سعیدرضا امیرآبادی- گروه فرهنگ و هنر
جشنواره سینمایی شیراز از منظر جنگ نرم و شکست توطئه‌های ایران‌هراسی قابل بررسی است. چراغ جشنواره جهانی فیلم فجر با نمایش «زیر درختان زیتون» به یاد عباس کیارستمی در حالی روشن شد که شهر شیراز برای نخستین‌بار از هنرمندان داخلی و بین‌المللی میزبانی کرد؛ همچنین در این مسیر، شاهد برگزاری کارگاه‌ها، تقدیر از چهره‌هایی همچون آلفرد یعقوب‌زاده و انتقال رسمی دبیرخانه جشنواره به شهر شیراز بودیم.جشنواره جهانی فیلم فجر پس از یک هفته فراز و نشیب و میزبانی از سینماگران داخلی و بین‌المللی در شیراز به پایان رسید. برگزاری این دوره از جشنواره با رویکرد شاعرانه آن هم در شهر شیراز، فرصتی فراهم کرد تا هم‌گرایی سینماگران در شهر شعر و فرهنگ، جایگاه فرهنگی سینمای ایران را بیش از پیش در جهان تثبیت کند و آشنایی سینماگران بین‌المللی با فرهنگ ایران این بار نه از دریچه پایتخت دودآلود این روزها که از دریچه شهری با پایه‌های فرهنگی و هنری و زادگاه شعرای مشهور ایرانی اتفاق بیفتد.سالن هنر شهر آفتاب مجتمع خلیج‌فارس شیراز، میزبان این دوره از جشنواره بود که با فیلم «زیر درختان زیتون» ساخته عباس کیارستمی رسماً زنگ شروع جشنواره را به صدا درآورد. فیلمی که پنج پوستر این دوره از جشنواره جهانی فیلم فجر نیز براساس تصاویری از آن و عکس‌های علیرضا انصاریان طراحی شده بود.

پیوند سینما با شعر و حکمت پارسی
استاندار فارس با تأکید بر ریشه‌های ادبی سینمای ایران، گفت: سینمای کشورمان بدون پیوند عمیق و ناگسستنی با شعر و حکمت فارسی قابل تعریف نیست و برگزاری این رویداد در شیراز، گواه زنده این پیوند تمدنی است. حسینعلی امیری در حاشیه این مراسم با بیان اینکه این شهر دروازه‌ای برای شناخت عمیق‌تر تمدن ایرانی-اسلامی به روی دنیا است، تأکید کرد: میزبانی باشکوه این جشنواره نشان داد شیراز نه‌تنها پایتخت فرهنگ و ادب، بلکه پایگاه امن و مطمئنی برای میزبانی رویدادهای جهانی در خارج از پایتخت ایران اسلامی است. وی خطاب به مهمانان، هنرمندان و اندیشمندان از ایران و سراسر جهان، گفت: برای من، به‌عنوان استاندار فارس، افتخاری بزرگ است که جهان‌شهر شیراز در بزرگ‌ترین رویداد سینمایی ایران، میزبان شما گرامیان بود؛ شهری که نامش در ذهن جهانیان با تمدن، هنر و معنویت گره خورده است. وی افزود: شیراز با حکمت سعدی، عرفان حافظ و فلسفه ملاصدرا، مرزهای جغرافیایی را درنوردیده و کانون اندیشه و خردورزی بوده است؛ هم‌زمان، سده‌هاست به‌واسطه آرمیدن شمار فراوانی از نوادگان پیامبر اسلام(ص) در خاک عنبرینش، به پناهگاهی برای جویندگان حقیقت مبدل شده است.

استقبال جهانیان از رویداد فرهنگی شیراز
در همین راستا مدیرکل فرهنگ و ارشاد اسلامی فارس از حضور جهانیان در جشنواره جهانی جهانی فیلم فجر شیراز خبر داد. مهدی رنجبر افزود: طی هفت روز برگزاری جشنواره جهانی فیلم فجر، میزبان ۲۰۰ نفر مهمان خارجی از سراسر دنیا بودیم که همه از اهالی فرهنگ، هنر، رسانه و ابررسانه سینما در دنیا هستند. او ادامه داد: علاوه‌بر اکران فیلم‌ها، کارگاه‌های آموزشی عکاسی، فیلم‌سازی و سینما به شایستگی برگزار شد. مدیرکل فرهنگ و ارشاد اسلامی فارس با اشاره به حضور سفیر فرانسه در شیراز، بیان کرد: تبادل اطلاعات فرهنگی برای ایجاد اتحاد اجتماعی اهالی فرهنگ و هنر را در شیراز گرد آورده است.
رونق هنرها در آوردگاه شیراز
حضور و برگزاری کارگاه توسط آلفرد یعقوب‌زاده عکاس ایرانی، شگفتی دیگر این رویداد بود. هنرمندی که تجربه عکاسی جنگ را در ۷۰ کشور دنیا داشته و درباره مهم‌ترین آن‌ها سخن گفت و لحظاتی را نیز سرشار از احساس شد و اشک ریخت. یعقوب‌زاده در کارگاهی که در آن حضور داشت، از تأثیر حرفه عکاسی بر زندگی شخصی خود گفت و افزود که انتخاب کرده است کارش را بر هر چیز دیگری مقدم بداند و همین انتخاب، سال‌ها او را از خانواده دور نگه داشته است؛ اگرچه بر اهمیت خانواده تأکید داشت، اما صادقانه اعتراف کرد که تصمیم‌گیری میان خانواده و حرفه، همواره دشوار بوده و او کار را مهم‌تر دانسته است. او گفت که هر عکس باید خود روایت‌گر و بی‌نیاز از توضیح اضافه باشد؛ وقتی مخاطب عکس را می‌بیند، باید داستان را درک کند. به گفته او وقتی جان انسانی در خطر است، باید دوربین را زمین گذاشت و کمک کرد؛ من بسیاری از لحظه‌ها و صحنه‌های ناب عکاسی را برای کمک به دیگران از دست داده‌ام، اما این بهایی است که باید برای انسانیت پرداخت.

گفت‌وگوی تمدن‌ها در جشنواره شیراز
در این جشنواره مهمانان دیگری نیز حضور داشتند؛ ژانگ ژونگ فیلم‌ساز چینی که تهیه‌کننده فیلم «چانگ آن، شی آن» بود و نخستین همکاری خود را با ایران و با نویسندگی نرگس آبیار انجام داده بود. او ابزار خوشحالی کرد که برای اولین‌بار با ایران همکاری کرده؛ از آن‌جایی که ایران و چین دارای تمدن‌های باستانی هستند که از زمان‌های بسیار دور با یکدیگر ارتباط داشته‌اند و خوشبختانه روابط نزدیک میان آن‌ها همچنان حفظ شده است. در این میان از فیلم‌ها نیز نباید غافل شد؛ «زمانی در ابدیت» به کارگردانی مهدی نوروزیان استقبال کم‌نظیری داشت که اکران آن به سانس فوق‌العاده کشیده شد. همچنین حضور نویدپورفرج در نشست خبری و لیلا حاتمی به‌صورت تلفنی، تنور جشنواره را برای مشتاقان سینمای ایران در مقابل جهان گرم‌تر کرد. پورفرج در نشست خبری گفت: به‌عنوان بازیگر علاقه‌مندم در نقش‌آفرینی ریسک کنم و به شخصیت‌ها شاخ‌وبرگ بدهم؛ خوشبختانه کارگردان هم کاملاً با من همراه و هم‌نظر بود.

ستاره‌هایی که به شیراز آمدند
لیلا حاتمی نیز از ایفای نقش در این فیلم ابراز خوشحالی کرد و گفت: «زمانی در ابدیت» فیلم خاصی بود؛ نوعی تجربه که پیش از این با آن مواجه نشده بودم. از این نظر که همان‌قدر که غیرطبیعی بود، در یک بستر طبیعی رخ می‌داد و پیدا کردن این لحن سخت بود و برای من چالش ایجاد می‌کرد. در روزهای برگزاری جشنواره، اقبال سینمادوستان شیرازی نیز قابل‌توجه بود؛ تا آن‌جا که محمدرضا فرجی، مشاور دبیر در امور استان‌های چهل‌وسومین جشنواره جهانی فیلم فجر گفت: پیش‌فروش صندلی‌ها برای فیلم‌هایمان، ازجمله فیلم‌های ایرانی بیش از ۷۰ درصد انجام شد و تا دو روز اول، برای یک فیلم ایرانی حداقل دو‌بار سانس فوق‌العاده برگزار شد. علاوه‌بر اینها، علی نصیریان، مهدی هاشمی، نوید پورفرج، صدف اسپهبدی، علیرضا خمسه، همایون اسعدیان، منوچهر شاهسواری، رضا بابک، علی رویین‌تن، مرضیه برومند، احمد بهرامی، هاتف علیمردانی، نعیمه نظام‌دوست و... در بزنگاه‌هایی مهمان جشنواره بودند و با هنرمندان و سینماگران تعامل کردند. نظام‌دوست در کارگاه تخصصی «کارگردانی فیلم‌های شاعرانه» از زنده‌یاد علی حاتمی و سینمای او گفت و تأکید کرد که می‌توان شاعرانگی را در فیلم‌های او دید. نظام‌دوست گفت که کمدین‌ها انسان‌های غمگینی هستند؛ من نیز غم عمیقی در قلب و ذهنم هست که همیشه با من است. حضور ایرج طهماسب و مهدی هاشمی برای برگزاری دو کارگاه نیز، با اقبال هنرجویان و علاقمندان رو‌به‌رو شد. ایرج طهماسب که مدیر بخش دارالفنون جشنواره هم بود، نشستی برگزار کرد و در آن درباره جایگاه هنرمند و توجه به جزئیات در سینما گفت. طهماسب گفت: هنرمند از چیزهای کوچک آغاز می‌کند؛ یک دفترچه، یک تکه کاغذ، حتی یک نخ سیگار ممکن است جرقه‌ای در ذهنش ایجاد کند. همان‌طور که شاید عباس کیارستمی فیلم «خانه دوست کجاست» را از دیدن یک دفتر مشق آغاز کرده باشد؛ از چیزی کوچک، چیزی بسیار بزرگ و انسانی خلق می‌شود. این قدرت هنر است؛ رفتن از جزئیات به کلیات. او درباره فیلم افتتاحیه جشنواره صحبت کرد و ادامه داد: شاید عباس کیارستمی یک دفترچه دیده و ذهنش درگیر شده و همین چیز جزئی و کوچک، ما را به چنین اثر عظیمی رسانده است. بسیاری از داستان‌های بزرگ از موضوعات بسیار کوچک شروع می‌شوند؛ از ایده‌های ریز که هنرمند سال‌ها به آن فکر می‌کند تا به یک داستان خوب برسد.