند:
۱- به حداقل رساندن آسیب‌های فیزیکی، اجتماعی، رفتاری و روانی در طول مسافرت۲- ایجاد آگاهی فرهنگی و زیست محیطی و ترویج فرهنگ احترام به طبیعت و مردم بومی ۳- فراهم کردن تجربه‌ی مثبت و لذت بخش از سفر هم برای مسافران و هم برای افراد محلی ۴- ایجاد منافع مستقیم مالی برای حفظ و حراست از زیست بوم ۵- ارائه و تلاش در ایجاد تجربه‌ی به‌یادماندنی برای مسافران به‌گونه‌ای که آن‌ها را نسبت به منطقه میزبان دلسوز و حساس کرده و به اوضاع اجتماعی، آب و هوایی، زیست محیطی و سیاسی آن منطقه اهمیت بدهند.
۶- طراحی و ساخت امکانات سازگار با طبیعت و فرهنگ منطقه با کمترین آسیب ممکن به اکوسیستم بومی ۷- آموزش قوانین و باورهای معنوی مردم محلی به گردشگران و ایجاد همکاری و مشارکت بین گردشگران و محلی‌ها با هدف توانمندسازی فردی و گروهی.
‌ارزش‌های بوم‌گردی:
اکو‌توریسم سبب دوستی فرهنگ‌ها و جوامع می‌شود. یکی از اصولی که در اکوتوریسم مورد تأکید قرار می‌گیرد آموزش و ایجاد آگاهی فرهنگی با مردمان یک منطقه است. در بوم‌گردی‌، گردشگران با فرهنگ و نوع زندگی مردم منطقه از نزدیک آشنا می‌شوند و در فعالیت‌های روزمره آنان مشارکت می‌کنند؛ در این ارتباط ایجاد شده بین میزبانان و گردشگران‌، مردم منطقه نیز با فرهنگ مردمان دیگر مناطق و کشورها آشنا شده و این دو گروه، رفته رفته نوعی علاقه نسبت به یکدیگر پیدا می‌کنند. با ایجاد این آشنایی و فرهنگ دوستی، گرشگران نسبت به منطقه میزبان حساس شده و به اوضاع آن اهمیت بیشتری می‌دهند. اکوتوریسم به حفظ منابع و میراث طبیعی کمک می‌کند. معروف است که می‌گویند در اکوتوریسم تنها ردپایتان در طبیعت باقی می‌ماند و به‌جز خاطره‌ها چیزی از سفرتان به طبیعت با خود به خانه برنمی‌گردانید. این نوع نگاه به طبیعت‌گردی و در کنار آن تأکید بر حفظ منابع طبیعی، مقوله آموزش و به حداقل رساندن آسیب‌های وارده به طبیعت در طول سفر، اهمیت احترام گذاشتن به طبیعت را آشکار کرده و مانع آسیب رساندن به آن می‌شود. به‌علاوه، بوم‌گردی با ایجاد فرصت پیشرفت و توسعه اقتصادی می‌تواند به‌عنوان جایگزینی برای سایر منابع درآمد برای مردم منطقه محسوب شده و از روی آوردن محلی‌ها به راه‌های دیگر کسب درآمد، مانند فروش زمین‌های کشاورزی و بهره‌برداری بی‌رویه از منابع طبیعی، جلوگیری کند. اکوتوریسم به پایداری و حفظ فرهنگ مردم منطقه کمک می‌کند. مردم محلی با نمایش آداب و رسوم خود به گردشگران، فروش محصولات صنایع دستی‌شان به آنان و مشارکت دادن گردشگران در فعالیت‌های روزمره خود به ارزش میراث فرهنگی خود پی‌برده و هرچه بیشتر در حفظ آن می‌کوشند. علاوه بر این آنان تلاش خواهند کرد که آنچه برای گردشگران و طبیعت‌گردان جذاب است را حفظ و نگهداری کنند؛ چرا‌که بوم‌گردی به وضوح یکی از راه‌ها و منابع کسب درآمد برایشان مطرح خواهد شد. و هجوم گردشگران و سرمایه‌های غیر‌بومی دیگر به سادگی نمی‌تواند موجب کاهش غنای فرهنگی منطقه شود. 
‌بوم‌گردی و توسه‌:
از دیدگاه توسعه پایدار، اگر هدف از توسعه، گسترش امکانات و بهبود شرایط و کیفیت زندگی انسان‌هاست، این امر نه‌تنها درباره نسل کنونی بلکه برای نسل‌های آینده نیز می‌بایست مد نظر قرار گیرد‌. معنای توسعه پایدار، تنها حفاظت از محیط زیست و منابع طبیعی نیست، بلکه برداشتی نو از توسعه و رشد اقتصادی است؛ رشدی که بدون تخریب منابع طبیعی و برهم زدن تعادل زیست محیطی، عدالت و امکانات زندگی را برای همه مردم، اعم از شهری، روستایی، و عشایری و نه فقط قشرهایی محدود از جامعه فراهم می‌آورد. دستیابی به توسعه پایدار در گرو توجه به ارکان اقتصادی، اجتماعی، فرهنگی و زیست محیطی در یک جامعه است و گردشگری به‌عنوان فعالیتی اثرگذار بر تمامی ارکان توسعه، بیش از گذشته نیازمند مطالعه است. 
‌بوم‌گردی در ایران:
اکوتوریسم پایدارترین نوع طبیعت گردی و سازگارترین نوع توریسم با محیط است و ایران به جهت دارا بودن توانایی‌ها وجاذبه‌های چشمگیر از نظر تنوع اقلیم و پوشش گیاهی یکی از کشورهای مهم دنیا محسوب می‌شود. توجه به اصول و قوانین اکوتوریسم و همچنین ایجاد علاقمندی به طبیعت و حفظ محیط پیرامونی، باعث تداوم و بقای گنجینه‌ها و میراث طبیعی و انسانی خواهد شد و توسعه پایدار را در‌پی خواهد داشت. ایران از نظر اکوتوریسم از جایگاه ویژه‌ای ویژه‌ای برخوردار است. دلیل این موضوع را می‌توان تنوع اقلیمی بی‌نظیر کشورمان دانست. ایران کشوری چهار فصل است؛ هم‌زمان که می‌تواند در یک نقطه دارای جاذبه‌های زمستانی مانند اسکی باشد، در نقطه‌ای دیگر در همان زمان دارای جاذبه‌های منحصر به فرد تابستانی است. 
خوشبختانه اخیراً علاقه‌ی خاصی به سفرهای خاص و هدفمند در کشورمان ایجاد شده که می‌تواند راه را برای حرکت به سوی معنای واقعی بوم‌گردی و اکوتوریسم هموار کند. سفرهایی خاص مانند تور پرنده‌نگری در تالاب میانکاله‌، بازدید از جنگل راش که از بقایای جنگل‌های باستانی هیرکانی است و بسیاری موارد دیگر مانند بازدید از دره راگه که یکی از سه ژئوپارک ثبت شده در ایران است. اکوتوریسم در ایران دارای شاخه‌های متعدد و فعالیت‌های گوناگونی است. شاخه‌هایی همچون گردشگری روستایی‌، گردشگری عشایری‌، گردشگری ماجرا‌جویانه و کشاورزی و فعالیت‌هایی که هریک وابسته به موقعیت جغرافیایی خاص خود است. 
‌سخن پایانی:
بوم‌گردی یا اکوتوریسم با گردشگری انبوه تفاوت‌های زیادی دارد. شیراز نوین به شما توصیه می‌کند برای درک عمیق طبیعت و زیبایی‌های سفر، با دانستن تفاوت‌های این‌گونه خاص از طبیعت‌گردی با دیگر شکل‌های گردشگری‌، سعی در برنامه‌ریزی و یا شرکت در این‌گونه سفرها داشته باشید. امید آنکه شیراز و فارس هم درعرصه بوم‌گردی در ردیف استان‌های مهم و دارای رتبه برتر در حوزه بوم‌گردی شود. این مهم برنامه‌ریزی‌های متعدد و متنوع کارشناسان تخصصی حوزه گردشگری شهرراز و فارس، شیرازه فرهنگ و تمدن رامی‌طلبد. 

تاکنون نظری برای این خبر ثبت نشده است!
ثبت نظر جدید
نام و نام خانوادگی  

آدرس ایمیل    

متن نظر  

کد امنیتی