سعیدرضا امیرآبادی- شیرازنوین
amirabadi_shznvn@yahoo.com

 ////اشاره:
امنیت غذایی رابطه مستقیمی با تقویت سرمایه‌های اجتماعی دارد. جامعه مبتلا به گرسنگی نشانی از تعالی و ارزش‌مداری نداشته و پشتوانه محکمی برای تصمیم‌سازان در بزنگاه‌های سخت به شمار نمی‌رود. به همین دلیل است که از امنیت غذایی به‌عنوان یکی از مهم‌ترین مؤلفه‌های اقتدار و امنیت ملی یاد می‌شود.
تورم و کمبود کالاهای اساسی زمینه‌ساز شعله‌ور‌ شـدن آتش نارضایتی در جامعه می‌شود و این امر برای حاکمیتی که پشتوانه مردمی دارد، یک آسیب بزرگ است. نظام جمهوری اسلامی ایران طی دهه‌های اخیر تمامی تلاش خود را برای امنیت غذایی جامعه به‌کار برده است. اگرچه افزایش نرخ تورم در دولت‌های مختلف با شیب متفاوتی به مسیر خود ادامـه‌داده، اما فراوانی کالا در بازار دستخوش تغییری‌ نشده و عموم جامعه کم‌و‌بیش از آن متنعم بوده‌اند.
در این میان کمیابی مقطعی و زودگذر کالاهای اساسی خللی در کلیت امنیت غذایی به وجود نمی‌آورد؛ اما موجب بدبینی جامعه به مسئولیت‌پذیری مسئولان می‌شود. به همین دلیل است که برخورد با محتکران و کم‌فروشان همواره باید در دستور کار نهادهای نظارتی وجود داشته است. در همین راستا گروه گزارش شیرازنوین گوشه‌‌ای از اقدامات نمایندگان دولت و مجلس در استان فارس پیرامون پشتیبانی از امنیت غذایی را مرور می‌کند.
 حکمرانی مدیریت علمی بر منابع
استاندار فارس بر لزوم مدیریت علمی و اصولی در حوزه منابع طبیعی و کشاورزی برای حفظ امنیت غذایی و مقابله با چالش‌هایی مانند خشک‌سالی تأکید کرد.
حسینعلی امیری با اشاره به جایگاه راهبردی سازمان جهاد کشاورزی در ساختار اقتصادی استان، اظهارکرد: فارس با اتکا به ظرفیت‌های گسترده کشاورزی و دامداری، نیازمند شیوه مدیریتی علمی، دقیق و متعهد در حوزه منابع طبیعی و امنیت غذایی است. وی با بیان اینکه سازمان جهاد کشاورزی در فارس، نه‌تنها یک نهاد اجرایی نیست، افزود: این سازمان بخشی از مسئولیت حاکمیتی در تأمین معیشت مردم است. نماینده‌عالی دولت در استان فارس با تأکید بر چالش‌های ناشی از خشک‌سالی، برداشت‌های غیرمجاز از منابع آب و تغییرات اقلیمی، گفت: اقتصاد فارس تاکنون مبتنی‌بر کشاورزی و دامداری بوده است و این امر مسئولیت مدیران را دوچندان می‌کند.
امیری با اشاره به ظرفیت‌ سدهای استان فارس در آبیاری سطح زیر کشت استان، بیان کرد: باید با ابزارهای علمی و مدیریتی دقیق، بهره‌وری را افزایش داد و سطح زیرکشت را کنترل کرد؛ چرا که توسعه بی‌رویه منابع، آینده را تهدید می‌کند. وی در این زمینه بر ضرورت حرکت در مسیر علمی و اصولی در حوزه کشاورزی تأکید کرد.
استاندار فارس در بخش دیگری از سخنانش با بیان اینکه اقدامات باید بر پایه مطالعات دقیق و در مسیر صحیح انجام شود، گفت: حتی اگر اجرای برنامه‌ها زمان‌بر باشد، حفظ رویکرد علمی و اصولی ضروری است تا منابع طبیعی برای نسل‌های آینده نیز قابل‌بهره‌برداری باقی بماند.
 تمرکز بر بهبود معیشت خانوار است
رئیس کمیسیون کشاورزی مجلس شورای اسلامی هم در این زمینه گفت: تأمین امنیت غذایی و بهبود معیشت خانوار در زمره دستورات ویژه رهبر معظم انقلاب قرار می‌گیرد و تمام ارکان نظام موظف به اجرای آن هستند. محمدجواد عسکری در پاسخ به خبرنگار شیرازنوین خواستار هم‌افزایی برای پشتیبانی از امنیت غذایی کشور شد و وزارت جهاد کشاورزی را در خط مقدم این جبهه دانست. وی پیرامون اهمیت اجرای طرح حمایت از تولیدات کشاورزی و افزایش تاب‌آوری در حوزه تأمین نیازهای غذایی جامعه، گفت: دستگاه‌های متعددی نظیر وزارت جهاد کشاورزی، وزارت نیرو، وزارت بهداشت و وزارت اقتصاد در اجرای این قانون نقش ویژه‌ای دارند. وی با بیان اینکه کشور همچنان در شرایط ویژه قرار دارد، بیان داشت: میزان ذخیره‌سازی کالاهای اساسی کشور باید همواره در حد مطلوب باشد.
عسکری خطاب به مسئولان، بیان داشت: اگر در جایی تخلف و کم‌کاری صورت گرفت، مسئولین نظارتی را آگاه سازید تا قاطعانه برخورد قانونی صورت پذیرد.
 حمایت برنامه هفتم از برهان امنیت غذایی
معاون هماهنگی امور عمرانی استانداری فارس هم از تلاش همه‌جانبه دولت به‌منظور تأمین امنیت غذایی خبر داد. محمود رضایی در پاسخ به خبرنگار شیرازنوین، گفت: مدیریت جهاد کشاورزی فارس باید بر مبنای برنامه هفتم توسعه کشور، امنیت غذایی استان را در همه ابعاد دام، شیلات، زراعت و باغداری تضمین کند. وی با تأکید بر لزوم «برنامه‌محوری»، گفت: در برنامه هفتم توسعه، مسئولیت تأمین امنیت غذایی کشور، بر عهده وزارت جهاد کشاورزی گذاشته‌شـده و انتظار داریم که هوشمندانه و دقیقاً مطابق تأکیدات کشور باشد.
لزوم اجرای برنامه تولید بهینه با معنای واقعی، به‌خصوص از طریق الگوی کشت و استفاده بهینه و جدی‌تر از منابع آب‌و‌خاک، از‌جمله انتظاراتی بود که رضایی بیان کرد و افزود: با پشتوانه پژوهش، به‌کارگیری افراد نخبه و مشارکت کشاورزان، افزایش بهره‌وری در مناطق مختلف استان فارس محقق شود. این مقام مسئول ابراز کرد: هوشمندسازی کشاورزی و استفاده از فناوری‌های نوین، از گذشته در استان فارس مطـرح‌بوده و نیاز است که با جدیت پیگیری شود. رضایی با اشاره به مشکلات و آسیب‌پذیری کشاورزان در مواجهه با حوادث غیرمترقبه، بر ضرورت تقویت صندوق بیمه محصولات کشاورزی تأکید کرد و افزود: از دیگر انتظارات بهره‌گیری از ظرفیت‌های آموزشی برای کشاورزان و استفاده حداکثری از بدنه کارشناسی و نیروهای باسابقه جهاد کشاورزی در لایه‌های میانی مدیریتی است.
 ضرورت افزایش بهره‌وری در علم کشاورزی
به گزارش شیرازنوین، جهاد کشاورزی به‌عنوان یکی از مهم‌ترین دستگاه‌های مسئول در زمینه پشتیبانی از امنیت غذایی برشمرده می‌شود. از دیرباز تاکنون، میزان تولید محصولات کشاورزی در ایران با بحران بهره‌وری روبه‌رو بوده است؛ بدین‌معنا که میزان اختصاص منابع با برداشت محصول همخوانی ندارد و تولیدات غیراقتصادی به همراه هدررفت منابع از آفت‌های اصلی تولید برشمرده می‌شوند. راهکار غلبه بر این چالش، افزایش بهره‌مندی از دانش نوین کشاورزی در زمینه کشت‌و‌زرع است. امروز کارشناسان جهاد کشاورزی به مبنای علمی و تجربی الگوی کشت دست یافته‌اند و نوبت به کشاروزان می‌رسد، تا با پیروی از این راهکار در سودآوری و پشتیبانی از امنیت غذایی جامعه سهیم باشند. معاون امور باغبانی وزیر جهاد کشاورزی در همین رابطه با ارائه آمار و ارقامی تلاش‌های انجام‌شده در این حوزه را مؤثر ارزیابی می‌کند. محمدمهدی برومندی با تشریح این موفقیت‌ها، گفت: در سال گذشته از ۸‌میلیارد دلار درآمد ارزی بخش کشاورزی حاصل‌شـده که ۴.۵میلیارد دلار متعلق به بخش باغبانی بوده است. همچنین با در نظر گرفتن شرایط ویژه جنگ، تحریم و کاهش ۴۰درصدی بارش‌ها، شاهد رشد ۵.۶‌درصدی در بخش کشاورزی هستیم. به گفته این مقام مسئول، بخش کشاورزی تنها دستگاهی است که توانسته قانون برنامه هفتم توسعه را اعمال کند و امنیت غذایی را تضمین نماید. او با قدردانی از تلاش‌های فعالان بخش کشاورزی، افزود: تلاشگران بخش کشاورزی مشکلات عدیده‌ای روبه‌روی خود می‌بینند که یکی از مهم‌ترین آن‌ها ناترازی انرژی است. در کشاکش این بحران، باغداران با قطعی 9‌ساعته برق در روز به تولید ادامه دادند و نگذاشتند سفره مردم خالی بماند. برومندی الگوی باغبانی را قابل‌تعمیم به سایر حوزه‌های کشاورزی دانست و گفت:۲۰ درصد از خاک کشاورزی و ۳۸ درصد اشتغال این حوزه در اختیار بخش باغبانی است و میزان بهره‌وری آن تفاوت معناداری با سایر حوزه دارد. معاون وزیر جهاد کشاورزی با اشاره به ضرورت برنامه‌ریزی برای تأمین غذا، افزود: بر اساس فرمایشات مقام معظم رهبری، در هر شرایطی تأمین غذا برای ۹۰‌میلیون نفر از جمعیت کشور نباید خدشه‌دار شود و تحقق این موضوع نیازمند هم‌افزایی سایر بخش‌ها و دستگاه‌ها است.
 دستور ویژه برای پشتیبانی از امنیت غذایی
این گزارش می‌افزاید: ریاست‌‌جمهور با صدور دستوری خطاب به وزرای جهاد کشاورزی، بهداشت و درمان و امور خارجه خواستار تدوین راهکارهای عملیاتی برای تأمین پایدار امنیت غذایی کشور شد. 
مسعود پزشکیان در این دستور بر لزوم هماهنگی منطقه‌ای و آینده‌نگری نسبت به نیازهای کشور در حوزه سلامت و تغذیه تأکید کرده و خواسته است این موضوع در بالاترین سطح مدیریتی وزارتخانه‌ها مورد‌توجه قرار گیرد.
دستور هم‌زمان رئیس‌جمهور به سه وزیر کلیدی در این حوزه، نشان‌دهنده اولویت ویژه دولت برای تأمین سلامت مردم، پایداری زنجیره تأمین غذا و مقابله با تهدیدات احتمالی ناشی از بحران‌های جهانی است. این رویکرد، جلوه‌ای از نگاه راهبردی دولت به امنیت غذایی و ضرورت آمادگی برای سناریوهای آینده به شمار می‌رود.
 راه سخت پیشِ‌ روی امنیت غذایی
اما در بزنگاه کنونی دولت چهاردهم برای پشتیبانی از امنیت غذایی راه سختی پیش‌روی خود می‌بیند. ایران با پدیده مستدام خشک‌سالی روبه‌روست و بسیاری از شالیزارها و مراتع بایر شده‌اند. تحریم‌ها امکان انجام عملیات بانکی و حمل‌و‌نقل را با محدودیت‌های فراوانی روبه‌رو می‌سازند و این امر هزینه‌های تمام‌شـده کالاهای وارداتی را دوچندان ساخته است. 
در این میان اقلیت زورگویی به نام کاسبان تحریم هم به‌صورت خزنده مترصد فرصتی برای درآمدزایی نامشروع از نیازهای اولیه جامعه هستند تا بر حجم ثروت آلوده خود بیفزایند. پدیده احتکار هم از گذشته‌های دور وجود داشته و به نظر می‌رسد قوانین توانایی نقره‌داغ کردن متخلفان را ندارند. از سوی دیگر، کاهش ارزش ریال نسبت به پول‌های خارجی برای بازرگانان وسوسه‌برانگیز است و تا زمانی که قوانین محدودیت صادرات از راه برسند، انبوهی از کالاهای اساسی صادر شده و بازار از نیازهای معیشتی جامعه خالی خواهد شد. اگرچه نایابی قوت‌های غالب مقطعی است، اما پیامدهای مخربی برای افکار عمومی به همراه دارد که به همراه بحران‌های اقتصادی و سرکشی تورم می‌توانند به چالش‌های بزرگ بینجامند. به گزارش شیرازنوین، طبق تعریف سازمان سازمان غذا و کشاورزی ملل ‌متحد، امنیت غذایی به‌ معنای اطمینان از دسترسی فیزیکی- اقتصادی پایدار همه افراد جامعه به غذای کافی، مغذی و سالم در تمامی اوقات برای داشتن فعالیت و زندگی سالم است. در این تعریف تأکید شده است که امنیت غذایی شالوده امنیت ملی به‌شمار آورد. حفظ امنیت غذایی کشور در ماه‌های پیش‌رو از مهم‌ترین و دشوارترین رسالت‌های حاکمیت به شمار می‌رود.