سراب احیا در تالاب‌های فارس، روزنامه شیراز نوین
شیرازنوین/ گروه تحلیل و بررسی اخبار
بارندگی‌های پراکنده اواخر آذرماه، برای ساعاتی نگاه‌ها را به پهنه‌های خشکیده تالاب‌های فارس جلب کرد، اما واقعیت‌های زیر این آب‌های موقتی، روایت دیگری از
حال و روز زیست‌بوم‌های آبی استان نشان می‌دهد؛ روایتی که چندان امیدوارکننده نیست. تالاب‌های بختگان، طشک، پریشان، ارژن و مهارلو، بیش از آن که نشانه احیای حیات باشند، بازتاب بحرانی مزمن و عمیق در مدیریت منابع آب و توسعه نامتوازن استان‌اند.
فعالان محیط‌زیست فارس معتقدند که سال‌هاست تالاب‌های استان قربانی تصمیم‌های کوتاه‌مدت و نگاه توسعه‌ای ناپایدار شده‌اند. آبگیری‌های سطحی، هرچند در تصاویر خبری و شبکه‌های اجتماعی امیدآفرین جلوه می‌کنند، اما نمی‌توانند شکاف عمیق در ساختار هیدرولوژیک تالاب‌ها را پر کنند. افت شدید آب‌های زیرزمینی، نبود برنامه‌ریزی مؤثر در تخصیص منابع آبی و پروژه‌هایی که تنها روی کاغذ وجود دارند، آینده تالاب‌ها را تهدید می‌کند.
سیروس زارع، فعال محیط‌زیست استان فارس، درباره وضعیت کنونی تالاب‌ها پس از بارندگی‌های اخیر گفت: آنچه امروز مشاهده می‌شود، امیدبخش نیست. سطح ایستابی و افت سفره‌های آب زیرزمینی در بستر تالاب‌ها در برخی مناطق به بیش از ده متر رسیده است. وی تأکید کرد که آبگیری‌های سطحی و موقت، هرگز به معنای نجات یا احیای واقعی تالاب‌ها نیست، مگر آن که مدل مدیریت منابع آبی، نظارت بر زیستگاه‌ها و نگرش زراعت‌محور تغییر کند.
زارع افزود: شاید برای مدت کوتاه سرابی از حیات در تالاب‌ها دیده شود، اما این وضعیت به‌‌هیچ‌عنوان به معنای بازگشت حیات واقعی نیست. او در ادامه، نبود انگیزه واقعی برای احیا و حفاظت از تالاب‌ها را یکی از اصلی‌ترین مشکلات کنونی دانست و خاطرنشان کرد: رویکرد دوگانه مسئولان در مواجهه با بارش‌ها نیز بحران را تشدید کرده است؛ سال‌هایی که بارندگی نسبی داریم، برداشت‌های خارج از مدیریت منابع آبی به‌حساب تخصیص حقابه گذاشته می‌شود و در سال‌های کم‌بارش، تمام تقصیر خشکی تالاب‌ها به گردن خشک‌سالی انداخته می‌شود.
تجربه تالاب بین‌المللی کمجان، نمونه‌ای از اثرگذاری واقعی مشارکت جامعه محلی در احیا است. زارع یادآور شد که تلاش‌های ۱۸ساله برای احیای کمجان، اگرچه موفق بوده، اما نادیده گرفته شد و حتی در مواردی با آن مقابله شد. این نمونه نشان می‌دهد که بدون همکاری مؤثر دستگاه‌ها و حمایت عملی، تالاب‌ها همچنان در معرض خطر قرار دارند.
تالاب‌های فارس نه‌تنها قربانی خشک‌سالی، بلکه متأثر از توسعه نامتوازن و نادیده‌گرفتن حقوق آبی هستند.
زارع در این‌باره گفت: این تالاب‌ها محروم‌ترین و مقهورترین زیستگاه‌های طبیعی کشورند. بی‌توجهی به حقوق آبی و غلبه نگاه زراعت‌محور، آن‌ها را به مرز خشکی غیرقابل‌بازگشت رسانده است. او اضافه کرد که تالاب‌ها از مهم‌ترین زیستگاه‌های تأمین‌کننده سلامت اجتماعی و محیطی هستند و فقدان مدیریت مؤثر، پیامدهای بلندمدتی برای اکوسیستم و جامعه خواهد داشت.
استان فارس به‌واسطه تنوع تالاب‌ها از نظر کارکردهای طبیعی، تیپ‌های پوشش گیاهی و تنوع اقلیمی، روزگاری یکی از غنی‌ترین استان‌های کشور در حوزه تالاب‌ها بود. اما امروز، این زیست‌بوم‌ها به دلیل فقدان حافظان شایسته، در معرض نابودی قرار دارند. بسیاری از پروژه‌ها و طرح‌هایی که به نام حفاظت از تالاب‌ها اجرا می‌شوند، دستاورد ملموسی ندارند و اغلب تنها در قالب گزارش‌ها و نمایش‌های رسانه‌ای
باقی می‌مانند. منابع داخلی و خارجی به هدررفته و خروجی واقعی برای تالاب‌ها تقریباً وجود ندارد.
زارع تأکید کرد که افت شدید سفره‌های آب زیرزمینی در بستر تالاب‌ها، مصداق آشکار سوءمدیریت است. خشکی غیرقابل‌بازگشت تالاب‌ها نتیجه فاجعه‌ای در مدیریت منابع آبی، نادیده‌گرفتن حقوق تالابی و فقدان همکاری بین دستگاه‌های اجرایی است. به گفته او، جامعه امروز با واژه‌هایی چون حقابه، ریزگرد، خشک‌سالی و فرونشست آشناست، اما علت‌های اصلی بروز بحران و راهکارهای کنترل آن در دستور کار قرار نمی‌گیرد.
وی افزود: با وجود تجربه ده‌ها مورد خشکی تالاب، همان جلسات، کارگاه‌ها و پروژه‌های تکراری دنبال می‌شوند. تنها تفاوت این نشست‌ها تغییر برخی افراد یا رنگ لباس‌هاست و خروجی آن‌ها هرگز به بهبود حال تالاب‌ها منتهی نمی‌شود. زارع در پایان هشدار داد که اگر مردم و مسئولان خواستن و اراده واقعی برای حفاظت را معنا کنند، شاید تالاب‌ها احیا شوند؛ در غیر این صورت، ادامه روند فعلی به معنای نابودی تدریجی این سرمایه‌های ملی است.
تالاب‌های فارس امروز نه‌تنها نماد زیبایی و تنوع زیستی استان، بلکه شاخصی از سیاست‌های نادرست و مدیریت ناکارآمد منابع آبی نیز هستند. بازگشت حیات به این پهنه‌ها، بیش از هر اقدام کوتاه‌مدت، نیازمند تغییر اراده، اصلاح سیاست‌ها و همکاری عملی میان نهادهای مسئول و جامعه محلی است؛ وگرنه، بارندگی‌های موقت تنها سرابی گذرا خواهد بود.
تاکنون نظری برای این خبر ثبت نشده است!
ثبت نظر جدید
خبرهای تصادفی روزنامه شیراز نوین