سعیدرضا امیرآبادی - گروه خبر
اجلاس بینالمللی ایرانشناسان آغاز بهکار کرد. اجلاس بینالمللی ایرانشناسان باحضور بیش از ۵۰ ایرانشناس از ۲۱ کشورهای مختلف از صبح دوشنبه، 27 آبان در محل تالار فجر دانشگاه شیراز آغاز بهکار کرد.
تلاش برای تعمیق گفتوگوی تمدنها
دبیر علمی بخش شیراز اجلاس بینالمللی ایرانشناسان در مراسم افتتاحیه این اجلاس، گفت: اجلاس ایرانشناسان باحضور نزدیک به ۵۰ ایرانشناس از ۲۱ کشور مختلف جهان، شامل: ایتالیا، یونان، عراق، تونس، لبنان، عمان، قطر، هند، پاکستان، چین، اندونزی، مالزی، روسیه، صربستان، ازبکستان، قرقیزستان، تاجیکستان، سریلانکا، بلغارستان، ارمنستان و بنگلادش در شیراز آغاز بهکار کرده است. سعید حسامپور این اجلاس را بستری برای تعمیق گفتوگوی تمدنها، ارائه تصویری دقیق از ایران و وحدت اندیشهها در مسیری صلحآمیز و سازنده دانست و افزود: انتخاب محور «حافظ و ایرانشناسی» در برگزاری دوروزه این اجلاس در شیراز هوشمندانه و نمادین است؛ چراکه حافظ شیرازی بهعنوان یکی از تابناکترین چهرههای فرهنگ ایران، قرنهاست از مرزهای ایران گذشته و به یکی از ستونهای ایرانشناسی در جهان تبدیل شده است. وی در ادامه بیان کرد: این رویداد بینالمللی موجب ارتقای جایگاه علمی دانشگاه شیراز، توسعه گردشگری علمی و فرهنگی، و ایجاد فرصتهای نوین برای همکاریهای علمی بینالمللی خواهد شد. این گردهمایی فرصتی استثنایی برای معرفی ظرفیتهای بینظیر تاریخی، گردشگری، فرهنگی و طبیعی استان فارس بهعنوان مهد تمدن ایرانزمین به جهانیان است.
ایرانشناسی از منظر دادهکاوی و کتابسنجی
در ادامه این نشست علمی، دانشیار علم اطلاعات و عضو هیئتعلمی مؤسسه استنادی علم و فناوری جهان اسلام با تشریح وضعیت تولیدات علمی در عرصه ایرانشناسی از منظر دادهکاوی و کتابسنجی، گفت: طی سالهای اخیر روند پژوهشها در این حوزه رو به افزایش بوده و این رشد کمی، جایگاه ایرانشناسی را در میان شاخههای مطالعاتی تقویت کرده است. محمدرضا قانع با اشاره به الگوی انتشار پژوهشها در این حوزه، توضیح داد: عمده تولیدات علمی مرتبط با ایرانشناسی در قالب مقالات پژوهشی منتشر میشود و پس از آن آثار نقد و بررسی قرار دارند. همچنین بخشی از این تولیدات در فصلهایی از کتابهای مرتبط با شرقشناسی جای میگیرد که بهلحاظ حجم انتشار، رتبهای پس از دو قالب اصلی دارد. وی، گستره موضوعی ایرانشناسی را نیز تشریح کرد و گفت: در میان محورهای مختلف این حوزه، بیشترین سهم پژوهشها به مطالعات ادبی اختصاص دارد و پس از آن مباحث تاریخی، هنری و در نهایت حوزههای متنوع علوم انسانی قرار میگیرد. قانع با بیان اینکه بررسیهای کتابسنجی کارکرد مهمی در هدایت پژوهشها دارد، اظهار کرد: یکی از دستاوردهای چنین مطالعاتی این است که پژوهشگر میتواند خلأهای موجود در حوزه ایرانشناسی را شناسایی کرده و برای تکمیل آنها برنامهریزی دقیقتری داشته باشد.
تنوع گسترده قومی و فرهنگی در ایران
پژوهشگر و ایرانشناس عمانی نیز در سخنرانی خود با محوریت «تعدد دین و فرهنگ در ایران» تأکید کرد: ایران با تنوع گسترده قومی، فرهنگی و زبانی، یکی از کمنظیرترین جوامع منطقه است و این ویژگی باید بیش از گذشته به جهانیان شناسانده شود.بدر العبری با اشاره به گستره متنوع فرهنگی و دینی در ایران، این کشور را گنجی از تنوع فرهنگی توصیف کرد و گفت: این ویژگی از برجستهترین ظرفیتهای تمدنی ایران است. وی با تبریک به مردم ایران به دلیل تنوع قومی، زبانی و دینی موجود، اظهار کرد: ایران نمونهای کمنظیر از همزیستی اقوام، فرهنگها و آیینهای مختلف است و این ویژگی، شأن و جایگاه فرهنگی این کشور را دوچندان میکند.العبری با طرح این پرسش که یک فرد غیرایرانی چگونه ایران را میبیند؟ افزود: مردم خارج از ایران باید این زیبایی و تنوع را ببینند. ظرفیتهای فرهنگی ایران آنقدر چشمگیر است که میتواند نگاه جهانی را به خود جلب کند. وی از مسئولان فرهنگی ایران خواست توجه بیشتری به توسعه گردشگری داشته باشند تا این بخش مهم از هویت ایرانی به دیگر ملتها منتقل شود و ادامه داد: تبادلات فرهنگی میان ایران و کشورهای عربی باید تقویت شود تا این جلوههای ناب فرهنگی و دینی بهتر شناخته شود.نویسنده کتاب «تعدد و عرفان در ایران» همچنین بر ضرورت گفتوگو و بازشناسی متقابل تأکید کرد و گفت: جامعه عرب باید پنجرهای تازه به روی ایران باز کند تا از این تنوع و ظرفیت فرهنگی بهرهمند شود. العبری با اشاره به پیشینه مشترک سههزارساله ایران و عمان، بیان کرد: هدف من از نگارش این کتاب شکستن دیوارهای فرهنگی میان اعراب و ایرانیان بوده است؛ برای اینکه جهان عرب شناخت دقیقتری از زیباییهای فرهنگی ایران بهدست آورد.
ایرانشناسی، ابزاری حیاتی برای گفتوگوی فرهنگی
استاد دانشگاه ناپل و رئیس مؤسسه بینالمللی ایزمئو ایتالیا هم در سخنرانی خود با عنوان «مطالعات ایرانشناسی بهعنوان ابزاری برای گفتوگوی بین فرهنگی؛ نقش ایتالیا و ISMEO»، ایرانشناسی را بهعنوان ابزاری حیاتی برای گفتوگوی بین فرهنگی معرفی کرد. پروفسور آدریانو روسی با تمرکز بر نقش ایتالیا و مؤسسه ایزمئو در فعالیتهای ایرانشناسی، به اقدامات مشترک پژوهشگران و باستانشناسان ایتالیایی و ایرانی در مطالعات فرهنگی و میراث تاریخی اشاره کرد.
پیشینه حضور ایرانیان در روسیه و قفقاز
رئیس مرکز شرقشناسی دانشگاه زبانهای خارجی نینی نوو کوردو روسیه هم در این نشست چکیدهای از مقاله خود با موضوع «دیاسژورای ایرانی در روسیه» ارائه داد. ایرج بایف با بیان اینکه اگرچه چند پژوهش درباره حضور روسها در ایران انجام شده، اما حضور ایرانیان در روسیه کمتر مورد مطالعه قرار گرفته است، به پیشینه حضور ایرانیان در روسیه و قفقاز و تبادل فرهنگی با مردم این سرزمین اشاره کرد.
اندیشه حافظ برصدر مینشیند
مصطفی گرجی استاد دانشگاه پیامنور در سخنرانی گفت: دیوان حافظ به مثابه تاریخِ مُجمل و «مُقطّر» پرفراز و نشیب ما ایرانیان، یکی از زبدهترین دیوانهایِ شعر پارسی در قیاس با دیگر سرآمدان تاریخ ادبیات ایران، همچون دیوان کبیر، سعدی و... است که حقیقت پر رنج و گداز تاریخ زیسته ما را با همه گسستها و گسلهای فرهنگی، سیاسی و اجتماعی روایت میکند.گرجی افزود: در دیوان حافظ این کار در قالب گزارههایی همچون «چرخ برهم زنم...»، «فلک را سقف...» و... با عنایت به مجموعه ساحتهای پنجگانه نفسانی، در مقام توصیف، تجویز و توصیه تجربیات زیستهای است که به تقلیل و تحدید یکی از بزرگترین وجوه تراژیک زندگی یعنی درد و رنج گریز و گزیرناپذیر میانجامد. وی ادامه داد: در این میان و بر مبنای چارچوب نظریِ ایماژهایِ شانزدهگانه زندگی از منظر «رابرت سالامون»، این ماتن بزرگ بهعنوان ضمیر ناخودآگاه انسان ایرانی در قرن هشتم از ایماژ تازهای سخن گفته که در امتداد همان طرز تلقیای است که در قالب مفاهیمی همچون «امکان نیافتگیِ تطابق رضای ما با قسمت ازلی»، «اعتذارِ جنگِ هفتاد و دو ملت»، «پذیرش غلطبودگی نقش ما در این لوح ساده»، «عدم روشن بودگیِ اسرار الهی» و... نمود و بروز یافته و آن ایماژِ «زندگی به مثابه سوءتفاهم» است. گرجی تصریح کرد: در پژوهش خود تلاش داریم ضمن پرهیز از حافظزدگی و نگاه یکسویه به مجموعه گزارههای مرتبط به ایماژهای زندگی، «ایماژ زندگی به مثابه سوءتفاهم» را در این متن فاخر بهعنوان وجدانِ تاریخی و فرهنگی ما ایرانیان، باتوجهبه یکی از آموزههای نیکوس کازنتزاکیس بررسی و تحلیل کنیم. این استاد دانشگاه پیامنور بیان کرد: حاصلِ کندوکاوِ اولیه نشان میدهد حافظ بهعنوان حافظه تاریخی ما ایرانیان، این ایماژ از زندگی را در ادامه همان گفتمان معرفتی در قالب گزارههای مختلف بازنمایی کرده و تفسیر کرده است.
حقیقت و خیال در شعر فارسی
استاد دانشکده فیلولوژی دانشگاه بلگراد صربستان هم در سخنرانی خود با موضوع «حقیقت و خیال در شعر فارسی با تأکید بر آثار حافظ، مولوی و سعدی» ابراز امیدواری کرد که برگزاری چنین رویدادهایی به معرفی بیشتر ظرفیتهای ادبی و فرهنگی ایران در جهان اسلام کمک کند. عمرا خلیلویچ با بیان اینکه رابطه حقیقت و خیال در ادبیات فارسی بدون توجه به زمینههای فرهنگی، قابل فهم نیست، اظهار کرد: از دوران یونان باستان، فیلسوفان درباره ماهیت حقیقت در شعر بحث کردهاند و این بحثها بعدها در ادبیات فارسی جلوههای تازهای پیدا کرده است. وی به دیدگاه افلاطون اشاره کرد و گفت: افلاطون شعر را نوعی نمایش واقعیت و تلاشی برای نزدیک شدن به عالم ایدهها میدید، اما از این بیم داشت که شاعران خوانندگان را از حقیقتِ اصیل دور کنند. به همین دلیل، شعر زمانه خود را نقد میکرد و بهدنبال گونهای از شعر بود که پیوند خود را با فلسفه و حقیقت حفظ کند؛ نوعی نگرش که بهویژه در آثار بزرگانی مانند مولوی و حافظ دیده میشود.
تأثیر شاعران بر فرهنگ ایرانی
استاد دانشگاه کراچی پاکستان نیز در سخنرانی خود با عنوان «تأثیر اشعار حافظ شیرازی بر شاعران و نویسندگان سند» با تشریح پیوندهای عمیق فرهنگی میان ایران و سرزمین سند، گفت: شعر حافظ برای شاعران و نویسندگان این خطه الهامبخش بوده و بخش مهمی از هویت ادبی آنان را شکل داده است. فائزه زهرا تصریح کرد: دیوان حافظ همچون تاریخ مُجمل و پرفرازونشیب فرهنگ ایرانی است و ماندگاری عشق در آثار او، روح ادبیات بسیاری از سرزمینها را زنده نگه داشته است. وی با اشاره به پیشینه تاریخی و فرهنگی سند افزود: سرزمین سند یکی از کهنترین پایگاههای تمدنی جهان است که با وجود قرار گرفتن زیر سلطه حکومتهای مختلف توانست هویت فرهنگی خود را حفظ و در عین حال فرهنگ دیگر ملتها را با گشادهرویی جذب کند.
رونق دیپلماسی فرهنگی در شیراز
این اجلاسیه طی روزهای ۲۶ و ۲۷ آبان به میزبانی دانشگاه شیراز برگزار خواهد شد که برنامه روز نخست آن در سه بخش اجرا شد. بخش نخست در دانشگاه شیراز، بخش دوم با عنوان میزگرد تخصصی «دیپلماسی علمی و ایرانشناسی» در پایگاه استنادی جهان اسلام(ISC) و بخش سوم بهصورت میزدگرد تخصصی کوروش در تختجمشید برگزار خواهد شد. برنامه روز دوم که شامل بخش علمی و اختتامیه خواهد بود در دانشگاه شیراز برگزار میشود و سپس میهمانان به گردشگری در نقاط مختلف فارس خواهند پرداخت. این گزارش میافزاید: اجلاس بینالمللی ایرانشناسان با همکاری سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، انجمن ایرانشناسی، استانداری فارس، شهرداری شیراز، مؤسسه استنادی و پایش علم و فناوری جهان اسلام ISC، ادارهکل میراثفرهنگی و گردشگری فارس، مرکز حافظشناسی و ادارهکل فرهنگ و ارشاد اسلامی فارس و جمعی دیگر از سازمانها برگزار شده است. براساس برنامهریزیهای انجامشده، دومین نشست علمی و آیین پایانی این اجلاس، امروز سهشنبه در تالار فجر دانشگاه شیراز برگزار خواهد شد.