[ فردا را به امروز می آوریم ]
  • آخرین شماره ۵۶۶
  • دوره جدید

مهاجرت شهرنشینان به حاشیه شهر، روزنامه شیراز نوین

شیراز نوین - پیمان کشاورز
Peyk59@gmail.com

کودکان دهه شصت هنوز صدای گرم صادق ماهرو دوبلور کارتون «مهاجران» را فراموش نکرده‌اند که با نوایی دلنشین کلمه مهاجران را چنان بیان می‌کرد که شوق مهاجرت تمام وجود کودکان ناآرام زیر صدای جنگ را فرامی‌گرفت.
 کارتونی که مهاجرت را برای ما کودکان آن دوران یک تفریح و سرگرمی‌ جذاب و دلچسب نشان می‌داد و حالا پس از گذشت سال‌ها در زندگی خود، ما باز هم با مهاجران روبروییم. مهاجرانی که این بار نه تنها تصویری زیبا و دوست‌داشتنی ندارند بلکه رفته‌رفته اضطراب گسترش فرهنگ آنان بر صحبت‌ها و گفته‌هایمان نیز چیره شده است. 
در اطراف کلانشهرهایی همچون شیراز طی دهه‌های اخیر اندک‌اندک مردمانی جمع شدند که مانند داستان‌های باستان، گویی درحال حرکت به سوی شهر، پشت دروازه‌های بزرگ آن ماندند و ناامید از راهیابی، زندگی نصفه و نیمه‌ای را برای خود دست و پا کردند.  بازارهای محلی راه انداختند و سالیان سال به گونه‌ای زندگی و رشد و نمو یافتند که گویی این بار دیگر این شهر است که پشت دروازه‌های ورود به دنیای حاشیه‌نشینان اطراف خود ناکام مانده است. زندگی در ایران امروز و فشارهای اقتصادی فراوان بر اقشار پایین‌دست مردم که این روزها جمعیت آنان از اقشار بالادستی نیز پیشی گرفته و قشر متوسط جامعه ایرانی نیز در حال نابودی و پیوستن به همان اقشار پایین‌دستی است، باعث شده تا انرژی نهفته در این قشر رفته‌رفته شکل و شمایل غریبی به خود بگیرد. 
برای دیدن و یافتن حاشیه‌نشینان دیگر نیازی به سفر به حاشیه شهر هم نیست، در همین کوچه و بازار و خیابان می‌توان آنان را یافت، در پشت نقاب مشاغل کاذبی که خیابان‌های شهر را در خود فرو برده، در میان بارفروشانی که تنها راه مانده برای کسب روزی را در بساط کنار خیابان‌ها و جاده‌ها می‌یابند، دستفروشان دوره‌گردی که شب‌ها در پارک‌های شهر میان مردم خسته از بی‌تابی‌های روزانه به دنبال قوت لایموت خویش می‌چرخند و یا میان کودکانی که پابه‌پای مردان و زنان جامعه کار می‌کنند و تنها چیزی که از زندگی می‌آموزند شمارش اسکناس‌های مچاله‌ای است که با کاسه ترحم از دست عابران گدایی می‌کنند. 
کمتر شهروندی در شیراز است که شب‌ها جنب و جوش زباله‌گردها را در کوچه و خیابان‌ها ندیده باشد، برخی اوقات هم گویی این شغل را به صورت خانوادگی دنبال می‌کنند در حالی که آینده روشنی پیش رو ندارند. حاشیه‌نشینان این بار اما به دل شهر راه یافته‌اند، مشکلات عدیده‌ای همچون خشکسالی و بحران آب، واسطه‌گری و دلالی در فروش محصولات باغی و کشاورزی، فرسایش خاک و عدم باروری زمین‌های زراعی و... همه و همه دست به دست هم دادند تا هسته‌های اولیه حاشیه‌نشینی در اطراف کلانشهرهایی مانند شیراز شکل بگیرد. 
حال اما این حاشیه‌نشینی نه از روستاها بلکه از سمت شهرنشینان تقویت می‌شود. بروز مشکلات اقتصادی و کاهش سطح رفاه خانواده‌ها، نابسامانی در بازار مسکن، بیکاری و تعطیلی واحدهای تولیدی و... نیز از درون شهر به گسترش بحران حاشیه‌نشینی دامن می‌زند. با کمی ‌گذران وقت در پارک‌های شیراز و دنبال کردن کودکانی که حالا دیگر نه مثل سابق با حالت التماس بلکه بسیار ماهرانه و مانند یک بازاریاب حرفه‌ای به دنبال فروش کالاهای در دستشان هستند نشان می‌دهد که این بار حاشیه‌نشینان از دل شهر به سمت حاشیه‌ها رانده می‌شوند و غول بزرگی به نام شهر اگرچه یک روز روستاییان ناتوان را در حاشیه خود نگه می‌داشت، این بار هم دست به خانه تکانی زده و ضعفای شهری را نیز به کمک حاشیه‌نشینان گسیل می‌دارد. 
تصویب و اجرای طرح‌هایی همچون طرح‌ هادی نیز نتوانست مشکلات روستاها و حاشیه‌های اطراف شهرها را کاهش دهد چرا که با وجود این طرح هنوز هم حاشیه‌نشینی به سرعت در حال شکل‌گیری است و اتفاقاً در اطراف همین طرح‌ها نیز این اتفاق می‌افتد؛ به عنوان نمونه روستای شاپورجان که محدوده طرح ‌هادی آن 50 هکتار است اما به گفته مدیرکل بنیاد مسکن فارس گسترش این روستا در خارج از طرح 55 هکتار بوده است و دیگر مناطق شیراز از جمله روستاهای کرونی، قلات و کیان‌آباد نیز بیش از محدوده طرح ‌هادی خارج از روستا گسترش یافته‌اند. 
عطاالله زمانی در نشستی که چند روز پیش میان نمایندگان مردم شیراز در مجلس با مدیران بنیاد مسکن فارس یکی از مشکلات مناطق حاشیه‌نشین را زمین‌خواری‌های گسترده در میان این قشر در اطراف شیراز عنوان کرد و گفت: اراضی وسیعی در اطراف شیراز در روند زمین‌خواری به صورت قطعات 100متری تفکیک و واگذار شده و به حاشیه‌نشینی افزوده می‌شود. این مطلب به این معنی است که علاوه‌بر معضلات اجتماعی، معضل بزرگ دیگری نیز در آینده نه چندان دور گریبان شیراز را خواهد گرفت و آن هم مواجه شدن با منطقه‌ای است که نه تنها تعلقی به شیراز ندارد بلکه بار مالی فراوانی را برای توسعه شهر به دوش شهرداری خواهد گذاشت.
در حال حاضر 18400خانوار حاشیه‌نشین در 1400هکتار از اراضی اطراف شیراز ساکن هستند که از کمترین امکانات خدماتی نیز بی بهره‌اند. ایجاد انشعابات غیرقانونی برق و آب و نیز وجود معضل مشترکی به نام بیکاری در میان این افراد نشان‌دهنده حجم مشکلات در این مناطق از شهر است، این در حالی است که روند رشد این جمعیت نیز با شیب قابل توجهی به سمت بالا در حرکت است. 
میانگین رشد مهاجرت روستاییان به کلانشهرها در سطح کشور 5/2درصد است در حالی که این عدد برای شیراز رقم بالاتری است و به گفته مسئولان میانگین این رشد در شیراز 4درصد است. همسایگی فارس با استان‌هایی همچون هرمزگان، بوشهر، کهگیلویه و بویراحمد و خوزستان که از میان آنها خوزستان به دلیل شرایط زیست‌محیطی مهاجرفرست‌ترین استان کشور بوده و استان‌هایی همچون هرمزگان و بوشهر نیز در شرایط نامناسب محیط زیستی قرار دارند و قطعاً این استان‌ها هم با روند فعلی در آینده‌ای نه‌چندان دور خود را در جدول مهاجرفرست‌های کشور بالا خواهند کشید. کلانشهر شیراز نیز به دلیل پیشینه آب و هوایی برای اهالی استان‌های همجوار نزدیکترین و مطلوب‌ترین هدف مهاجر خواهد بود و بنابراین مشکلات پیش روی شیراز در آینده دوچندان خواهد بود. 
اخیراً یکی از اعضای هئیت رئیسه کمیسیون اجتماعی مجلس نیز ضمن تأیید موج جدید مهاجرتی در کشور و به دنبال آن گسترش معضلات اجتماعی خواستار اقدام سریع دولت و تدوین لایحه‌ای برای این معضل شد تا بودجه مورد نیاز آن در مجلس تعیین شود. روح‌الله بابایی صالح نماینده مردم قزوین در مجلس در عین حال معتقد است که با وجود شرایط مالی کنونی دولت نمی‌توان به تأمین اعتبارات برای این بخش امید چندانی داشت علی‌رغم این که اقداماتی که تاکنون نیز در جهت برنامه‌ریزی برای مقابله با آسیب‌های اجتماعی انجام شده تنها در حد شعار باقی مانده است و برنامه عملیاتی ارائه نشده است.
سخنان این نماینده نشان می‌دهد که مسئولان و مدیران استان و کلانشهر شیراز باید چاره‌ای برای مقابله با این مشکل بیاندیشند و چشم امید به سوی پایتخت داشتن در این زمینه راه به جایی نخواهد برد چراکه در غیر این صورت گسترش حاشیه‌نشینی به مرور زمان فرهنگ شیراز را تحت تأثیر خرده‌فرهنگ‌های موجود در خود قرار داده و آن را نیز همچون سایر فرهنگ‌های حل‌شده در خود، به کام مرگ می‌فرستد. 
موضوعی که شهردار شیراز نیز در نخستین جلسه شورای اداری شهرستان شیراز در سال جاری به آن اشاره کرد و خطر غلبه خرده‌فرهنگ‌های حاشیه‌نشینی را بر فرهنگ موجود در شیراز گوشزد کرد: «شیراز یکی از شهرهایی است که حاشیه‌نشینی‌های گسترده‌ای در اطراف آن حضور دارد و هر روز شاهد رشد حاشیه‌نشینی در این شهر هستیم. این امر علاوه بر مشکلاتی که برای شهرداری ایجاد می‌کند معضلات اجتماعی را نیز برای شهر به دنبال دارد که یکی از اساسی‌ترین این مشکلات غالب شدن خرده‌فرهنگ‌های موجود بر فرهنگ شهر است که این امر خواه و ناخواه بر کلیت شهر اثر می‌گذارد و ما نمی‌توانیم به راحتی از کنار حاشیه‌نشینی عبور کنیم.»

تاکنون نظری برای این خبر ثبت نشده است!
ثبت نظر جدید
نام و نام خانوادگی  

آدرس ایمیل    

متن نظر  

کد امنیتی