[ فردا را به امروز می آوریم ]
  • آخرین شماره ۱۴۲۲
  • دوره جدید

روایتی از سند تاریخی کودتای ۲۸‌مرداد ۱۳۳۲، روزنامه شیراز نوین

حرف و حدیث‌های فراوانی در ارتباط با حوادث 28‌مرداد1332خورشیدی وجود دارد اما براساس شواهد به‌دست آمده از سندی تاریخی می‌توان نتیجه گرفت حوادث این روز که به کشته و مجروح شدن عده‌ای از مردم و سرنگونی دولت ملی محمد مصدق منجر شد، چیزی جز کودتای نظامی‌ نبوده است. به‌گزارش گروه اطلاع‌رسانی ایرنا؛ کودتای 28‌مرداد1332خورشیدی به‌عنوان حادثه‌ای تاریخی با امروز جامعه ما نیز در پیوندی ناگسستنی است؛ چراکه از یک طرف هنوز درگیر مسائلی همچون نفت، آمریکا و‌.‌.‌. هستیم و 28‌مرداد و تبعات آن تأثیر شگرف و غیرقابل انکاری در ابعاد مختلف در سیاست خارجی ایران بعد از آن تا به امروز داشته است. از طرفی دیگر در این مدت اسنادی به‌دست آمده که روایت‌های مختف از این حادثه ارائه می‌دهد. هرچند نباید از نظر دور داشت که هنوز هم موافقان و مخالفان و روایت‌‌های متضاد آنها در برابر هم صف کشیده‌اند و هر‌یک دیگری را متهم می‌کنند. 
کودتا و سقوط دولت مصدق
ماجرا سقوط دولت محمد مصدق از آنجا شروع شد که دولت انگلیس که با ملی شدن صنعت نفت ایران در 29اسفند1329خورشیدی دست خود را از این طلای سیاه کوتاه می‌دید، یک کودتای نظامی ‌علیه دولتی ملی در ایران طرح‌ریزی کرد. البته دولت آمریکا در ابتدا با چنین طرحی مخالف بود اما پیروزی «دیوید آیزنهاور» در انتخابات ریاست جمهوری این کشور تغییرات عمده‌ای در سیاست خارجی آنها ایجاد شد و «کرمیت روزولت» رئیس اداره خاور نزدیک سازمان سیا به فرماندهی عملیات انتخاب شود. روزولت در 28‌تیر‌1332خورشیدی به تهران وارد شد و پس از ملاقات با محمدرضا پهلوی و جلب نظر او فعالیت‌های خود را برای سرنگونی دولت آغاز کرد. محمدرضا پهلوی نیز پس از آن‌که از طرف دولت آمریکا و انگلیس خیالش راحت شد رضایت خود را اعلام داشت و در ساعت 2 بامداد 25 مرداد 1332 سرهنگ «نعمت‌الله نصیری» فرمانده گارد شاه، فرمان عزل مصدق نخست‌وزیر را در منزلش به وی ابلاغ کرد اما بلافاصله توقیف شد و دولت مصدق طی اعلامیه‌ای وقوع یک کودتای نظامی ‌در تهران و خنثی شدن آن را اعلام و متعاقب این حادثه محمدرضا پهلوی از ایران فرار کرد اما سرویس‌های اطلاعاتی انگلیس و آمریکا با استفاده از ماشین تبلیغاتی خود برای تخریب وجهه سیاسی مصدق، رشوه دادن به برخی از نمایندگان وقت پارلمان ایران، سازماندهی نیروهای نظامی‌ و به‌راه انداختن راه‌پیمایی‌ها و اعتراضات خیابانی توانستند در 28‌مرداد کودتا را عملی کنند و «فضل‌الله زاهدی» توانست به‌عنوان مجری طرح کودتا به جای مصدق نخست وزیر شود. 
کودتا یا قیام ملی
از آن روزهای پرالتهاب خیابان‌های تهران 65‌سال می‌گذرد؛ روزهایی که سر و صداها در بازار و خیابان‌ها پیچیده بود، عده‌ای شعار‌های مرگ بر مصدق، مرگ بر شاه، زنده باد مصدق و زنده باد شاه، سرمی‌دادند. همین اتفاق‌ها سببب شده تا روایت‌های متفاوتی از این حادثه ارائه شود. در همان سال‌ها و دوره حکومت پهلوی 28‌مرداد به نام «قیام ملی» نام‌گذاری شد و هر‌سال جشن می‌گرفتند که این اتفاق چندان دور از انتظار نبود چراکه حکومت مستقر لاجرم می‌بایست هرگونه مخالفت با خود را مخالفت با ملت تلقی می‌کرد. البته جای تأسف دارد که با وجود اسناد منتشر شده توسط دولت آمریکا، هنوز عده‌ای سرنگونی دولت ملی مصدق را کودتا نمی‌دانند. نگاهی به اسناد و منابع تاریخی نشان می‌دهد که نه تنها دیدگاه این افراد به واقعیت نزدیک نیست بلکه هیچ تناسبی نیز نمی‌توان با اتفاقی که در 28مرداد‌1332 افتاد با قیام ملی دید بلکه حادثه‌ای بود که هیچ تعریفی به‌جز کودتا ندارد، چراکه در این روز عده‌ای زیادی از مردم توسط نیروهای نظامی ‌و افراد اجیر شده حکومت زخمی ‌و کشته شدند که سندی بازیابی شده از آرشیو اداره کل پژوهش و اسناد ریاست جمهوری گویای این مطلب است. این سند نامه «سعید حکمت» رئیس اداره پزشک قانونی به فرمانداری نظامی ‌تهران در همان روزهای نخست پس از کودتا است که نشان می‌دهد در این روز 41‌تَن مقتول و 75‌تَن مجروح شده‌اند که هویت 24 تَن از کشته‌شدگان معلوم شده و هویت بقیه افراد معلوم نیست. همچنین در این سند تاریخی آمده که از کشته‌شدگان عکس‌برداری شده و افرادی که جراحت‌های جزیی داشته‌اند پانسمان و از بیمارستان‌ها مرخص شده‌اند. به هرترتیب با نگاهی به این سند تاریخی چیزی جز کودتای نظامی ‌برای حوادث 28‌مرداد نمی‌توان متصور شد. 
اسناد؛ بازگو‌کننده نقش آمریکا در کودتا
با نگاهی به منابع تاریخی و حوادث به‌وجود آمده در 28‌‌مرداد1332خورشیدی نمی‌توان نقش دولت آمریکا را در سرنگونی دولت ملی مصدق نادیده گرفت؛ نقشی که بعد از آن به نفوذ این دولت در ایران منجر شد و آمریکا سعی داشت آن را مخفی نگه دارد اما در سال‌های اخیر برخی مقامات به این دخالت اعتراف کردند و اسناد نیز در همین ارتباط منتشر شد که در‌2013 میلادی سازمان سیا با خارج کردن اسنادی از طبقه‌‌بندی محرمانه به نقش خود در کودتا اعتراف کرده بود یا این‌که وزارت امور خارجه آمریکا برای نخستین‌بار در 15ژوئن 2017میلادی برابر با 25‌خرداد‌1396خورشیدی اسناد مرتبط با کودتای 28‌مرداد را منتشر کرد که در این اسناد به وقایع سال‌های 1951 تا 1954‌میلادی(1329 تا 1332خورشیدی) می‌‌پردازد و حوادث پیش از کودتا، عملیات سرنگون کردن دولت مصدق و وقایع پس از آن را در بر می‌گیرد. همچنین 47سال پس از وقوع کودتا «مادلین آلبرایت» وزیر خارجه وقت آمریکا در ضمن یک سخنرانی دخالت کشورش را در کودتا به‌صورت رسمی ‌تأیید کرد. وی گفت: «در 1953 ایالات متحده نقش برجسته‌ای در سازماندهی براندازی نخست‌وزیر مردمی ‌ایران، محمد مصدق، بر‌عهده داشت. دولت آیزنهاور اعتقاد داشت که این اقدام به دلایل استراتژیک قابل توجیه است. اما کودتا آشکارا موجب یک عقب‌گرد در امر توسعه سیاسی ایران شد. اکنون درک آن آسان است که چرا بسیاری از ایرانیان کماکان از این مداخله آمریکا در امور داخلی‌شان برآشفته‌اند». بنابراین نقش دولت آمریکا در کودتای 28‌مرداد‌1332خورشیدی قابل انکار نیست چرا‌که این دولت علاوه بر همکاری با انگلیس تأمین هزینه‌های عملیات نیز برعهده گرفت. به هرترتیب دولت آمریکا از این زمان در ایران نفوذ پیدا کرد و سعی داشت حکومت پهلوی را ملزم کند تا مناقع این کشور را در نظر بگیرد که این مهم در اصلاحات دهه40 خورشیدی و طرح کاپیتولاسیون به‌خوبی در نظر گرفته شد اما پیروزی انقلاب اسلامی در 1357خورشیدی، فصلی تازه در سیاست خارجی ایران نسبت به آمریکا باز کرد که تا به‌امروز نیز تداوم پیدا کرده است. 

 

تاکنون نظری برای این خبر ثبت نشده است!
ثبت نظر جدید
نام و نام خانوادگی  

آدرس ایمیل    

متن نظر  

کد امنیتی