[ فردا را به امروز می آوریم ]
  • آخرین شماره ۵۸۹
  • دوره جدید

داستان کوتاه ایران درحال جهانی‌شدن است، روزنامه شیراز نوین

محمد کشاورز، داستان‌نویس شیرازی معتقد است داستان کوتاه در ایران توانسته است در فضای بین‌المللی جایگاه خوبی به دست آورد؛ اما در رمان هنوز با جهان فاصه داریم. به گزارش خبرنگار مهر، این نویسنده که با مجموعه داستان «روباه شنی» توانست جایزه کتاب سال و جلال آل‌احمد را در یک سال کسب کند، در اولین نشست تخصصی هفدهمین نمایشگاه کتاب فارس با عنوان «جایگاه داستان کوتاه در ادبیات معاصر ایران» به سخنرانی پرداخت. کشاورز بعد از ظهر یکشنبه در دومین روز نمایشگاه هفدهم کتاب فارس، گفت: برای بررسی جایگاه داستان کوتاه باید ابتدا به پیشینه این ژانر پرداخت. در واقع، داستان کوتاه دوران ۱۰۰ساله‌ای را در بر می‌گیرد که نیازمند ده‌ها کتاب تحقیقی است. وی گفت: با انتشار روزنامه کاغذ اخبار در سال ۱۸۳۵میلادی و حدود ۷۰سال قبل از مشروطه، ساده‌نویسی وارد ادبیات رسمی ایران شد و تابوی ادبیات پیچیده و دشوار قاجاری شکست. روزنامه در دوره «پیشامشروطیت» برای ارتباط با مردم به سمت ساده‌نویسی رفت و این موضوع یک انقلاب در ادبیات ایران به وجود آورد. این اتفاق حدود نیم‌قرن منجر به ادبیاتی تازه در دوران مشروطه شد که نمونه‌های موفق آن «سیاحت‌نامه ابراهیم‌بیگ» و «کتاب احمد» بود، در این دوره ادبیات کاملاً از شکل کلاسیک خود فاصله گرفت و با ظهور علی‌اکبر دهخدا و انتشار مجوعه «چرند و پرند» اتقاقات تازه‌ای روی داد.نویسنده مجموعه داستان «پایکوبی» بر این باور است که «چرند و پرند» و نمونه‌های دیگری از این دست، دانه‌هایی بود که در مزرعه داستان‌نویسی ایران کاشته می‌شد. این مجموعه که در بر گیرنده حکایت‌های کوتاهی به زبان طنز بود و البته از فرم داستان مدرن فاصله داشت. کشاورز گفت: این نوشته‌ها منجر به کتاب «فارسی شکر است» و پس از آن «یکی بود یکی نبود» نوشته محمدعلی جمال‌زاده شد که اولین داستان‌های کوتاه ایران شناخته شده‌اند؛ گرچه باز هم فرم داستان کوتاه را کاملاً دارا نیستند. این‌ها در واقع داستان نیستند، بلکه روایت‌هایی هستند که جمال‌زاده با جسارت تحسین‌برانگیزی در آن روزگار آن‌ها را نگاشت. وی ادامه داد: پس از جمال‌زاده، صادق هدایت گام بلندی در نگارش و توسعه داستان کوتاه در ایران برداشت و این ژانر به صورت مدرن و ساختارمندش با او ظهور کرد و نه جمال‌زاده. اگر جمال‌زاده را هم‌ارز نویسندگان قرن نوزده اروپا بدانیم، در زمان هدایت نیز نویسندگان قرن بیستم در فضایی مدرن داستان‌نویسی می‌کردند. به گفته نویسنده «بلبل حلبی» بعد از هدایت نوبت به صادق چوبک رسید که به داستان کوتاه قدرت دهد. به عقیده کشاورز، چوبک از نظر فرم، تکنیک و روایت حتی چند قدم از هدایت جلوتر است.وی گفت: در دهه ۳۰ با ظهور این نویسندگان، انقلابی در داستان کوتاه به وجود آمد که ناشی از تحولات اجتماعی مثل رفت و آمد به خارج از کشور و ترجمه آثار سایر کشورها بود که باز هم نمونه درخشان آن صادق چوبک است. در واقع، حتی اگر بخواهیم آنتولوژی داستان معاصر را ترسیم کنیم، ناچار به سخن گفتن از نویسندگانی همچون چوبک هستیم. کشاورز افزود: در کنار چوبک، به گلستان برمی‌خوریم که چهره توانایی در داستان کوتاه است. در این دهه می‌توان از سیمین دانشور، بهرام صادقی، جمال میرصادقی و جلال آل‌احمد هم یاد کرد.
این داستان‌نویس سپس به دهه ۴۰ داستان‌نویسی ایران پرداخت و گفت: در آغاز دهه ۴۰، حدود ۷۰درصد از جامعه را روستاییان شکل می‌دادند. در این دوره حضور سپاهیان دانش در روستاها موجب پیوند میان جامعه روشنفکری و فرهنگ روستایی شد. این افراد گزارش‌ها و روایت‌های خود را در قالب داستان نوشتند که امین فقیری و محمود دولت‌آبادی، اشرف درویشیان، یاقوتی و... در آن  پیشرو بودند. وی افزود: در دهه ۴۰ همچنین با هوشنگ گلشیری و بهرام صادقی جریانی به راه افتاد که سردمداران آن اعتقاد زیادی به فرم داشتند و بر این باور بودند که فرم خوب می‌تواند یک داستان موفق را به وجود آورد که تا نیمه اول دهه ۵۰ ادامه داشت. به گفته کشاورز از اواسط دهه ۵۰ تا اواسط دهه ۶۰ به واسطه فضای اجتماعی و سیاسی داستان در یک سکوت فرو رفت؛ اما با انتشار آثار داستان‌نویسان در برخی نشریات در دهه ۶۰، نویسندگان همدیگر را پیدا کردند و جلسات «پنجشنبه‌های گلشیری» هم به این اتفاق قوت بخشید. در این دوران، ادبیات رویکرد متفاوت پیدا کرد و دیگر در خدمت ایدئولوژی نبود و به خدمت فردیت و ادبیات درآمد. این نویسنده گفت: در دهه ۷۰ با رویکردی دیگر نیز مواجهیم و آن هم تغییر بافت اجتماعی از روستایی به شهری بود که ادبیاتی موسوم به «آپارتمانی» را شکل داد و از اواخر دهه هفتاد تا پایان دهه هشتاد فضاهای شهری بر داستان‌نویسی مستولی شد. کشاورز سپس به دهه اخیر پرداخت و گفت: پس از انتقادهایی که از فراموشی حاشیه شهرها و شهرستان‌ها در فضای داستان‌نویسی در رسانه‌ها و محافل ادبی مطرح شد، روند تازه‌ای در ادبیات شکل گرفت که موجب شد صداهای متفاوتی از شهرستان‌ها و حاشیه شهرهای بزرگ در داستان‌های فارسی به گوش برسد که تاکنون نیز این جریان ادامه دارد. 
وی در جمع‌بندی سخنان خود گفت: به طور کلی، ایرانیان به دلیل نگاه مینیمالی به ادبیات خود از دروه کهن بیشتر به داستان کوتاه گرایش داشتند و در این ژانر هم موفیقیت‌های زیادی به دست آوردند. می‌توانم ادعا کنم داستان کوتاه ایران در دوران معاصر، حتی در عرصه بین‌المللی موفق بوده است؛ اما در رمان با فضای جهانی فاصله دارد. 
به گزارش خبرنگار مهر، هفدهمین نمایشگاه کتاب فارس که شامگاه شنبه سوم آذرماه آغاز به کار کرد، پنجشنبه ۸آذر جاری به کار خود پایان می‌دهد.

تاکنون نظری برای این خبر ثبت نشده است!
ثبت نظر جدید
نام و نام خانوادگی  

آدرس ایمیل    

متن نظر  

کد امنیتی