تسخیر

غفلت از اصالت‌های فرهنگی و بارقه‌های تمدنی هزینه‌های سنگینی به دنبال دارد. چشم‌پوشی از ارزش‌های تمدنی مقارن با ترویج بی‌ریشگی و بحران‌های هویت است و امروز وقت آسیب‌شناسی این بحران فزاینده با نگاهی نو فرا رسیده است. مثال‌های عدیده‌ای را که در این حوزه وجود دارد، مرور کنیم.
به یاد بیاوریم که «تهاجم فرهنگی» کلیدواژه پربسامد دهه‌های هفتاد و هشتاد بود. در آن دوران تهاجم فرهنگ بیگانه به عنوان یک آسیب خزنده موردتوجه قرار گرفت و نهادهای متعددی برای مقابله با این پدیده به میدان عمل آمدند. اما برخی از آن‌ها به‌جای فرهنگ‌سازی ریشه‌ای و تقویت هویت ایرانی و اسلامی، به شیوه‌های سخت و مردم‌گریز متوسل شدند که امروزه با نتایج ناکارآمدی آن‌ها روبه‌رو هستیم. با گذشت زمان، نتیجه کار چنان شد که تهاجم فرهنگی وارد فازهای بعدی به عنوان «جنگ نرم» و «جنگ ترکیبی» شد که امروزه در حال قربانی گرفتن است.
بسیاری از فعالان این حوزه از یاد برده بودند که «تهاجم فرهنگی» منحصر به پوشش جوانان و مقابله سخت با محصولات فرهنگی و رسانه‌ای برون‌مرزی نمی‌شود؛ بلکه طیف گسترده‌ای از تولیدات محتواهایی را شامل می‌شود که هنجارهای عمومی جامعه را شکل می‌دهند. همچنین تصمیم‌سازان آن دوران از این موضوع غفلت کرده بودند که محتواهای نامتجانس شرقی نیز در حیطه «تهاجم فرهنگی» قرار می‌گیرد.
در کوران این تضارب آرا، شاید هیچ‌کس به فکر تسخیر بازار صنایع‌دستی ایران از سوی هم‌پیمانان آسیایی نبود و در عمل فرش قرمزی برای آن‌ها به منظور بهره‌مندی از بازار هشتادمیلیونی ایران گسترانده شد. نتیجه کار چنان شد که امروزه بسیاری از بازارهای اصیل و سنتی ایران به آوردگاهی برای صنایع‌دستی بی‌کیفیت، پوشالی و درجه‌چندم آسیای شرقی درآمده و درآمدهای ارزی ایران را به یغما می‌برند.
در این بحبوحه بسیاری از هنرمندان صنایع‌دستی ایرانی کنج عزلت برگزیده‌اند و هنر فاخر آن‌ها در پستوی فراموشی به تاریخ سپرده خواهد شد. متأسفانه سلسله‌عوامل متعددی نیز دست به دست یکدیگر داده‌اند تا صنایع‌دستی فاخر ایرانی از سبد خرید خانوار حذف شود و جای خود را به کالاهای بی‌کیفیت مینیمال که قرابتی با هنر ایرانی ندارد، بدهد؛ در حالی که آثار هنرمندان ایرانی منحصر به مفاهیم زیباشناختی نمی‌شود و آبستن مؤلفه‌های ارزشمند تمدنی است که می‌تواند بر بحران هویت مرهم گذاشته و ناجی اعتماد به نفس ازدست‌رفته باشد.
شاید یکی از راهکارهای مؤثر برای مقابله با تهاجم فرهنگی، ارج نهادن بر هنر و هنرمندان باشد. غفلت از اصالت‌های فرهنگی و بارقه‌های تمدنی هزینه‌های سختی به دنبال دارد. با این پیش‌گفتار، به این نتیجه برسیم که در عرصه سیاست‌گذاری باید به وسعت نگاه مبتلا شد و از تصمیم‌سازی بر اساس شواهد سطحی‌مآبانه اجتناب کرد. اتخاذ دیدگاه ژرف به مسائل مقارن با موفقیت در عرصه نبردهای نوظهور به سردمداری جنگ ترکیبی است و ایران می‌تواند در برابر توطئه‌ها و دسیسه‌های دشمنان آب‌دیده و مجهز شود. همان‌طور که غیرت ملی ایرانیان در روزهای اخیر راه را بر دشمنان بست.