بافت تاریخی شیراز آمیزه‌ای از تاریخ، فرهنگ، هویت، اصالت ملی و مذهبی شیرازی‌هاست و مردمی‌ترین ساختار شهری را دارد. کوچه‌های تنگ، گذرگاه‌های باریک، طاق‌ها، رواق‌ها، مسجد‌ها، امامزاده‌ها، بازارچه‌ها، حمام‌ها، آب‌انبارها و خانه‌های تاریخی، همه در همین محدوده‌ بی‌همتا جمع شده‌اند.
بافت تاریخی شیراز در مرکز این شهر به‌عنوان یکی از قدیمی‌ترین بخش‌های شیراز، یک جاذبه‌ گردشگری مهم به‌شمار می‌رود. این بافت شامل محله‌های قدیمی با کوچه‌های باریک و سنگ‌فرش‌شده است که هرکدام از آن‌ها نمادهایی از معماری سنتی ایرانی را به نمایش می‌گذارند. این منطقه از شیراز به‌واسطه وجود بناهای تاریخی متعددی همچون ارگ کریم‌خان، مسجد وکیل و بازار وکیل موردتوجه گردشگران داخلی و خارجی زیادی قرار گرفته و هرساله تعداد زیادی از گردشگران برای بازدید از آن به شیراز می‌روند.
محدوده بافت تاریخی شیراز با قدمتی هزارودویست‌ساله در محدوده خیابان‌های تختی، فردوسی، قاآنی، بلوار سیبویه و زینبیه به شماره ۳۳۹۴۵ به ثبت ملی رسید؛ محدوده‌ای ۳۵۷هکتاری که برخوردار از ۱۲هزار پلاک و ۴۱۰ اثر دارای ارزش است و دو درصد از مساحت کنونی شیراز را در بر گرفته است.
در کوچه‌های این بافت تاریخی، می‌توان حس ‌و حال زندگی در دوران گذشته را تجربه کرد. خانه‌های سنتی و بناهای قدیمی که با کاشی‌کاری‌ها و گچ‌کاری‌های زیبا تزیین شده‌اند، یادآور دوران شکوه شیراز در تاریخ ایران هستند. این بافت تاریخی همچنین شامل خانه‌های قدیمی است که برخی از آن‌ها به موزه‌ها و مراکز فرهنگی تبدیل شده‌اند. 
در واقع بافت تاریخی شیراز یکی از گنجینه‌های معماری و فرهنگی ایران به‌شمار می‌رود که نمایانگر تاریخ غنی این شهر است و در یک جمله «بافت تاریخی شیراز نبض تپنده شهر تاریخی شیراز است» که متأسفانه هنوز نتوانسته‌ایم معادل ارزش و ظرفیت آن از این گنج بی‌پایان بهره ببریم.
 بافت تاریخی شیراز متفاوت و باارزش‌تر از سایر بافت‌های تاریخی کشور است
بافت تاریخی شهر شیراز نسبت به دیگر بافت‌های تاریخی کشور از مزیت‌هایی برخوردار است که آن را از لحاظ فرهنگی، اجتماعی، تاریخی و معماری با دیگر بافت‌های تاریخی کشور متمایز می‌کند. بافت تاریخی شیراز دارای توالی دوره‌های تاریخی است و آثاری مانند مسجدجامع عتیق متعلق به دوره صفاری، مسجد نو متعلق به دوره اتابکان، مدرسه خان متعلق به دوره صفوی، مجموعه زندیه متعلق به دوران زندیه، خانه‌ها و مساجدی متعلق به دوران قاجار و خانه‌هایی مربوط به دوران پهلوی اول و پهلوی دوم در شیراز وجود دارد.
تمام آثار بافت تاریخی شیراز حتی به‌لحاظ تاریخ معماری نیز قابل‌اعتنا هستند. همه این مزیت‌ها باعث شده بافت تاریخی شیراز نسبت به دیگر شهر‌های دارای بافت تاریخی در کشور منحصربه‌فرد باشد و بدین‌ترتیب بسیار باارزش‌تر از سایر بافت‌های تاریخی ایران‌زمین می‌باشد.
تمام هویت بافت تاریخی شیراز از طریق معماری این بخش عیان است؛ به‌عنوان‌ مثال مسجدجامع عتیق یا مسجد نو شیراز هرکدام یک کلاس درس تاریخ و معماری در بازه هزار‌ساله متأخر هستند. همچنین مجموعه زندیه نخستین ساختار شهرسازی حکومتی در ایران به شمار می‌رود که تمام عناصر آن سالم است. این مجموعه از هر نظر یک شاهکار تاریخی است.
 سودجویانی که باغ‌های شهر و بافت تاریخی را نشانه گرفتند!
اما در شهر شیراز همان‌گونه که طی چند دهه برخی سودجویان از یک سو باغ‌های شهر را نشانه گرفتند و هکتارهکتار باغ‌های سبز و منحصربه‌فرد شیراز را خشک کردند و تبدیل به ساختمان‌های بلند و کوتاه کردند، طی دهه‌های گذشته بارها طرح‌های توسعه‌ای در محدوده‌ بافت تاریخی شیراز نیز به اجرا درآمد و بسیاری از بخش‌های ارزشمند بافت تاریخی شهر شیراز نابود گردید.
بافت تاریخی شیراز به‌عنوان قلب گردشگری شیراز دارای ١١هزار پلاک ارزشمند و بیش از ۵٠٠ پلاک ثبت‌شده در آثار ملی است. در هیچ‌کدام از شهرهای ایران نمی‌توان این مجموعه ارزشمند گردشگری را در یک پهنه شهری و در کنار هم دید. بافت تاریخی شیراز قلب معنوی این شهر نیز به‌ حساب می‌آید و وجود حرم اهل‌بیت(ع) به‌عنوان نخستین بنا‌های گنبددار با قوس سروک در شیراز نیز در قلب این شهر بر این موضوع صحه می‌گذارد.
حتی می‌توان گفت که بافت تاریخی شیراز یک موزه است و گذر‌ها نقش مسیر‌های ارتباطی را دارد که باید به بهترین شکل ممکن حفظ و نگهداری شوند و بیهوده نباید هر چند وقت یک بار در این مسیرها حفاری صورت بگیرد یا شاهد اتراق معتادان متجاهر و مصرف مواد در این مسیرها باشیم!
 کاهش خدمات و حضور معتادان، زمینه‌ساز کوچ ساکنان اصلی از بافت! 
متأسفانه در سال‌های اخیر کمتر به ساختار اجتماعی بافت تاریخی شیراز توجه صورت گرفت و همین امر سببب گردید بسیاری از اهالی اصلی بافت تاریخی شیراز از این منطقه کوچ کرده و به سایر نقاط شهر بروند و این‌گونه بافت دچار دگرگونی اجتماعی گردید. 
حضور پرتعداد معتادان متجاهر و زباله‌گردها در کوچه‌های بافت تاریخی و متأسفانه وجود افرادی که اقدام به فروش مواد مخدر می‌کنند، در بخش‌های مختلف بافت زمینه‌ساز مشکلات بسیاری شد که این موضوع در کنار کاهش خدمات شهری، دلایل اصلی مهاجرت اهالی این مناطق بوده است. 
بدین‌ترتیب بی‌توجهی به بافت تاریخی شیراز باعث شد تا قشر آسیب‌پذیر به دلیل ارزان‌بودن ملک و عدم کنترل مناسب بر ساختار اجتماعی، در این منطقه سکنی گزینند.
به‌عنوان مثال، سامان‌دهی اطراف حرمین مطهر یکی از موضوعات اساسی و اجتناب‌ناپذیر است. این مهم خواست تمام مردم و افرادی است که اطراف حرم شاهچراغ(ع) زندگی می‌کنند؛ اما زمانی که اطراف حرم‌های شاهچراغ(ع) و سید علاءالدین حسین(ع) و... سامان‌دهی مطلوب و کافی نگردید، ساکنان اصلی از این مناطق رفتند.
این‌گونه نگاه اول به بافت تاریخی به‌عنوان یک منطقه ارزشمند به بافتی دارای معضل تبدیل شد و درست است که مجموعه‌های مختلفی در این موضوع دخیل هستند، اما شهرداری منطقه هشت شیراز یا همان شهرداری منطقه تاریخی و فرهنگی نیز در این حوزه بایستی تلاش بیشتری انجام می‌داد و در آینده انجام دهد. کارهای صورت‌گرفته توسط منطقه هشت شهرداری یا میراث‌فرهنگی و دیگر نهادهای مرتبط به‌هیچ‌عنوان در حد و اندازه لازم نبوده است و نیازمند دمیده شدن یک روح تازه و صرف فعل خواستن برای ایجاد تغییرات کافی در این منطقه هستیم.
تخریب‌های بافت تاریخی شیراز در حال حاضر هدفمند نیست؛ اما به دلیل فرسوده بودن بافت تاریخی اگر به این محدوده توجه نشود، خودبه‌خود این بافت در آینده نه‌چندان دور تخریب خواهد شد. ساختمان‌های بسیاری در منطقه تاریخی و فرهنگی شیراز هستند که باید سر و سامان بیابند؛ اما شهرداری بافت تاریخی در این خصوص ورود جدی نمی‌کند. در واقع شهرداری منطقه هشت باید تعاملات بیشتر با مالکان را در دستور کار قرار دهد و با شیوه‌های مختلف شرایطی فراهم گردد تا مالکان ساختمان‌های مدنظر که در حال تخریب هستند، تشویق به انجام مرمت بشوند.
صدالبته اقداماتی توسط شهرداری منطقه و سایر نهادها صورت گرفته و نمی‌توان گفت هیچ کاری در این رابطه انجام نگردیده، اما به اعتقاد بسیاری از کارشناسان و اهالی منطقه، اقدامات صورت‌گرفته از سوی شهرداری منطقه هشت و دیگران کافی نبوده است و باید یک سری برنامه‌های مدون و قابل‌اجرا طراحی و اراده لازم جهت به سرانجام رسیدن آن‌ها در شهرداری منطقه هشت شیراز ایجاد گردد.