شیرازنوین- گروه تحلیل و بررسی اخبار
در حاشیه شهر شیراز، جایی میان زمین‌های خاموش و بادهای خاک‌آلود، گورستانی نفس می‌کشد که روزگاری روایتگر تاریخ مردمان قاجار بود. اما حالا نه از سنگ‌نوشته‌های خوش‌خط خبری هست، نه از آرامش خاک. بیدزرد، گورستانی که باید میراث‌دار نام‌ها و نقش‌ها باشد، زیر تیغ بی‌رحم جویندگان گنج و بی‌توجهی مسئولان، آرام‌آرام فرومی‌پاشد.
یک کنشگر میراث‌فرهنگی در استان فارس گفت: در گورستان تاریخی «بیدزرد»، بیشتر سنگ‌گورها به انگیزه یافتن گنج، شکسته یا به آتش کشیده شده و وضعیت نگهداری گورهای تاریخی وخیم به نظر می‌آید. سیاوش آریا درباره این گورستان توضیح داد: گورستان تاریخی و بسیار ارزشمند دهستان بیدزرد در وضعیت حفاظتی و نگهداری بدی به سر می‌برد و بیشتر سنگ‌گورهای آن از سوی افراد ناآگاه و سودجویان اموال تاریخی و فرهنگی شکسته یا به آتش کشیده شده است. او درباره موقعیت جغرافیایی این گورستان گفت: گورستان تاریخی دهستان بیدزرد پایین (سفلا) یکی از یادمان‌ها و گورستان‌های ارزشمند شهر شیراز و سرزمین زرخیز فارس به شمار می‌آید که بسیار ناشناخته است. همچنین گورستان بیدزرد یکی از گورستان‌های بزرگ توابع شهر شیراز، با کمابیش ۲۷۰ سنگ‌گور شناسایی‌شده و سالم است که شوربختانه در چندین سال گذشته، مورد دست‌درازی‌های افراد ناآگاه و به‌ویژه سوداگران اموال تاریخی و فرهنگی و قاچاقچیان به بهانه‌ یافتن گنج، قرار گرفته و بیشتر آن‌ها شکسته و آسیب جدی دیده است. از سویی، برخی از سنگ‌گورهای ارزشمند گورستان به آتش کشیده شده که هنوز نشانه‌های آن بر جای مانده است. گورستان بیدزرد از جمله بزرگ‌ترین گورستان‌های توابع شیراز است که در وضعیت نامناسبی قرار دارد. این کنشگر میراث‌فرهنگی افزود: آنچه مایه شگفتی و افسوس بوده، این است که گورستان بیدزرد در دسترس و جلو چشم همه مسئولان دهستان است و روشن نیست چگونه فرد یا افرادی توانسته‌اند سنگ‌گورها را شکسته و به آن‌ها آسیب برسانند. همچنین دهیاری این آبادی یا دهستان، در همین زمینه مسئولیت مستقیم دارد و باید با پایش هفتگی و پیاپی، وضعیت آن را رصد کرده و به آگاهی مسئولان شهر شیراز برساند. اما بازدید میدانی ما بیانگر چیز دیگری است. به گفته سیاوش آریا، یکی از بدترین دست‌درازی‌ها به این گورستان ارزشمند که بیش از یک دهه به ثبت ملی رسیده و دارای ضابطه و قانون‌های ویژه گورستان‌های تاریخی و یادمان‌های ثبتی است، خاک‌سپاری‌های تازه در آن است که زیر پا گذاشتن و نقض قانون‌های میراث‌فرهنگی است و با روح و شأنیت یادمان‌های ثبتی و ملی و میراث‌فرهنگی در تضاد و ناسازگار است. همچنین ریختن انبوه پسماندهای ساختمانی و زباله در پیرامون و عرصه گورستان، چشم‌انداز آن را خدشه‌دار کرده و چهره زشت و زننده‌ای را بر جای گذاشته است. این فعال میراث‌فرهنگی اظهار کرد: باید دانست که امروزه آرامستان‌گردی در سراسر جهان به یکی از جاذبه‌های مهم گردشگری تبدیل شده است و گردشگران، به‌ویژه پژوهشگران را برای بازدید از گورستان‌های تاریخی و مطالعه و پژوهش در آن‌ها، از دوردست‌ترین کشورها به دیگر سرزمین‌ها می‌کشاند. آرامستان‌گردی یکی از شاخه‌های مهم گردشگری است که از رونق ویژه‌ای برخوردار است؛ اما شوربختانه در کشور ما، نه‌تنها آرامستان‌گردی به معنای خاص آن وجود ندارد و در بسته‌های سفر آژانس‌ها و هتل‌ها جایگاهی نداشته، بلکه گورستان‌ها یا همان آرامستان‌های تاریخی از وضعیت حفاظتی و نگهداری نامناسبی برخوردار هستند.
سنگ‌گورهای شکسته‌شده در بیدزرد
آریا یادآور شد: برپایه قانون مجازات اسلامی که رونوشت آن به همه اداره‌ها، نهادها، ارگان‌های دولتی از جمله شهرداری، فرمانداری، آموزش‌وپرورش، اداره‌کل حفاظت از محیط‌زیست و... از سوی استانداری‌ها فرستاده می‌شود، آسیب‌رسانی به یادمان‌های تاریخی جرم به شمار می‌آید. برای نمونه ماده ۵۵۸ قانون مجازات اسلامی می‌گوید «هرکسی به تمام یا بخشی از بناها، اماکن، محوطه‌ها و مجموعه‌های تاریخی، فرهنگی یا مذهبی که در فهرست آثار ملی به ثبت رسیده است، یا تزیینات، ملحقات، تأسیسات، اشیا و لوازم و نبشته‌ها و نقش‌های منصوب یا موجود در مکان‌های نام برده‌شده، که مستقلاً نیز واجد حیثیت فرهنگی، تاریخی یا مذهبی باشد، خرابی وارد آورد، افزون بر جبران خسارت وارده، به زندان از یک تا ۱۰ سال محکوم می‌شود.» همان‌گونه که می‌بینیم، قانون روشن و شفاف است و آشکارا به سودجویان و متخلفان میراث‌فرهنگی هشدار می‌دهد. این فعال میراث‌فرهنگی گفت: گورستان تاریخی بیدزرد پایین (سفلا) از آنِ دوره قاجاریه است و در اختیار اوقاف قرار دارد و این نهاد بر پایه قانون موظف به نگهداری و پاسداری و حفاظت از آن است. آریا افزود: از ویژگی‌های گورستان بیدزرد، کنده‌کاری‌های زیبای موجود روی سنگ‌گورهاست. در این گورستان، نقش مایه‌های انسانی، جانوری، اسلحه، قیچی و شانه روی سنگ‌گورها خودنمایی می‌کند. همچنین سروده‌هایی به زبان پارسی و آیه‌های قرآنی با دبیره (خط) خوش و زیبا چشم‌نوازی کرده و نمایان است. یکی از نشانه‌های سطحی گورها، سنگ‌های یکپارچه مستطیل‌شکل دارای کنده‌کاری است. دهستان بیدزرد به دو بخش بیدزرد پایین و بالا بخش‌بندی شده و در بخش مرکزی و از توابع شهرستان شیراز به شمار می‌آید. بیدزرد امروز تنها یک گورستان نیست؛ آیینه‌ای است از فراموشی ما نسبت به تاریخ، هویت و حرمت خاک. اگر امروز این گورها خاموش بمانند، فردا نوبت سنگ‌نوشته‌های دیگر شهر است. میراث وقتی از یاد می‌رود، نه‌فقط از زمین، که از ذهن یک ملت پاک می‌شود.