رئیس سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی با بیان اینکه بخش کشاورزی کشور با ابرچالشهای نوینی روبهروست، گفت: حل ابرچالش آب و تغییر اقلیم بهعنوان محور اصلی برنامهها و رویکردهای جدید این سازمان در دستور کار قرار گرفته است.
غلامرضا گلمحمدی در نشست شورای تحقیقات و آموزش کشاورزی جنوب کرمان افزود: امروز با چالشهایی فراتر از گذشته روبهرو هستیم؛ تغییر اقلیم موجب شده آفات جدیدی بروز کند و محصولاتی که پیشتر بهراحتی تولید میشدند، با مشکل مواجه شوند.
گلمحمدی با اشاره به شرایط اقلیمی جنوب کرمان تصریح کرد: در سال جاری در منطقه جیرفت بیش از ۷۰ روز دمای هوا در یک بازه زمانی بالاتر از ۴۴ درجه ثبت شده که این شرایط، تولید برخی محصولات ازجمله مرکبات را با تهدید جدی مواجه کرده و ضرورت برنامهریزی علمی و فوری را دوچندان میکند.
وی گفت: بر همین اساس، سازمان تحقیقات رویکرد خود را بر مسئلهمحوری و حل چالشها قرار داده و همه ظرفیتهای علمی کشور را برای این هدف به میدان آورده است.
بسیج ظرفیت دانشگاهها و فناوریهای نو
رئیس سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی با بیان اینکه تنها ۱۷ درصد اعضای هیئتعلمی بخش کشاورزی در این سازمان فعالیت میکنند، افزود: ۸۳ درصد ظرفیت علمی کشور در دانشگاهها و مراکز پژوهشی قرار دارد که باید در خدمت حل مسائل کشاورزی قرار گیرد و خوشبختانه با تعاملات صورتگرفته، دانشگاهها نیز بهصورت جدی وارد این مسیر شدهاند.
وی ادامه داد: استفاده از فناوریهای نوین ازجمله روشهای نوین و کممصرف آبیاری، معرفی گیاهان کمآببر و مقاوم به خشکی و شوری، هوشمندسازی و بهرهگیری از هوش مصنوعی در برنامههای سازمان قرار گرفته است.
گلمحمدی بیان کرد: سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی که ذیل وزارت جهاد کشاورزی فعالیت میکند، به تعبیر وزیر جهاد کشاورزی «مغز متفکر بخش کشاورزی» است و نقش محوری در پایداری تولید و امنیت غذایی کشور دارد.
رشد تولید با وجود محدودیت منابع
وی با اشاره به دستاوردهای بخش کشاورزی پس از انقلاب اسلامی، اظهار کرد: تولیدات کشاورزی کشور در حوزههای زراعت، باغبانی، دام و شیلات از حدود ۲۵میلیون تن در ابتدای انقلاب، به حدود ۱۳۰میلیون تن رسیده که نشاندهنده رشدی بیش از پنج برابر است؛ در حالی که همزمان با رشد اراضی کشاورزی، منابع آب کاهش یافته، اقلیم تغییر کرده و کیفیت خاک نیز کاهش کرده است.
گلمحمدی تأکید کرد: تداوم تولید در چنین شرایطی تنها با نفوذ دانش و استفاده از دستاوردهای علمی ممکن بوده و سازمان تحقیقات از ابتدای شکلگیری، مأموریت خود را بر انتقال دانش به عرصه تولید بنا نهاده است.
نفوذ دانش، راهکار مقابله با بحرانها
رئیس سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی با اشاره به نمونههای میدانی، گفت: معرفی ارقام جدید محصولات کشاورزی ازجمله گندم، موجب شده عملکرد در برخی مناطق تا چهار برابر افزایش یابد و این نشان میدهد که دانشبنیان بودن در کشاورزی مفهومی تازه نیست؛ بلکه بهمعنای بهکارگیری علم در خدمت حل مسائل واقعی تولید است.
جایگاه جنوب کرمان در امنیت غذایی
گلمحمدی با تأکید بر اهمیت جنوب کرمان، گفت: رتبههای بالای این منطقه در تولید برخی محصولات کشاورزی، جایگاه آن را در امنیت غذایی کشور برجسته کرده و به همین دلیل وزارت جهاد کشاورزی توجه ویژهای به جنوب کرمان داشته و ساختارهای مستقلی ازجمله سازمان جهاد کشاورزی و مرکز تحقیقات مستقل برای این منطقه پیشبینی شده است.
توجه به آموزش و تربیت نیروی انسانی
وی یکی از اهداف سفرهای استانی را بررسی میدانی زیرساختها عنوان کرد و افزود: تقویت مراکز آموزشی ازجمله هنرستانهای کشاورزی، بهویژه با رویکرد کاربردی و توجه به آموزش دختران روستایی، در دستور کار قرار دارد و پیگیریهایی برای شبانهروزی شدن این مراکز و توسعه رشتههای متناسب با نیاز منطقه انجام خواهد شد.
رئیس سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی تأکید کرد: حل ابرچالشهای آب و تغییر اقلیم بدون همافزایی دانش، فناوری و مشارکت همه ظرفیتهای علمی کشور ممکن نیست و این مسیر، راهبرد اصلی بخش کشاورزی در سالهای آینده خواهد بود.
تغییر اقلیم و گسترش آفات، تهدیدات کشاورزی جنوب کرمان
سرپرست سازمان جهاد کشاورزی جنوب کرمان هم در این نشست با تأکید بر اینکه کشاورزی در این منطقه صرفاً یک فعالیت اقتصادی نیست، گفت: تغییر اقلیم، کمبود آب و گسترش آفات مخرب، کشاورزی جنوب کرمان را با تهدیدی جدی مواجه کرده و تنها راه عبور از این بحران، حرکت به سمت کشاورزی دانشبنیان با محوریت مراکز تحقیقاتی است.
فرود سالاری افزود: جنوب استان کرمان با دارا بودن هشت شهرستان، حدود ۳۸هزار کیلومترمربع وسعت و تنوع اقلیمی کمنظیر، یکی از قطبهای راهبردی تولید خارج از فصل و تأمین امنیت غذایی کشور به شمار میرود.
سهم جنوب کرمان در امنیت غذایی کشور
وی با اشاره به ظرفیتهای تولیدی منطقه اظهار کرد: جنوب کرمان حدود چهار تا پنج درصد امنیت غذایی کشور را تأمین میکند و بر اساس آمار رسمی، در ۱۶۳هزار هکتار اراضی زراعی این منطقه، سالانه حدود سهمیلیون و ۷۵۵هزار تن محصول تولید میشود.
سالاری افزود: در حدود ۶۸ تا ۶۹هزار هکتار باغات منطقه، بیش از یکمیلیون و ۳۴هزار تن محصول باغی تولید میشود که نشاندهنده نقش کلیدی جنوب کرمان در زنجیره تأمین محصولات کشاورزی کشور است.
کشاورزی، هویت اجتماعی جنوب کرمان
سرپرست جهاد کشاورزی جنوب کرمان تأکید کرد: کشاورزی در این منطقه تنها یک فعالیت اقتصادی نیست؛ بلکه پایه اصلی معیشت، هویت، فرهنگ و زیست اجتماعی مردم است؛ بهگونهای که نام جیرفت با کشاورزی گره خورده و مردم این منطقه به عنوان کشاورز شناخته میشوند.
وی گفت: هرگونه آسیب به بخش کشاورزی، بهطور مستقیم همه ابعاد زندگی مردم جنوب کرمان را تحتتأثیر قرار میدهد و همین موضوع، اهمیت حفاظت از این بخش را دوچندان میکند.
تغییر اقلیم و گسترش آفات مخرب
سالاری با اشاره به پیامدهای تغییر اقلیم، تصریح کرد: افزایش دما، کاهش منابع آبی و تغییر الگوی بارشها موجب تشدید فعالیت آفات مخربی همچون سرخرطومی حنایی، مگس میوه و سایر آفات چوبخوار شده که باغات و نخلستانهای منطقه را با بحران جدی روبهرو کرده است.
وی افزود: در صورت بیتوجهی به این تهدیدها، بخش وسیعی از باغات جنوب کرمان در معرض نابودی قرار خواهد گرفت.
زوال تدریجی مرکبات، یک هشدار جدی
سرپرست جهاد کشاورزی جنوب کرمان با بیان اینکه این منطقه زمانی قطب تولید لیموترش و لیموشیرین کشور بود، ادامه داد: بیماری جارویی جادوگر، لیموترش جنوب کرمان را بهطور کامل نابود کرد و امروز در کل منطقه شاید کمتر از ۱۰۰ اصله درخت لیموترش باقی مانده باشد.
وی ادامه داد: تولید لیموشیرین نیز به دلیل بیماری پوسیدگی ریشه، بهشدت کاهش یافته و اکنون لیموشیرین مصرفی جنوب کرمان از سایر استانها تأمین میشود؛ موضوعی که اگر چارهاندیشی نشود، در سالهای آینده درباره سایر مرکبات نیز تکرار خواهد شد.
سالاری افزود: سطح باغات مرکبات منطقه از حدود ۳۲هزار هکتار به حدود ۲۲هزار هکتار کاهش یافته و آمار واقعی حتی کمتر از این میزان است.
ضرورت اقدام فوری و نقش مراکز تحقیقاتی
وی با تأکید بر اینکه کنترل آفات نیازمند اقدام فوری و علمی است، گفت: نخستین گزارش سرخرطومی حنایی در سال ۱۳۹۶ در منطقه منوجان ثبت شد؛ اما اقدامات کنترلی با تأخیر انجام شد و اکنون این آفت به تهدیدی گسترده تبدیل شده است.
سرپرست جهاد کشاورزی جنوب کرمان افزود: در موضوع مگس میوه نیز، انتقال بدون کنترل مرکبات آلوده از سایر استانها موجب گسترش آلودگی در کل جنوب کرمان شد و این آفت حتی به مناطق سردسیری مانند ساردوییه نیز سرایت کرده است.
کشاورزی دانشبنیان، تنها مسیر نجات
سالاری با بیان اینکه راهی جز حرکت به سمت کشاورزی علمی و دانشبنیان وجود ندارد، ادامه داد: تحقق این هدف بدون نقشآفرینی مرکز تحقیقات کشاورزی ممکن نیست و سازمان جهاد کشاورزی و مرکز تحقیقات مانند ٢ بال پرواز برای نجات کشاورزی جنوب کرمان هستند.
وی هشدار داد: در صورت نبود تعامل و حمایت علمی، این خطر وجود دارد که در کمتر از یک دهه آینده، بخش کشاورزی جنوب کرمان با بحران جدی و غیرقابلجبران مواجه شود.