[ فردا را به امروز می آوریم ]
  • آخرین شماره ۸۰۵
  • دوره جدید

ماهی سیاه کوچولو، روی صحنه هودی، روزنامه شیراز نوین

نمایش شاد و موزیکال ماهی سیاه کوچولو به نویسندگی سید رضا موسوی و کارگردانی زهرا میرزایی به روی صحنه رفت. این نمایش کودکانه از ٢٠ تیر ماه جاری تا 5 مرداد ماه جاری در سالن استاد هودی میزبان علاقه‌مندان بود. همچنان که می‌دانیم، کودکان، بیشتر بازی‌های خود را با عروسک‌ها یا اسباب‌بازی‌هایی انجام می‌دهند که کوچک شده واقعیت‌های بیرونی است. کودک در ذهن و گمان خودش دنیایی بزرگ‌تر از آن چه ما بزرگترها با عقلانیت و واقع‌بینی داریم، روبروست. این گمان اگر تقویت و هدایت شود، می‌تواند در پرورش استعدادهای نهفته و آشکار کودک مؤثر باشد و از او انسانی نخبه و موفق بسازد. نمایش‌های عروسکی یکی از راه‌های این تقویت و هدایت است. نمایش‌های عروسکی، می‌تواند بر تقویت تخیل و بن‌مایه‌های درونی کودکان در بازی‌های خودشان نیز تأثیر بگذارد. این ویژگی در زندگی آینده آن‌ها باعث خواهد شد تا بتوانند مسائل را بهتر و درست‌تر تجزیه و تحلیل کنند؛ زیرا توانسته‌اند یک هماهنگی درونی و بیرونی برای خود به وجود آورند. ماهی سیاه کوچولو داستانی است که گاه در دوران کودکی خودمان نیز با آن رودررو شده‌ایم؛ برخوردهایی که می‌توانست ما را به انسانی شجاع و در عین حال منطقی یا ترسو و درجا مانده بدل کند. ماهی سیاه کوچولو در این نمایش از برکه‌ای کوچک، عزم سفری بلند تا دریا دارد. سفری که خطرات بسیار پیش روی او می‌گذارد و او با دانش به آن‌ها، پای در سفر می‌گذارد. او می‌خواهد راه و رسم زندگی را خویش بیاموزد و با واقعیت‌ها روبرو شود. هرچند دیگران او را پند می‌دهند که چه خطراتی پیش رو است، اما او می‌خواهد به دریا برسد. دریا برای او بزرگ شدن و کمال است؛ همراه با ترسی از پلیکان دارد؛ هرچند در میان راه خرچنگ، موجودی است که در دانش او راه ندارد. ماهی سیاه کوچولو به دریا می‌رسد و در دریا همچنان به دنبال دریاست. شجاعت در تصمیم‌گیری و تصمیم‌سازی، در این نمایش برای کودکان نقطه قابل تأملی است که به وضوح دیده می‌شود.هرچند از نقاط ضعف داستان می‌توان به نبود راهنما یا توجیه ماهی برای سفر صرفاً از سر کنجکاوی و نه تحقیق و دانش اشاره کرد. چیزی که ممکن است کودکان را برای خواسته‌های نامعقول و نسنجیده‌ای که خواهند داشت، در مقابل خانواده قرار دهد. این در حالی است که کسی مهربان‌تر از پدر و مادر نیست؛ هر چند همه می‌دانیم گاه این دلسوزی پدر و مادرها از حد می‌گذرد و جلوی عبور فرد را برای تجربه در زندگی کردن خواهد گرفت. در این نمایش، مادر هرچند دلسوز، دیگرانی که با مادر هم صدا می‌شوند، تنها به نهادینه کردن ترس در کودک روی می‌آورند. اینجاست که کودک ممکن است با دیدن این نمایش و همزادپنداری با آن دیدگاه مادر و پدر را اشتباه بپندارد.شاید برای نسل جوان دهه چهل و پنجاه و حتی شصت این داستان می‌توانست راه عبور و حرکتی نو باشد، آن چنان که آن جوانان با خانواده‌هایی بی‌سواد روبرو می‌شدند و حال آن که خود تحصیل کرده بودند و سبب شد حرکتی نو را بر خلاف نسل‌های پیشین انجام دهند. سواد آنان باعث شخصیت بالاتر آنان نسبت به نسل پدرها و مادرهایشان بود و شاید در ابتدا مخالفتی با آنان می‌شد، اما به دلیل همین سواد، مورد تأیید خانواده‌ها هم بودند. اما در نسلی که امروز کودک، نوجوان یا جوان هستند، قضیه کاملاً متفاوت است؛ چرا که با پدرها و مادرهایی روبرو هستیم که از یک سو مورد تأیید نسل پیشین خود بوده‌اند و از سوی دیگر نسبت به فرزندان خود، هم سواد و هم تجربه بیشتری دارند. این اتفاق باعث برخورد نسلی شده است که خود را صاحب تجربه و دانش می‌داند و آن را بایستی به نسل پس از خود منتقل کند و نسلی که قرار است از تجربه و دانش نسل پیشین خود بهره ببرد. این‌ها همه در کنار هم با عدم تجربه کردن و بایدها و نبایدهای محکم‌تر خانواده‌ها بر نسل پیش رو، درگیری بین نسلی را به ویژه در جوانان دهه هفتاد، هشتاد و نود و حتی پس از آن بیشتر خواهد کرد. داستان این نمایش برداشتی آزاد از کتابی با همین عنوان نوشته صمد بهرنگی است که توانسته عنوان برترین کتاب سال 1347 را نیز از آن خود کند. در آن دوران همچنان که گفته شد نسل جوانِ باسواد رودررو با نسل پیشینِ بی‌سواد قرار داشت که چیزی برای عرضه به نسل نو نداشت و این گونه داستان‌ها، نویددهنده دنیایی نو در پیش روی نسل جوان بود و این مستلزم عبور نسل جوان از دوران پیش از خود و ایجاد ساختاری دیگر بود. اما اکنون کودک، نوجوان و جوان در حالی بی‌سوادتر و بی‌تجربه‌تر از نسل پیشین است که نسل پیشین گفته‌های مهمی ‌برای آنان دارد و این گونه داستان‌ها، هرچند روزگاری در ادبیات ایران جایگاه ویژه و مؤثری داشتند، اما امروز نه تنها کارایی لازم را ندارند بلکه ممکن است باعث سردرگمی ‌و مشکلات بسیاری برای نسل پیش رو باشند. هم اکنون ما در جامعه‌ای زندگی می‌کنیم که چهل سال پیش، با انقلابی فراگیر به دوران نویی وارد شد؛ دورانی که در آن سنت، مدرنیته و تلفیقی از این دو با دیدگاه‌های متفاوت و نو، توسط جوانان سه دهه 40، 50 و 60 که در انقلاب و دوران پساانقلاب نقش داشته‌اند، در عرصه‌های سیاسی، اجتماعی، فرهنگی و حتی عقیدتی، به جامعه عرضه شده است و امروز جامعه‌ای را میان سنت و مدرنیته داریم و نسل پیش رو نیز در چنین جامعه‌ای به سر می‌برد. در میانه سنت و مدرنیته، نسل پیش رو می‌بایست هم از تجربیات و دانش نسل‌های گذشته درس بگیرد و هم بتواند تمدن خود را بسازد و این یعنی گذرگاه مهم تاریخی که چهل سال پیش نسل گذشته در آن قرار داشت، اکنون با پیچی سخت‌تر در انتظار نسل پیش روست. عبور از این گذرگاه نیز مستلزم آن است که از یک سو نسل‌های پیشین، با انتقال دانش، آگاهی و تجربه خود بی کم و کاست به نسل جوان، اجازه ورود نسل جوان را نه در شعار بلکه در عمل بدهند و از سوی دیگر نسل جوان نیز با بهره‌گیری از دانش، آگاهی و تجربه نسل‌های پیشین، دانش مدرن خود را بالا برده و با عبور از سنت و مدرنیته، تمدن نویی را پایه‌گذاری کند. 
در این نمایش با چیدمان صحنه‌ای آبی و عروسک‌گردانانی آبی پوش، در میان پارچه‌های آبی رنگ صحنه تماشاخانه هودی را برای کودکان به رنگ دریا می‌کنند تا کودکان 3 تا 10 سال را سخنی دیگر داشته باشند.
کلیات: در چیدمان کلی صحنه، از پارچه‌های آبی رنگی استفاده شده است تا به کودکان، وجود آب را در نمایش نشان دهد. می‌توان گفت صحنه به صورت کلی از نظر عرضی، بخش‌‌بندی ندارد. بخش‌بندی طولی (عمقی): صحنه از نظر عمق، سه قسمت شده است. بخش جلویی صحنه که خالی از هر چیزی است و تنها در صحنه پنجم، از نظر عرضی در یک سوم سمت راست صحنه، قفسی در آن جا می‌گیرد.بخش وسط، بخش اصلی نمایش است که بیشتر نمایش در آن اجرا می‌شود. سکویی که با پارچه آبی رنگی پوشیده است، بخش وسطی را از بخش میانی جدا می‌کند. همچنین پارچه آبی رنگی ویژه‌ای، که در نمایش به شکل‌های مختلفی درمی‌آید تا داستان نمایش پیش رود، جدا کننده بخش میانی و بخش انتهایی است. پارچه جداکننده بخش میانی و انتهایی، در هر صحنه به گونه‌ای درمی‌آید و بازی در بخش انتهایی صحنه را شیوه‌ای نو می‌بخشد. نور: صحنه از چیدمان سه تایی نور از بالا به شکلی ویژه بر صحنه می‌تابد. هر چند این گونه طراحی نور و نورپردازی، نشان از درایت نورپرداز و کارگردان دارد؛ اما پس افتادن چند ثانیه‌ای نور در برخی صحنه‌ها گاه خودش را به رخ می‌کشد که از نقاط ضعف نمایش به شمار می‌آید. صدا: از ویژگی‌های این نمایش عروسکی، استفاده از صدای ضبط شده (پلی‌بک) است، که این امر باعث هماهنگی بیشتر آهنگ و صدا در نمایش شده است. در این گونه نمایش‌ها، همگام سازی بازی با صدای ضبط شده، کار را کمی‌ دشوارتر از حالت عادی می‌کند. هر چند زنده بودن صدا نیز می‌تواند ارتباط دو سویه بیشتری ایجاد کند؛ استفاده کارگردان از این شیوه، برای کودکان اثربخشی ویژه خود را دارد و باعث درونی‌تر شدن و تمرکز بیشتر کودکان در این گونه نمایش‌ها می‌شود. عروسک‌گردانان، هر چند همگام‌سازی مناسبی را در این نمایش با صدای ضبط شده داشتند، اما در نوع حرکات، کارگردان نتوانسته بود آن چنان که باید، بازی ویژه‌ای را به نمایش بگذارد. البته این نکته نیز نباید فراموش شود که کارگردان با خلاقیت خود، شیوه عروسک‌گردانی را از حالت خطی به حالت گردشی در آوان سن و حرکت در عمق صحنه تبدیل کرده است. این حرکت چند بعدی در طول، عرض و گاه بلندی صحنه گیرایی بیشتر و عدم خستگی در زمان نمایش به همراه دارد. از سوی دیگر، کارگردان در هیچ جای نمایش خود را در محدودیت قرار نمی‌دهد و گاه عروسک‌گردانان را با لباس‌های متناسب‌سازی شده با چیدمان دیده می‌شوند و گاه از حرکات دست آن‌ها به صورت معمول بهره برده شد. این شیوه توانسته است نمایش را انسانی حیوانی کند تا فضای فانتزی بیشتر و جذاب‌تری ایجاد شود. همزادپنداری کودکان با این دست نمایش‌ها شاید به دلیل آن که در درون کودک واقعیت‌ها هنوز معنای مشخص و سنگینی نگرفته است، بیشتر خواهد بود. استفاده از عروسک‌های کوچک میله‌ای (ماهی‌های فانتزی) و عروسک‌های تاپ تیبل (خرچنگ و مارمولک) در این نمایش، ذهن کودک را بیشتر تحریک می‌کند و باعث درونی‌تر شدن آن می‌شود. در این نمایش اما وجود عروسک تن پوش پلیکان، به متناسب‌سازی فانتزی حیوانات برای کودکان کمک بیشتر کرده بود. هر چند شاید انتظار می‌رفت که پلیکان نیز چون سایر حیوانات کوچک اندام درون نمایش، عروسک‌گردانی داشته باشد. 
بازیگر: سید رضا موسوی. عروسک‌گردان: رضا حیاتی، زهرا کرانی، مریم گل کار، فاطمه کرانی، ستاره دهقانی. صداپیشه‌ها: مریم شاهی، رضا موسوی، ماهک قاسمی، آتوسا رزمجویی، مهرداد سهامی، مریم زارع، شیما قائدی، نکیسا ادیب و فاطمه کرانی. موزیسین: رسول فهندژ سعدی. آهنگ‌ساز: مهدی افشار. میکس: رضا متفکر. مدیر صحنه: ابوالفضل رحیمی.

 

تاکنون نظری برای این خبر ثبت نشده است!
ثبت نظر جدید
نام و نام خانوادگی  

آدرس ایمیل    

متن نظر  

کد امنیتی