میثم محجوبی- گروه گزارش
meisammahjoobi@gmail.com

نان هنوز ستون اصلی سفره بسیاری از خانواده‌هاست. در روزگاری که دخل‌وخرج مردم با هیچ حساب‌و‌کتابی جور نمی‌آید، نان باید دست‌کم مأمن اعتماد باشد، اما متأسفانه این روزها در بخشی از نانوایی‌های شیراز نشانی از آن نان‌های جان‌دار، داغ، سالم و خوش‌قیمت گذشته نمی‌بینیم.
بگذارید ابتدا تأکید کنیم که شیراز نانوایی‌های خوبی زیاد دارد. نانوایانی که وجدان کاری دارند و هنوز نانی می‌پزند که هم خوش‌بوست، هم خوش‌خوراک و هم منصفانه قیمت‌گذاری شده. مشتریان این نانوایی‌ها با رضایت از صف بیرون می‌آیند و نانشان تا روز بعد هم طراوت خود را حفظ می‌کند. اما گزارش پیش‌رو درباره این‌ها نیست. درباره آن دسته از نانوایی‌هایی‌ست که تا همین چند وقت پیش عملکردی مطلوب داشتند، اما ناگهان کیفیتشان افت کرده و کسی نمی‌داند چرا. در گفت‌وگو با مردم، موارد زیادی تکرار شد: نان خمیر، نان خشک‌شده، نان پاره‌شده، نان نیم‌پخته، نان سوخته. گاهی حتی نانی به دست مشتری می‌رسد که از همان ابتدای مسیر خانه، پاره شده یا تکه‌تکه شده. مشتری‌ای در صف نانوایی گفت: تا دو ماه پیش اینجا نانش حرف نداشت، حالا یا خمیر درمی‌آید یا انگار برای دیروز است. برای پیگیری موضوع، سعی کردیم با اتحادیه نانوایان شیراز ارتباط بگیریم. چندین مرتبه با شماره ثابت اتحادیه تماس گرفتیم، بی‌پاسخ ماند. تلاش برای تماس با رئیس اتحادیه هم بی‌نتیجه بود. حالا سؤال اینجاست: اگر شکایت یا مطالبه‌ای در مورد نان وجود داشته باشد، مردم باید دقیقاً به چه کسی مراجعه کنند؟ چه سازوکاری برای رسیدگی به این موارد وجود دارد؟ وقتی تلفن اتحادیه‌ای که مستقیماً با قوت غالب مردم سر‌و‌کار دارد، در عمل خاموش است، این یعنی پاسخ‌گویی اساساً تعریف نشده است. اما ماجرا به اینجا ختم نمی‌شود. برخی نانواها در پاسخ به اعتراض مشتریان، جمله‌ای می‌گویند که بیش از هرچیز نگران‌کننده است: همینه که هست! یعنی نه توضیحی، نه عذری، نه اعتنایی. همین برخوردهاست که کیفیت خدمات را بیش از هر آرد و دستگاهی پایین می‌آورد. البته نانواهایی هم هستند که انتقاد را می‌پذیرند و توضیح می‌دهند: «آردهایی که به ما می‌دهند کیفیت ندارد. تلاش می‌کنیم ولی از دست ما خارج است.» اما آیا واقعاً مشکل فقط از آرد است؟ این وظیفه کیست که کیفیت آرد توزیعی را بررسی کند؟ اگر آرد نامرغوب توزیع می‌شود، اتحادیه و دستگاه‌های نظارتی کجا هستند؟ اگر آرد مشکل دارد، پس چرا در بسیاری نانوایی‌های دیگر، همین آرد، نانی مطلوب تحویل مردم می‌دهد؟ مسئله دیگر نرخ‌هاست. در سطح شهر، قیمت نان متفاوت است. نرخ یارانه‌ای، نرخ آزاد، نرخ نان کامل. اما این تنوع نرخ با شفافیت همراه نیست. نانوا می‌گوید نان کامل عرضه می‌کند اما آیا نشانه‌ای، برچسبی، تأییدی وجود دارد؟ چطور مردم بدانند این نانی که رنگش تیره‌تر است واقعاً سبوس‌دار است یا فقط چند گرم سبوس به‌نیت افزایش قیمت به آن اضافه شده؟ یک مشتری می‌گفت: «از ظاهر که نمی‌فهمیم. همین را می‌گویند نان کامل، ولی معلوم نیست واقعاً هست یا نه. مگر ما آزمایشگاه داریم؟» مسئله مهم دیگر، رعایت بهداشت و اصول ابتدایی پخت نان است. میزهای خنک‌کننده، در برخی نانوایی‌ها یا خیلی کوچک‌اند یا اصلاً وجود ندارند. نان داغ روی نان داغ می‌افتد، خیس می‌شود، کپک می‌زند، یا بلافاصله له می‌شود. حیف شدن نان در این مرحله یعنی آسیب مستقیم به سفره مردم. چرا چنین موضوع ساده‌ای نباید از سوی اتحادیه الزام شود؟ مشکل ساده ولی آزاردهنده دیگر، کیسه‌های پلاستیکی است. نایلون‌هایی آن‌قدر نازک که حتی دو قرص نان را هم تحمل نمی‌کنند. در برخی شهرهای دیگر، با همین قیمت یا حتی پایین‌تر، نایلون‌هایی در دست مشتری گذاشته می‌شود که بزرگ و مقاوم‌اند. در شیراز اما به ‌نظر می‌رسد صرفه‌جویی باید از نان مردم آغاز شود. حتی از پلاستیکش! در یک جمله می‌توان گفت: مردم مطالبه دارند، نانواها برخی‌شان سکوت کرده‌اند، و مسئولان؟ حتی سکوت هم نکرده‌اند. چون اصلاً حاضر نشده‌اند سکوت کنند. نیامده‌اند، تلفن برنداشته‌اند، گفت‌وگو نکرده‌اند. این گزارش برای دفاع از وجهه همان نانوایانی‌ست که نان خوب می‌پزند، برای حفظ آبروی نانی‌ست که باید همچنان حلال‌ترین قوت سفره باشد، و برای بازخواست از کسانی‌ست که عنوان مسئول را یدک می‌کشند ولی در بزنگاه، نه پاسخ دارند نه حضور.