[ فردا را به امروز می آوریم ]
  • آخرین شماره ۷۷۹
  • دوره جدید

از شیراز کهن تا شیراز نوین- قلات تاج سبز شیراز در بی‌مهری‌ زمانه، روزنامه شیراز نوین

گروه میراث و گردشگری- مجتبی دورودی

هر چند پیش‌تر قلات را روستایی در36کیلومتری شمال‌غرب شیراز معرفی می‌کرده‌اند، اما امروزه با گسترش شهر شیراز، نمی‌توان این منطقه را جدای از شیراز دانست. پیش از پرداختن به پیشینه این روستای دلکش و اوضاع کنونی آن، لازم است نخست اشاره شود که نام قلات از منظر ریشه‌شناسی زبان، خود مفهومی کهن را دربردارد. 
واژه قلات صورت تغییریافته و نوین واژه کلات است و کلات در زبان فارسی به معنی قلعه و دژ بوده است. نامی که خود خبر از پیشینه کهن آن دارد. 
با توجه به قرار داشتن در محور کهن سرزمین انشان (بیضاء کنونی)، به نظر می‌رسد این مکان دارای پیشینه‌ای بسیاربسیار کهن باشد که هنوز بسیاری از زوایای پنهان خود را بر ما نگشوده است. از سوی دیگر با گشت‌وگذاری در این منطقه‌، می‌توان زیبایی‌های طبیعی و خدادادی آن را مشاهده نمود که با اندکی توجه، قابلیت تبدیل شدن به یکی از بهترین اقامتگاه‌های بوم‌گردی شیراز و فارس در آن مکان مشاهده می‌شود. بافت کهن و قدیمی، چشمه‌سارهای زیبا، آبشار باشکوهی که از کوه قلات سرازیر می‌گردد، درختان تنومند و سرسبز و کوچه‌باغ‌هایی با آب روان، همه‌وهمه چشم‌انداز زیبای این روستای دیرین فارس است. در مورد این منطقه زیبا آمده است: 
«مردم این روستا با زندگی نیمه سنتی به کشاورزی و دامداری و باغداری و بعضی‌ها به کسب و کار و حرفه گیوه بافی مشغول هستند. گویش مردم این روستا بازمانده فارسی میانه جنوب غربی است. قلات به ظاهر یک روستا و در حقیقت تکه‌ای از بهشت است که روی زمین جا مانده است. منطقه فارس تا زمانی‌که به نزدیک روستای قلات نرسیده باشی، به فکر هم خطور نمی‌کند آن همه زیبایی می‌تواند در یک نقطه جمع شده باشد؛ آبی سرازیر شده از دامن کوه که سرچشمه‌اش چشمه‌هایی است در قله، درختانی چند هزارساله و دره‌ای عمیق و خنکای آن در گرم‌ترین زمان سال، لرزه بر اندام هر گردشگری می‌اندازد! روستای تاریخی قلات از توابع بخش مرکزی شهرستان شیراز به‌شمار می‌رود که در 15کیلومتری شمال غرب شیراز است و در ارتفاع 2هزار و 65متری از سطح دریا، هفت هزار نفر از مردم ایران را در خود جای داده و آب و هوای دل‌انگیز و سحرکننده‌اش، هر گردشگر و طبیعت دوستی را مهار خود می‌کند. در این روستا بناهایی وجود دارد که قابل ضبط و حفظ می‌باشد؛ از جمله کلیسای روستاست که این کلیسا توسط مسیونرهای مذهبی بین دو جنگ جهانی اول و دوم ایجادشده که دیوار خارجی آن در شرف تخریب است. از آثار به جا مانده دیگر حمامی است که پیرمردان قدیمی معتقدند سعدی در آن استحمام کرده که آن هم در آستانه خراب شدن است. روستای قلات دارای خانه‌هایی به صورت پلکانی است که در دامنه کوه به سمت ارتفاع کشیده شده‌اند. گردو، بادام، انگور، انجیر، انار، زردآلو، آلو و گوجه سبز از محصولات باغی و فرآورده‌های لبنی مانند شیر، پنیر، کره و کشک نیز از محصولات دامی این روستاست. شیره انگور، رب انار و آب غوره از دیگر فرآورده‌های غذایی روستای قلات است. محصولاتی از قبیل گیوه، سبد دستباف، گره (ظرف بافته شده) دولک، مشک (که برای خنک نگه داشتن آب به کار می‌رود) و وسایل چوبی از جمله تولیدات صنایع دستی این روستاست. آبشارهای سه گانه روستای قلات که از میان صخره‌ها سرازیر می‌شود، از جاذبه‌ها و زیبایی‌های طبیعی روستای قلات به شمار می‌آید. حواشی رودخانه‌های شب شتری و چشمه انجیری، با پوششی از گیاهان خودرو، گل‌های وحشی و گیاهان دارویی بومادران، ختمی، آویشن، پونه، مرزه و... از جاذبه‌های کم نظیر روستای قلات محسوب می‌شوند. کلیسای قدیمی روستا که معماری سنگی و جالب توجهی دارد، در میان درختان بلند کوچه‌های آرام روستا به جا مانده است. این کلیسا که در گذشته عبادتگاه مسیحیان ساکن در روستا بوده است، اینک به دلیل مهاجرت آنان رو به تخریب گذاشته است. مردم روستای قلات در ایام ویژه‌ای از سال مثل نوروز، سیزده به در و چهارشنبه سوری به جشن و شادی می‌پردازند. در ایام عزاداری به ویژه در روزهای تاسوعا و عاشورا، به سوگ می‌نشینند و در مکان‌های مذهبی به عزاداری و احسان می‌پردازند. واشنگ نوعی هم آوایی است که توسط زنان روستا در عروسی‌ها اجرا می‌شود. ضرب، ویولون، دهل و سرنا از سازهای متداول روستای قلات است. شش خانه و سنگ بازی که در لهجه قلاتی لنج بنجک نامیده می‌شود، از بازی‌های مورد علاقه کودکان روستای قلات است. چوب بازی که ترکه بازی هم خوانده می‌شود، از بازی‌هایی است که در مراسم عروسی اجرا می‌شود. ترنه بازی نیز از دیگر بازی‌های متداول روستاست و اغلب مردان در فصل بهار به آن می‌پردازند. این روستا دارای 2آبشار زیباست که در ارتفاعات شرقی بعد از باغات روستا قرار گرفته اند».
اما این زیبایی‌ها را چشم‌اندازهای ناخجسته‌ای تحت تأثیر قرار داده است. گروه میراث و گردشگری شیرازنوین در بازدید از این مکان تاریخی و تفریحی، متأسفانه با مناظر نه چندان زیبایی مواجه گردید. رویش آهن و سنگ و سیمان در کنار بافت‌ قدیمی برای برآوردن ساختمان‌های مدرن، عدم دقت در نظافت محیط، بافت قدیمی آسیب دیده و رها شده که پی‌در‌پی بر آسیب آن افزوده می‌شود، از آن دست جلوه‌های غمگین این محیط است. 
از جمله منظره‌های بسیار غمگین کننده، کلیسای قدیمی این منطقه است که به کلی ویران شده و مورد تعرض یادگارنویسی‌ها و نقاشی‌های افراد مجهول قرار گرفته است. با توجه به عدم استفاده از این کلیسا توسط مسیحیان،‌ ای کاش مدیران مربوطه در جهت بازسازی آن اقدام و به عنوان مکانی فرهنگی، چون موزه از آن استفاده می‌گردید. بی‌توجهی به بافت‌های تاریخی این روستا به کلیسای آن محدود نمی‌شود؛ تخریب بافت قدیمی برای ساختن ساختمانه‌ای نوین یکی دیگر از نشانی‌های نامیمون برای تغییر چهره این مکان تاریخی و طبیعی است؛ به گونه‌ای که حتی به نظر می‌رسد مسجد بسیار باشکوه این روستا نیز آماج بی‌مهری قرار دارد. بدون شک قلات می‌تواند بستری مناسب برای گردشگری فارس و شیراز باشد؛ به شرط آنکه تمامی مسئولان و مردمان بومی این خطه، ارزش والای این محیط را دریابند و در هر چه زیباتر شدن آن کوشا باشند.
 

 

آرتا
۱۳۹۵/۱۲/۲۲

با سپاس ویژه از سرور دورودی گرامی نگارنده و پژوهشگر ارجمند برای شناساندن و پیوند دادن فرهنگ و تاریخ نیاکانمان با نسل امروز ایران. باشد که به حرمت تلاش های نیاکان و دلسوزان میهن ایرانی آباد و آزاد بسازیم

ثبت نظر جدید
نام و نام خانوادگی  

آدرس ایمیل    

متن نظر  

کد امنیتی