[ فردا را به امروز می آوریم ]
  • آخرین شماره ۵۶۴
  • دوره جدید

تنفس کودکانه بر صحنه نقره‌ای، روزنامه شیراز نوین

سینمای کودک با دومین اختاپوس جان می‌گیرد
تنفس کودکانه بر صحنه نقره‌ای

 

شیرازنوین- سعیدرضا امیرآبادی

amirabadi_shznvn@yahoo.com

یادداشت: حرکت سینمای ایران همیشه رو به جلو نبوده است. نشانه‌های چندانی از ژانرهای هراس‌انگیز، تعلیق، تخیلی، پلیسی، اکشن و بسیاری دیگر از سبک‌های داستان‌سرایی در سینمای قبل از انقلاب دیده نمی‌شود و قشر قابل ملاحظه‌ای از آثار سینمایی در برهوت فیلمفارسی‌های تکراری و ملالت‌بار به سرانجام رسیده‌اند. البته با گروه انگشت‌شماری از آثار خوش‌ساخت و قابل توجه هم روبرو بودیم که با وجود گذشت چهار، پنج دهه همچنان بر تارک سینمای ایران می‌درخشند و نشانی از تکامل و اندیشه‌های توانمند را در بر دارند. با این وجود، یگانگی ژانرها از عیوب اصلی سینمای قبل از انقلاب بود. در دهه شصت و هفتاد اهالی هنر هفتم وطنی خرق‌عادت پیشه کردند و آثار خوش‌ساختی در زمینه جنگ و داستان‌های هراس‌انگیز به همراه سینمای کودک روانه اکران شد. در غیبت سینمای بین‌المللی، مخاطبان نیز استقبال باشکوهی از این‌گونه داستان‌ها انجام داده و بسیاری از آثار آن دوره همانند شب بیست‌ونهم، کانی مانگا، دزد عروسک‌ها و افعی، رکوردهای فروش را جابه‌جا کرده و بهترین امتیازات را از منتقدان دریافت نمودند. اما با عبور از نوستالژی‌های دهه شصت و هفتاد رفته‌رفته سینمای کودک و ژانر هراس‌انگیز از سینمای وطنی کوچ کرد و مخاطبان برای ارتزاق علاقه‌مندی‌هایشان روانه مارکت جهانی شدند. 
متأسفانه در آن برهه ما از یاد بردیم که قسمت عمده‌ای از درونمایه‌های کودکانه از دروازه مدیوم‌ها می‌گذرد و چنانچه محصولات سالم و جذابی را به پیشگاه آنان ارائه نکنیم، انبوهی از رسانه‌ها در انتظار تسلط بر اندیشه‌های کودکانه صف بسته‌اند. در غیبت بخش خصوصی و فقدان سینماگران توانمند، صداوسیما تلاش‌های زیادی کرد تا قافیه برنامه‌های کودک و نوجوان را به صورت تمام‌عیار به مدیوم‌های برون‌مرزی نبازد؛ اما تلاش آن‌ها در عرصه پویانمایی یارای رقابت با تکنولوژی‌های خوش آب و رنگ غربی را نداشت و رسانه ملی، با وجود همه استعدادها و پتانسیل‌هایی که در اختیار داشت، قسمتی از مخاطبانش را به دلیل کمبود امکانات و اعتبارات فروباخت. البته این شکست منحصر به عرصه پویانمایی می‌شد. صداوسیمای ایران توانست در عرصه فضای رئال و به ویژه برنامه‌های عروسکی، با قدرت به مخاطب‌مداری ادامه دهد و دامنه مخاطبانش را از اقشار کودک و نوجوان به بزرگسالان تعمیم دهد. در کنار همه این‌ها، در دوران معاصر غیبت سینمای کودک همچنان آزاردهنده مانده است. در حقیقت، ما پس از دزد عروسک‌ها و کلاه‌قرمزی‌ها، سینمای کودک را در انزوای فراموشی به حال خود رها کردیم و آن‌ها را در معرض سینمای بین‌الملل، که پاره‌ای از آثارش هم‌خوانی چندانی با فرهنگ ما ندارد، واگذاشته‌ایم. نتیجه کار چنان می‌شود که قهرمانان بسیاری از کودکان و بزرگسالان ما در عرصه سینما و فضای مجازی هیچ قرابتی با اسطوره‌های ریشه‌دار این سرزمین نداشته و از میان عناصر جهت‌دار و گاه مسموم برون‌مرزی انتخاب می‌شوند. نتیجه کار چنان می‌شود که جامعه امروز ایران در معرض شدیدترین امواج بی‌هویتی و ترویج بی‌ریشه‌گی قرار گرفته و شمار افرادی که با اصالت‌های راستین این سرزمین آشنا هستند، مقبول نیست. نتیجه کار چنان شد که از دهه هفتاد تا به امروز، محصول درخور توجهی در عرصه پویانمایی در ایران تولید نشده و معدود آثاری که در سالیان اخیر به سرانجام رسیده، بنابر دلایلی مهجور مانده‌اند.
 با این وجود، هیچ‌گاه برای سرمایه‌گذاری در حوزه کودکان و نوجوان دیر نیست. مسئولان اکران موظف‌اند طلایی‌ترین سالن‌های نمایش و بهترین بازه‌های زمانی را به معدود آثاری که در ژانر کودک و نوجوان ساخته می‌شوند هبه کند تا شاید بدین وسیله، شاهد رونق این ژانر بنیادین باشیم. سینمایی که در راستای پیشگیری از آسیب‌های اجتماعی، تقبیح هنجار‌های مذموم، تعالی اندیشه نسل‌های نوظهور و شادابی جامعه نقش مؤثری داشته و نباید در میان غوغای سینمای بزرگسالان به فراموشی سپرده شود. «آهوی پیشیونی‌سفید 2» یا به عبارتی قسمت دوم «اختاپوس» شاید شاهکاری ماندگار و اثری درخشان در سینمای کودک نباشد؛ اما به طور حتم اثر ارزنده‌ای در راستای جلب توجه سینماگران به اهمیت این ژانر خواهد بود و می‌تواند مطلعی برای رونق دوباره سینمای از یاد رفته کودکان و نوجوانان باشد. سینمایی که در دهه‌های شصت و هفتاد در اوج قرار داشت و به یک‌باره مورد بی‌مهری‌ها و تنگ‌نظری‌ها قرار گرفت. فیلمی که جواد ‌هاشمی برای ساخت آن مرارت‌های زیادی کشید، سرآغازی دوباره برای توجه به نیازهای کودکان است و نباید در کوران اکران‌های پاییزی گم شود. حرکت سینمای ایران همیشه روبه‌جلو نبوده است.

شناسنامه
عنوان: آهوی پیشیونی سفید 2
نویسنده، تهیه کننده و کارگردان: جواد‌ هاشمی
فیلم‌برداری: فرشاد خالقی
تدوین: سید جواد ‌هاشمی
موسیقی: بهنام صبوحی
مجریان طرح: بهارک رمضانی، مرتضی وطن‌خواه
 طراح لباس: سحر گوران
بازیگران: ترلان پروانه، محمدرضا شریفی‌‌نیا، لیلا اوتادی، پژمان بازغی، ارسلان قاسمی، امیررضا احمدی، امیر غفارمنش، هومن حاجی‌عبدالهی، جواد‌ هاشمی، امیر سهیلی، ابراهیم شفیعی، داریوش پیرو، یوسف طاهریان، فرزانه زهره‌وند، رکسانا وطن‌خواه، ساناز نادری، ساغر عزیزی
توزیع‌کننده: رسانه فیلمسازان
تاریخ‌ انتشار: ۱۸مهر ۱۳۹۷
خلاصه‌‌‌‌‌ فیلم
آهوها با نقشه‌ای که توسط پیشونی‌سفید طراحی شده است از قلعه فرار می‌کنند؛ اما سالار به دام می‌افتد و پیشونی‌سفید سعی دارد او را نجات دهد و دوباره دچار دردسر می‌شود. «اختاپوس» از درون یک غار، امورات قلعه را فرمانروایی می‌کند. او برای به دام انداختن آهوها و نوشیدن عصاره تن آن‌ها «بل‌بله» را به خدمت گرفته؛ اما آهوها با نقشه‌ای «پیشونی‌سفید» از قلعه فرار می‌کنند. «پیشونی‌سفید» به دلیل رنجش از سالار، می‌خواهد پیش مادرش بازگردد. از سوی دیگر، مادر آهو برگشته تا او را از سالار پس بگیرد و این‌چنین داستان‌هایی رقم می‌خورد.
تولد فانتزی‌های کودکانه
تولید «آهوی پیشونی‌سفید ۲» در جنگل‌های ساری آغاز شد. فیلم سینمایی «آهوی پیشونی‌سفید ۲» به کارگردانی سید جواد‌ هاشمی به ‌عنوان اثری غیرمتعارف با فانتزی‌های کودکانه و سرشار از اتفاقات جدید در ژانر کودک و نوجوان، هم‌زمان با آغاز سال تحصیلی در جنگل‌های ساری جلوی دوربین رفت. قسمت اول فیلم که پنج سال پیش به‌ عنوان پرهزینه‌ترین فیلم کودک تاریخ سینمای ایران روی پرده رفته است، توانست جایزه بهترین فیلم از نگاه تماشاگران را از بیست ‌و ‌پنجمین جشنواره فیلم کودکان و نوجوانان اصفهان از آن خود کند. سیدجواد ‌هاشمی در اثر جدید خود قصه دیگری از آهوی پیشونی‌سفید را روایت می‌کند. جواد‌ هاشمی در خصوص چرایی ساخت این فیلم گفت: ساخت «آهوی پیشونی‌سفید 1» آرزویی برای من به حساب می‌آمد که سی‌‌سال معلم آموزش و پرورش بودم. دغدغه‌ام این بود که کاری در حوزه کودک و نوجوان بسازم و می‌خواستم مفهومی بسیار مهم را منتقل کنم. وی افزود: ما بچه‌ها را نادیده گرفته‌ایم و اصلاً متوجه نیستیم که بچه‌ها در چه فرهنگی بزرگ می‌شوند. می‌توان گفت که آن‌ها را به خدا سپردیم و بی‌آنکه خوراکی به آن‌ها داده باشیم، انتظار داریم هنجارهای جامعه را بشناسند.
پرهیز از نقش‌فروشی
جواد ‌هاشمی گفت: من ادعا می‌کنم آهوی پیشونی‌سفید (1 و 2) از پرهزینه‌ترین فیلم‌های کودک در تاریخ سینمای ما هستند. بدون شک، ما از بازیگران بسیار خوبی در فیلم‌ (هر دو نسخه) بهره بردیم و احساس می‌کنم «آهوی پیشونی‌سفید 2» یکی از سنگین‌ترین پروژه‌های سینمایی است. می‌دانم که خیلی از بچه‌ها منتظر ساخته شدن «آهوی پیشونی‌سفید 2» بودند. باید بگویم که فیلم‌برداری این اثر از دو روز قبل آغاز شده است. وی گفت: معتقدم برای بچه‌ها باید بیشتر هزینه کرد؛ چراکه آن‌ها سخت‌تر ارتباط برقرار می‌کنند. من خانه و دفترم را فروختم تا سرمایه کار (ساخت آهوی پیشونی‌سفید2) پیدا شود و تازه زمانی که خانه‌ام را فروختم، سرمایه‌گذار پیدا شد! حتی چند مورد داشتم که می‌گفتند، بچه ما در فیلمت بازی کند و هزینه تولید را می‌دهیم؛ اما من هیچ‌وقت در زندگی‌ام نقش‌فروشی نمی‌کنم.
از طلبکاری تا موازی‌کاری
این بازیگر و کارگردان سینما اظهار داشت: این فیلم در بخش خصوصی تولید شده است و من ابداً به فکر بازگشت سرمایه نیستم. ساخت این اثر برایم جز عشق هیچ چیز دیگری نیست و در این خصوص با عشق جلو آمدم. البته من سر تدوین فیلم «آهوی پیشونی‌سفید 1» بیست میلیون کم آوردم و آن را از فارابی گرفتم. البته من از سینمافرهنگ یازده میلیون طلبکارم بابت اکران این فیلم و هنوز به من پرداخت نشده است. وی در خصوص مخاطب‌شناسی گفت: نمی‌توانم بگویم مخاطب‌شناسی من دقیق و سنجیده بوده؛ اما من همه تلاش خود را برای جذب بچه‌ها کردم. من با بچه‌ها بزرگ شدم و روحیات آن‌ها را خیلی خوب می‌شناسم. البته مخاطب‌شناسی صددرصد امکان ندارد؛ اما من به صورت کلی یک کار استعاری می‌سازم. من برای ساخت این فیلم از یک منظر جدید و باورپذیر استفاده کرده‌ام. در هیچ جای دنیا هم‌زمان 5فیلم کودک اکران نمی‌شود. این کارگردان گفت: «آهوی پیشونی‌سفید 1» وسط محرم اکران شد؛ زمانی که «کلاه‌قرمزی» هم روی پرده بود و پنج فیلم کودک با هم اکران شدند! البته چنین چیزی در تاریخ سینمای ایران بی‌سابقه بود؛ اما استقبال خیلی خوبی هم از «آهوی پیشونی‌سفید 1» شد. در این سینمای عجیب و غریب، برایم مهم نیست فیلم چقدر فروش می‌کند؛ برایم مهم این است که بچه‌ها فیلم را ببینند. وی در خصوص تولید و فروش اقلام فیلم گفت: من هم دوست دارم عروسک «آهوی پیشونی‌سفید» و «کرگ و روباه» ساخته شود؛ اما باید ببینیم این کار شدنی است یا نه.
گزینش نقش‌آفرینان
وی درخصوص بازی نکردن مهناز افشار در قسمت دوم این فیلم گفت: من به یک دلیل برای شخصیت «پیشونی‌طلا» لیلا اوتادی را انتخاب کردم. چهره ایشان به این نقش کمی نزدیک‌تر بود. ما حتی با الیکا عبدالرزاقی هم کمی پیش رفتیم؛ اما به فراخور تغییر قصه بازیگر کار را تغییر دادیم. ‌هاشمی با گلایه نسبت به نادیده‌گرفته شدن «آهوی پیشونی‌سفید 1» در جشنواره فیلم کودک گفت: جمال شورجه اصلاً پیام فیلم من را متوجه نشده بود و خیلی تلاش کرد تا جایزه نگیرد. به نظر من شورجه می‌تواند داور جشنواره فیلم فجر باشد؛ اما برای جشنواره کودک مناسب نبود. انتخاب هیئت داوران جشنواره کودک خیلی مهم است. ما تلاش می‌کنیم قسمت دوم پیشونی‌سفید را به جشنواره فیلم فجر برسانیم. البته چندان هم برای من حضور در جشنواره‌ها مهم نیست.
جستاری بر قسمت اول
سولا اکبریه در نقد فارسی درباره اختاپوس می‌نویسد: سید جواد هاشمی که بیشتر او را با نقش رزمنده در ذهن داریم. او که تا پیش از این در ۲۴فیلم که عمدتاً مضمون دفاع مقدس داشتند ایفای نقش کرده بود، این بار سر از یک افسانه فولکور درآورد. هرچند ایفای نقشش در اخراجی‌های دو و سه او را تا حد یک بازیگر درجه ۳ نزول داده بود، اما باید اعتراف کرد آهوی پیشونی‌سفید حرکتی رو به جلو هم برای او و هم برای سینمای کودک به شمار می‌آید. درون‌مایه اصلی فیلم برگرفته از داستان‌های فولکور ایرانی است؛ اما اضافه کردن شخصیت‌هایی چون گرگ و روباه شبیه به آنچه در پینوکیو هست  آهوی پیشونی‌سفید را به مراتب منحصر به فردتر کرده است. عنوان‌بندی فیلم در ابتدا کاملاً فانتزی و جذاب است و حال و هوای اثر را به خوبی تداعی می‌کند. به کار گرفتن دیگر شخصیت‌های فرهنگ فولکور ایران زمین مثل خاله‌سوسکه و آقاموشه هم بسیار شیرین و گیرا از آب درآمده است. شعر و ترانه، شوخی و ابتکارات به کار رفته در فیلم آشکارا نشان از آن دارد که‌ هاشمی تلاش می‌کند در آهوی پیشونی‌سفید درون‌مایه‌هایی امروزی را تزریق کند و می‌توان گقت تا حدی هم موفق عمل کرده است. تکیه‌کلام‌ها و طنزهای کلامی فیلم به خوبی این امر را نشان می‌دهد و حتی در جاهایی پا فراتر گذاشته می‌شود و نماد‌ها و تابلوها هم به خوبی بار طنازی فیلم را به دوش می‌کشند. استفاده از عناصر زندگی مدرن مثل اجاق گاز، بی‌سیم، موتورسیکلت و تابلوهای راهنمایی و نشاندن آن‌ها در بستر یک افسانه قدیمی ایرانی دیدنی از آب درآمده و با نوعی سادگی و در عین حال ملاحت، به دل مخاطب می‌نشیند. موسیقی جزو جدا نشدنی این اثر است و در بخشی از فیلم جشنواره‌ای از موسیقی فرهنگ‌ها و رقص‌های آیینی آنان را می‌بینیم. همان‌طور که پیش‌تر اشاره شد، نوعی تلفیق در بخش موسیقایی فیلم هم مشهود بوده و این تلفیق هم در شعرها و مضامین و هم در سبک‌های موسیقی به کار رفته، نمایان است. گریم‌های سنگین، طراحی صحنه‌ها و لباس‌ها، زوایای دوربین و نماهای خاص از جمله دیگر نکات مثبت فیلم به شمار می‌آیند. البته نباید برخی کاستی‌ها را به ویژه در فیلم‌نامه از نظر دور داشت. در مجموع آهوی پیشونی‌سفید ساختی دوگانه دارد. در نیمه اول داستان کاملاً کودکانه است و گفت و گو‌ها، شوخی‌ها، ترانه‌ها و حوادث به شکلی است که کاملاً مخاطب آن را می‌توان کودک دانست. اما از نیمه دوم کاملاً مخاطب بزرگسال درگیر اثر می‌شود و شوخی‌ها به سهمیه‌بندی سوخت هم می‌رسد که بی‌شک، باید مخاطب چنین محتوایی را در سنین بالاتر یافت. البته این دوگانگی به روند فیلم خدشه وارد نکرده؛ ولی مانند آنچه در بررسی فیلم کلاه‌قرمزی و بچه‌ننه هم اشاره شد. این امر نوعی دست و پا زدن ذاتی فیلم‌های ژانر کودکان است که در لحظه می‌خواهند همه گروه‌های سنی را زیر چتر مخاطبانشان گرد آورند. در پایان، با در نظر گرفتن اینکه اساساً سینمای کودک و نوجوان گونه‌ای است مهجور و گیشه هم فروشش را به بینی تراش‌خورده سوپراستار خوش‌لباس گره زده، تلفیق دلنشین فرهنگ شفاهی با نمادها و نشانه‌های زندگی مدرن شهری می‌تواند اثری مقبول را به پرده آورد و آن طور که از نام این فیلم برمی‌آید، شاید بتوان منتظر دفترهای دیگری از این افسانه هم نشست و امید داشت در کنار توجه به عناصر بصری، فیلم‌نامه‌ای با چفت و بست بیشتر شاهد باشیم.

 

تاکنون نظری برای این خبر ثبت نشده است!
ثبت نظر جدید
نام و نام خانوادگی  

آدرس ایمیل    

متن نظر  

کد امنیتی