لزوم بازنگری عمیق در  نظام آموزشی

حسین امیری { سردبیر}
افت محسوس معدل نهایی دانش‌آموزان در مقطع متوسطه دوم، دیگر یک آمار ساده نیست؛ زنگ خطری است که باید در گوش سیاست‌گذاران، مدیران مدارس، معلمان و حتی خانواده‌ها طنین‌انداز شود. نمراتی که روزی بازتابی از تلاش و آموخته‌های واقعی دانش‌آموز بودند، امروز به تابلویی از بحران در آموزش بدل شده‌اند. بحرانی که ریشه‌های آن، بیش از آن‌که در برگه‌های امتحان باشد، در خاک فرسوده سیاست‌گذاری‌های آموزشی و میراث دوران کرونا نهفته است.
در روزهایی که کرونا همه‌چیز را تعطیل کرد، آموزش به ناچار به فضای مجازی کوچ کرد؛ انتقالی که نه با آمادگی کافی همراه بود و نه با درک عمیق از ماهیت یادگیری. شبکه شاد آمد، اما شاد کردن آموزش را نتوانست. تعامل جای خود را به ارسال فایل داد و آزمون‌ها تبدیل به روندی صوری شدند که نمرات را بدون دانش واقعی بالا می‌بردند. بدتر آن‌که پس از پایان بحران، به‌جای بازسازی علمی دانش‌آموزان، با سیاست‌های نمره‌محور، تلاش شد آمارها ترمیم شود؛ غافل از آن‌که آمار خوب، الزاماً نشانه وضعیت خوب نیست.
اکنون دانش‌آموزانی که آن روزها را در دوره اول متوسطه گذرانده‌اند، وارد مرحله حساس کنکور و آزمون‌های نهایی شده‌اند. جایی‌که دیگر نه معلم می‌تواند نمره مستمر را دست بالا بگیرد، نه نمونه‌سؤال‌ها می‌توانند جای یادگیری مفهومی را بگیرند. نتیجه چیست؟ کاهش معدل، سردرگمی، اضطراب و البته شکاف عمیق میان آنچه باید بلد باشند و آنچه عملاً بلد هستند.
در این میان، نکته مهم‌تری نیز وجود دارد: ما با نسلی روبه‌رو هستیم که دیگر درس خواندن را ارزشمند نمی‌داند. زمانی نه‌چندان دور، تحصیل معادل پیشرفت بود. اما امروز، برای بسیاری از نوجوانان، درس خواندن نه هدف، بلکه اجبار است؛ نه مسیر، بلکه مانع. این دگرگونی فرهنگی، اگر جدی گرفته نشود، خطرناک‌تر از هر افت نمره‌ای خواهد بود.
تجربه‌ای مانند آنچه در مدارس سمپاد رخ داد که پس از افت علمی ناشی از پذیرش گسترده، به مسیر کیفی بازگشتند، نشان می‌دهد هنوز هم می‌توان مسیر را اصلاح کرد. بازگشت به ارزیابی‌های استاندارد، اولویت دادن به فهم به‌جای حفظ و بازتعریف ارزش آموزش در ذهن نسل نوجوان، می‌تواند این کشتی را از تلاطم نجات دهد.
سؤال اساسی این است: آیا ما آماده‌ایم تا به‌جای ترمیم آمار، به ترمیم آموزش فکر کنیم؟ آیا جسارت آن را داریم که به‌جای نادیده‌گرفتن نمرات پایین، به ریشه‌یابی علل آن بپردازیم؟ از همه مهم‌تر، آیا می‌توانیم انگیزه یادگیری را در دل‌های خاموش دوباره زنده کنیم؟
این نمرات پایین، نمره دانش‌آموزان نیستند؛ نمره عملکرد یک نظام‌ آموزشی هستند.
و اگر امروز صدای زنگ هشدار را نشنویم، فردا ممکن است دیر شده باشد.