اشاره:
آب در جریان زندگی جاری است و برای صیانت از یکایک این قطرههای ارزشمند باید رویکردهای همافزایی، مشارکت و توسعه پایدار را در دستور کار قرار داد. جبران خشکسالیهای طولانی با بارشهای پراکنده و مقطعی امکانپذیر نیست و آبهای زیرزمینی و ذخایر پشت سدها در انتظار سالهای متداوم ترآبی هستند. بارندگیهای اواخر پاییز 1404 تنها مرهم کوچکی بر کام تشنه جلگه بایر ایران و فارس گذاشت و هنوز تا مرز ایدئال فاصلهای طولانی داریم. اما در کشاکش این بحران بود که پیک مصرف تابستان با آرامش سپری شد و نشانههای تنش آبی در کالبد شهرها و روستاهای استان آزاردهنده نبود. این شیوه مدیریت بحران با نگرشی تخصصمحور، باتجربه، خستگیناپذیر و جهادی ممکن شد و آب پایدار را در شریان تشنه فارس به جریان درآورد. با این مقدمه، پای سخنان مدیرعامل شرکت آب منطقهای فارس نشستیم. سیاوش بدری بر این باور است که مؤلفههای فرهنگسازی، آموزش، حفظ و گسترش زیرساختهای آبی باید بهموازات هم پیش روند تا جامعه در تنش آبی گرفتار نیاید.
امیدواری به بارشهای زمستانی
مدیرعامل شرکت آب منطقهای فارس ضمن تشریح آخرین وضعیت سیمای آب، بارندگی و ذخیره سدهای در دست بهرهبرداری این استان، به بیان طرحها، پروژهها، برنامههای ملی و استانی پرداخت. سیاوش بدری ضمن توضیح پیرامون وضعیت بارندگیها در سال آبی جاری و مقایسه با سنوات گذشته، شرایط کنونی سدهای در دست بهرهبرداری، اقدامات سازهای و غیرسازهای، فعالیتهای شاخص با هدف حفظ شرایط موجود و بهبود منابع آبی و طرحها و پروژههای در دستور کار را تشریح کرد.مدیرعامل آب منطقهای فارس با بیان اینکه طی سال آبی گذشته 170 میلیمتر میانگین بارندگی را در این استان شاهد بودیم که نسبت به میانگین بارندگی 57ساله، کاهش 44درصدی داشت، گفت: ابتدای سال آبی جاری را بدون بارندگی طی کردیم و بحمدالله طی روزهای پایانی آخرین ماه از فصل پاییز، با ورود دو سامانه بارشی مدیترانهای و سودانی، بارندگی بسیار خوبی را شاهد بودیم. او با یادآوری اینکه بر اساس اطلاعات آماری ایستگاههای سنجش آب منطقهای فارس در سامانه اول 25 میلیمتر و سامانه دوم 94 میلیمتر و جمعاً 121 میلیمتر بارندگی در فارس ثبت شد، گفت: آمارهای این شرکت با اطلاعات آماری هواشناسی اختلاف اندکی دارد که ناشی از مکان قرارگیری ایستگاههای سنجش باران و برف در استان است. بدری ضمن اشاره به اینکه 124 ایستگاه پایش بارندگی در فارس وجود دارد و آمارهای مورداستناد ارائهشده مربوط به 32 ایستگاه منتخب است، گفت: بر اساس این آمارها، طی 2 سامانه بارشی اخیر بیشترین بارندگی مربوط به لامرد با 244 میلیمتر بود. رئیس هیئتمدیره آب منطقهای فارس در ادامه خاطرنشان کرد: خوشبختانه و بر اثر بارشهای اخیر، نسبت به سال آبی گذشته 170 درصد مثبت و نسبت به میانگین بلندمدت 57ساله 59 درصد مثبت هستیم و به فضل خداوند، امیدمان به بارشهای زمستانه و بهاره است.
تشنگی سدهای فارس تداوم دارد
او اضافه کرد: حجم رواناب ایجادشده در کل استان فارس ناشی از سامانه اخیر، 11.5میلیارد مترمکعب بوده که بر اساس ضریب نفوذ، مقداری جذب زمین و تغذیه آبخوانها شده و درصدی پشت سدها ذخیره و مابقی تبخیر، تعرق و بخشی نیز از استان خارج میشود. بدری با یادآوری اینکه توان ذخیره آب در مخازن سدهای دهگانه فارس، 3میلیارد و 81میلیون مترمکعب است، گفت: برابر آخرین آمارها، بالغ بر 905میلیون مترمکعب آب پشت سدهای فارس وجود دارد که این میزان معادل 29.4 درصد کل مخازن سدهاست. مدیرعامل آب منطقهای فارس با تأکید بر اینکه بخشی از آب موجود در مخازن سدها، حجم مرده یا پایدار سد محسوب میشود، گفت: هماینک کل آب قابلاستفاده موجود در مخازن 10 سد فارس، بالغ بر 424میلیون مترمکعب و معادل 16 درصد کل حجم آب موجود در سدهاست. بدری با تصریح اینکه نسبت به مدت مشابه سال گذشته، حدود 227میلیون مترمکعب کاهش حجم ذخیره مخازن سدها را داریم، گفت: بر اثر فعالیت سامانههای بارشی اخیر، مجموعاً 98میلیون مترمکعب آب در سدهای فارس ذخیره شد که بیشترین حجم آب ذخیرهشده مربوط به سد سلمان با 58میلیون مترمکعب، هایقر و تنگاب هریک با 10میلیون مترمکعب و سد درودزن با 6.45میلیون مترمکعب بوده است.
تغذیه سفرههای زیرزمینی با سازههای مصنوعی
مدیرعامل شرکت آب منطقهای فارس با بیان اینکه سازههای تغذیه مصنوعی، یکی از اقدامات مهم برای کمک به تغذیه سفرههای زیرزمینی محسوب میشود، گفت: در فارس از گذشته تاکنون بالغ بر 83 سازه تغذیه مصنوعی توسط این شرکت احداث شده است که در بارندگیهای اخیر، منجر به ذخیره بیش از 30میلیون مترمکعب آب حاصل از بارشها شد. بدری خاطرنشان کرد: برابر استعلامهای انجامشده از ادارهکل حفاظت محیطزیست، بارندگیهای اخیر منجر به آبگیری تالابهای مختلف بهلحاظ سطح شد. در این موضوع تالابهای بختگان 20 درصد، طشک 40 درصد و مهارلو هم حدود 60 درصد سطح آبگیری شد. او با تأکید بر اینکه این میزان آبگیری بهلحاظ سطح مطرح شده و هنوز حجم آبگیری اندازهگیری نشده است، گفت: بحمدالله براثر بارشهای اخیر شاهد آبگیری قابلتوجهی در کفههای ایزدخواست، زریندشت، بیدشهر، هرم و کاریون هم بودیم.
فشار مضاعف بر آبخوانهای فارس
بدری با بیان اینکه استان فارس با 122هزار کیلومترمربع وسعت و بیش از 5میلیون نفر جمعیت، چهارمین استان بهلحاظ مساحت و جمعیت در کشور است، گفت: از 609 محدوده مطالعاتی موجود کشور، 134 محدوده یعنی 22 درصد، در فارس واقع شده است. او با یادآوری اینکه محدودههای مطالعاتی با هدف بررسی و پایش منابع آب زیرزمینی تعیین شده است، گفت: با توجه به برداشتهای بیرویه، خشکسالیهای مکرر، تغییر اقلیم، کاهش بارندگی و از طرفی قطب کشاورزی بودن فارس، هماینک بیش از 90 درصد محدودههای مطالعاتی واقع در این استان، ممنوعه و ممنوعه بحرانی است. بدری ادامه داد: بر اساس آماربرداری دور سوم مربوط به سال 1398، مجموع برداشت آب از منابع سطحی و زیرزمینی در فارس بالغ بر 6.7میلیارد مترمکعب در سال برآورد میشود و بیشترین مصرف با 90 درصد مربوط به بخش کشاورزی است و تنها 8 درصد به شرب و 2 درصد به صنعت و خدمات تعلق میگیرد. او خاطرنشان کرد: برابر همین آمارها، در استان فارس 84 درصد وابستگی به منابع زیرزمینی و 16 درصد منابع سطحی بوده؛ حال آنکه عدد میانگین کشوری، 50 درصد زیرزمینی و 50 درصد سطحی است. بدری ضمن یادآوری اینکه فشار بر آبخوانها در فارس نسبت به کشور بیشتر است، گفت: میزان استفاده از منابع آب تجدیدپذیر در فارس 90 درصد است؛ حال آنکه استاندارد این عدد 40 درصد است. لذا ما با افت تراز آبخوانها مواجه هستیم؛ یعنی بهطور متوسط سالانه حدود 30 سانتیمتر افت آبخوان و همچنین کاهش کیفیت آب را شاهد بودهایم.
آب منطقهای فارس بر مدار هوشمندسازی
مدیرعامل آب منطقهای فارس گفت: باید برای حفظ و بهبود شرایط موجود، اقداماتی نظیر نصب کنتورهای هوشمند روی کلیه چاههای در حال بهرهبرداری، تعیین و اجرای الگوی کشت مبتنی بر آب قابلبهرهبرداری، استفاده از آبهای نامتعارف و فرهنگسازی را در دستور کار قرار داد. رئیس هیئتمدیره آب منطقهای فارس با اشاره به اینکه بالغ بر ۳۲هزار حلقه چاه در این استان به کنتور مجهز شده است، تلاش برای افزایش این آمار را یادآور شد و گفت: در فارس سالانه حدود 86میلیون مترمکعب پساب تولید میشود؛ اما باید برای افزایش این میزان مطابق با تکالیف قانونی تلاش کرد.
سربلندی داناب در فرهنگسازی و آموزش
بدری ضمن بیان اینکه فرهنگسازی در بحث آب، اوجب واجبات است، اقداماتی نظیر طرح داناب و گسترش سواد آبی را یادآور شد و گفت: با تبادل تفاهمنامه با آموزشوپرورش استان، طی سالهای اخیر طرح داناب در فارس اجرایی و منجر به ارائه آموزشهای مرتبط با ارتقای سواد آبی به 1200 معلم و بالغ بر 280هزار دانشآموز مقاطع مختلف تحصیلی شده است. مدیرعامل آب منطقهای فارس با بیان اینکه تابستان گذشته، علیرغم کاهش 44درصدی بارشها نسبت به بلندمدت 57ساله، با کمترین تنش آبی طی شد، گفت: این مهم حاصل تلاشی گسترده در سطح شرکتهای زیرمجموعه صنعت آب و همراهی استانداری و سایر دستگاههای مرتبط بوده است. بدری گفت: در استان فارس برای تأمین مصرف شرب، سالانه به 600میلیون مترمکعب آب نیاز داریم که 220میلیون مترمکعب آن مربوط به شهرستان شیراز و 380میلیون مترمکعب آن مربوط به سایر شهرستانها و روستاهاست که البته 37 درصد این نیاز را از منابع آب سطحی و مابقی را از منابع زیرزمینی تأمین میکنیم.مدیرعامل آب منطقهای فارس ضمن یادآوری اینکه طبق تکالیف قانونی باید میزان وابستگی به منابع آب سطحی تا سال 1425 به 50 درصد برسد، گفت: در کلانشهر شیراز بهواسطه اجرای خط دوم آبرسانی از سد درودزن، میزان اتکا به منابع آب سطحی به 50 درصد رسید و امکان افزایش این ظرفیت را هم داریم.
امداد آبرسانی با پروژههای زیرساختی
بدری با یادآوری اینکه مسئولیت شرکتهای آب منطقهای، اول حفاظت و صیانت از منابع آبی اعم از زیرزمینی و سطحی و دوم ایجاد و توسعه زیرساختهای موردنیاز تأمین آب است، گفت: در فارس 24 طرح و 45 پروژه در دست اجرا داریم. این طرحها شامل سدسازی، خطوط انتقال، شبکه آبیاری و زهکشی و ترمیم و نگهداری تغذیه مصنوعی که شامل ملی، استانی و متمرکز است. او با بیان اینکه طی سال گذشته ۱۴ طرح که یکی از آنها خط دوم آبرسانی از سد درودزن با بالغ بر 15همت ارزش روز آن بود، به بهرهبرداری رسید، گفت: آب منطقهای فارس آمادگی دارد که تا پایان دولت، 8 طرح دیگر را به بهرهبرداری برساند و با این اقدام میزان استفاده از منابع آب سطحی را به حدود 44 درصد افزایش دهد.
تدوین طرح جامع آب در استان فارس
مدیرعامل آب منطقهای فارس گفت: برای نگهداشت وضعیت موجود و حفاظت و صیانت از منابع آب، اقدامات شاخصی را در دستور کار قرار دادهایم؛ یکی از آنها، مطالعه و تدوین طرح جامع آب استان برای تمام مصارف است که مراحل پایانی فرایندهای قانونی را طی میکند و بهزودی آماده ارائه در شورای برنامهریزی فارس خواهد شد. بدری با اشاره به تلاش ۲ساله در مسیر مطالعه و تدوین طرح جامع آب استان و استفاده از یکی از بهترین مشاوران ملی، خاطرنشان کرد: این طرح، نقشه راه جامع استان فارس محسوب میشود. او دومین اقدام مهم غیرسازهای شرکت آب منطقهای فارس را طراحی و اجرای رویداد ارتقای بهرهوری آب ذکر و اضافه کرد: با توجه به اینکه فارس در منطقه خشک و نیمهخشک قرار دارد، عدم توازن بارش، خشکسالی و تغییر اقلیم ما را ملزم کرده به سمت افزایش بهرهوری آب حرکت کنیم.
جذب ایدههای خلاقانه در رویداد ارتقای بهرهوری آب
مدیرعامل آب منطقهای فارس گفت: رویداد ارتقای بهرهوری آب بهعنوان یک حرکت ملی برای عموم علاقهمندان دارای ایدههای خلاقانه، به همت این شرکت هشتم بهمنماه امسال در شیراز برگزار خواهد شد. رئیس هیئتمدیره آب منطقهای فارس گفت: با توجه به اهمیت استفاده از دانش و تجربه افراد و گروههای مختلف در ارتقای بهرهوری آب، یک رویداد ملی طراحی و وارد فاز اجرایی شده است. قائممقام رویداد ملی ارتقای بهرهوری آب، خاطرنشان کرد: هدف اصلی از طراحی و اجرای این رویداد علمی، جمعآوری ایدههای نوین و تجارب موفق در زمینه «ارتقای بهرهوری آب» و استفاده از این ایدهها برای رفع چالشهای مرتبط بوده است. رئیس هیئتمدیره آب منطقهای فارس با یادآوری اینکه فراخوان عمومی رویداد ارتقای بهرهوری آب از ١٧ آبان شروع و با توجه به استقبال خوب علاقهمندان، یک نوبت تمدید شد، گفت: رویداد ارتقای بهرهوری آب، در سطح صنعت آب پرمخاطبترین رویداد بوده و بالغ بر 466 نفر از استانهای مختلف برای مشارکت در آن ثبتنام و 488 ایده خلاقانه، ارسال کردهاند.
ابتکار آب منطقهای فارس در جذب ایدههای نوآور
بدری گفت: اهداف رویداد ملی بهرهوری به ریاست حسینعلی امیری، استاندار فرهیخته فارس که برای نخستینبار در حوزه آب و به ابتکار آب منطقهای برگزار میشود، ترویج تفکر خلاق و نوآور در حوزه بهرهوری آب، استفاده از توان علمی و فناورانه دانشگاهها و نخبگان برای حل مسائل مرتبط با آب و ارتقای فرهنگ مصرف بهینه و مدیریت پایدار منابع آبی است. مدیرعامل آب منطقهای فارس با بیان اینکه هشت محور برای رویداد ملی ارتقای بهرهوری آب تعیین شده است، گفت: کاربردهای فناوریها و تجهیزات نوین در ارتقای بهرهوری منابع و مصارف آب، مدیریت هدررفت شبکههای انتقال و توزیع آب، ارزشگذاری و اقتصاد آب در بهبود بهرهوری و حقوق و قوانین مرتبط با آب، بخشی از این محورهاست. رئیس هیئتمدیره آب منطقهای فارس خاطرنشان کرد: آموزش، فرهنگسازی و مدیریت مشارکتی منابع آب، کاربردهای نامتعارف (پساب، دریا، آب شور، جمعآوری باران، رطوبت هوا و...) در مصارف مختلف، همبست آب، انرژی، غذا و محیطزیست در بهرهوری آب و نقش تابآوری تأسیسات در بهرهوری و مدیریت آب، از دیگر محورهای این رویداد علمی است.
ضرورت همافزایی برای نجات آب
بدری با یادآوری اینکه در چارت تدوینشده، رئیس این رویداد استاندار فارس است، گفت: در برگزاری این رویداد، وزارت نیرو، شرکت مدیریت منابع آب ایران، سازمان ملی بهرهوری ایران، استانداری فارس، سازمانهای مدیریت و برنامهریزی و جهاد کشاورزی فارس، شرکتهای آب و فاضلاب استان فارس و شیراز، پارک علم و فناوری فارس، دانشگاه شیراز و دانشگاه آزاد اسلامی با این شرکت همکاری دارند. مدیرعامل شرکت آب منطقهای فارس ضمن بیان اینکه با توجه به اهمیت برگزاری این رویداد، تاکنون جلسات متعدد شورای سیاستگذاری برگزار شده است، گفت: در پایان این رویداد توسط هیئت داوری، هفت ایده بهعنوان برتر شناسایی و معرفی خواهند شد، خاطرنشان کرد: استقبال از این رویداد در سطح مطلوبی بود. بدری گفت: بیشترین میزان مشارکت از استانهای فارس، خراسان رضوی، اصفهان، تهران، ایلام و سمنان بوده است.
ترویج آموزش در مدرسه زمستانه
مدیرعامل شرکت آب منطقهای فارس همچنین از اجرای رویداد دیگری توسط این شرکت خبر داد و گفت: رویدادی با عنوان «مدرسه زمستانه» با محوریت مدیریت آبهای زیرزمینی، از 28 دیماه به مدت سه روز در فارس اجرا خواهد شد. بدری این رویداد را ویژه دانشجویان کارشناسی ارشد و دکتری دانست و با یادآوری اینکه تاکنون 38 نفر برای مشارکت در مدرسه زمستانه از سراسر کشور نامنویسی کردهاند، گفت: در این رویداد علمی، دانشجویان مقاطع تحصیلات تکمیلی رشتههای مرتبط با آبهای زیرزمینی و منابع آب، امکان مشارکت دارند. رئیس هیئتمدیره آب منطقهای فارس خاطرنشان کرد: دانشجویان مقاطع تحصیلی کارشناسی ارشد و دکتری علاقهمند به شرکت در رویداد مدرسه زمستانه، میتوانند با ارسال رزومه خود به نشانی اینترنتی
research@frrw.ir در آن مشارکت داشته باشند. بدری با یادآوری اینکه هدف کلی از این رویداد، توانمندسازی و ظرفیتسازی، انتقال تجربه از صاحبنظران به نخبگان، شناسایی و جذب نخبگان، پیشگیری از مهاجرت افراد نخبه و بهبود ارتباط صنعت و دانشگاه است، اضافه کرد: تأیید حضور و شرکت در این دوره علمیآموزشی، پس از بررسی درخواستهای دریافتی امکانپذیر خواهد بود.
دعوت از رسانهها برای صیانت از آب
مدیرعامل آب منطقهای فارس یادآور شد که علاقهمندان به شرکت در رویداد علمیآموزشی مدرسه زمستانه، برای کسب اطلاعات بیشتر میتوانند با شمارههای 07132252093 الی 6، گروه تحقیقات کاربردی آب منطقهای فارس تماس بگیرند. رئیس هیئتمدیره آب منطقهای فارس با قدردانی از همراهی رسانهها، تعامل خبرنگاران و صنعت آب در این استان را بسیار مطلوب دانست و گفت: رسانه نقشی بیبدیل در اطلاعرسانی، آگاهیبخشی و ارتقای بهرهوری آب دارد و انتظار داریم که ظرفیت خوب رسانهای استان در مسیر حفاظت و صیانت از منابع آبی و بهبود و ارتقای بهرهوری آب کمک کند.