گزارش از زهرا عواطفی‌نژاد
سال‌هاست که ارژن خشک‌شده، از پرندگان مهاجر خبری نیست، هرساله باران‌ها، کمی مرهم بر زخمش می‌گذارد؛ اما این‌بار گویا قرار است سازمان محیط‌زیست با همکاری زمین‌شناسی، برنامه علمی و میدانی احیای تالاب ارژن را اجرایی کند.
به گزارش شیرازنوین، سال‌هاست استان فارس با خشک‌سالی دست‌و‌پنجه نرم می‌کند. در این راه جنگی میان زیست‌بوم‌‌های استان و خشک‌سالی درگرفته که بازنده این میدان هم دریاچه‌‌های استان بودند، که یکی پس از دیگری دست از آب کشیدند. تالاب ارژن هم از این خشک‌سالی نه‌تنها جان سالم به‌ در نبرد، بلکه وجود فروچاله‌هایی در این تالاب باعث شد که آب بلعیده‌شده و عملاً فرصتی برای احیا باقی نگذارند. 
منطقه حفاظت‌شده ارژن و پریشان در بخش جنوبی رشته‌کوه‌های زاگرس و در 60‌کیلومتری شیراز قرار دارد. بلندترین ارتفاعات این منطقه رویشگاه سرو کوهی است. کمی پایین‌تر از قله، جنگل بلوط شروع شده و بخش عمده منطقه را تا دشت برم می‌پوشاند.
این منطقه در سال 1351 با وسعت 191‌هزار هکتار به‌عنوان پارک بین‌المللی انتخاب و در سال 1353 با وسعت 65‌هزار هکتار به‌عنوان منطقه حفاظت‌شده معرفی شد.
از مدت‌ها قبل نیز ایجاد چند فروچاله در دریاچه ارژن نگرانی ‌کارشناسان را به همراه داشت؛ به‌گونه‌ای که کارشناسان زمین‌شناسی اعلام کردند، نمونه فرونشست یا فروچاله دریاچه ارژن در هیچ‌کجای دنیا وجود ندارد و تنها فروچاله‌ای است که هیچ ارتباطی به برداشت آب‌های زیرزمینی و خشک‌سالی ندارد و دلیل آن گسل است.
 قدمت 15‌ساله اولین حفره
بر اساس اعلام کارشناسان، اولین حفره و فرونشست زمین در جنوب کشور و استان فارس در این دریاچه حدود ۱۵‌ سال قبل ایجاد شد. البته کارشناسان بر این باورند که زلزله‌ای که چند سال قبل در این منطقه رخ داد، باعث شد که عمق فروچاله عمیق‌تر شود و شرایط برای احیای تالاب از بین رود.
بر اساس مطالعات، دریاچه ارژن روی گسل فعال قرار دارد و همین امر باعث ایجاد فروچاله شده است؛ البته به این موضوع هم باید توجه کرد که رسوبات این منطقه مارونی است و این امر در ایجاد فروچاله‌ها بی‌تأثیر نبوده است.
دیواره‌های گسلی آهکی هستند؛ یکی از علائم، گسل فعال است که دریاچه ارژن نیز از این امر مستثنا نیست و این فروچاله‌ها نشان‌دهنده این است که گسل در این منطقه فعال است و باعث ایجاد پدیده «غار» در سازندهای آهکی شده است. ‌بر اساس یافته‌ها، دریاچه روی گسل فعال راست‌گرد قرار دارد.
 نجات تالاب، در دستور کار محیط‌زیست
اما اخیراً اعلام‌شده که سازمان محیط‌زیست قرار است با همکاری سازمان زمین‌شناسی، برنامه عملی و میدانی احیای تالاب ارژن را اجرایی کند.
در این راستا، مدیرکل دفتر حفاظت و احیای تالاب‌های سازمان حفاظت محیط‌زیست در گفت‌و‌گو با شیرازنوین، به بازدید میدانی مدیرکل و کارشناسان زمین‌شناسی و اکتشافات معدنی جنوب کشور، کارشناسان دفتر حفاظت و احیای تالاب‌های سازمان حفاظت محیط‌زیست و کارشناسان اداره‌کل حفاظت محیط‌زیست فارس از تالاب ارژن اشاره کرد و گفت: در این راستا تمامی راهکارهای عملی برای احیای تالاب بررسی شد.
آرزو اشرفی‌زاده با تأکید بر شرایط هیدرولوژیک، زمین‌شناختی و اکولوژیک منطقه ارژن که موردارزیابی قرار گرفت تا امکان تأمین بخش قابل‌توجهی از نیاز آبی تالاب فراهم شود، اظهار کرد: در این راستا مقرر شد که با همکاری میان دستگاه‌های ذی‌ربط در چارچوب رویکرد علمی و عملی نجات تالاب ارژن در دستور کار قرار گیرد.
وی از تدوین و اجرای برنامه‌های علمی، یکپارچه و کاربردی برای تأمین نیاز آبی تالاب، به‌عنوان بخشی از نقشه راه احیای تالاب ارژن و با مشارکت سازمان حفاظت محیط‌‌زیست و سازمان زمین‌شناسی خبر داد و گفت: پس از برگزاری نشست‌های ملی بین معاونت محیط‌زیست دریایی و تالاب‌ها و مدیران ارشد سازمان زمین‌شناسی کشور، احیای تالاب در در دستور کار قرار گرفت.
 حفره تالاب، آب را می‌بلعد
دبیر مؤسسه، 13 فروردین‌ در گفت‌و‌گو با شیرازنوین با تأکید بر اینکه حفره دریاچه ارژن از قدیم وجود داشته، بیان کرد: این از قدیم وجود داشته، اما زلزله چند سال قبل این منطقه باعث‌شده که حفره عمیق‌تر شود.
علی‌اکبر کاظمینی با اشاره به اینکه دانشگاه شیراز مطالعات بسیار زیادی روی این موضوع انجام داده، افزود: بارش باران در منطقه ارژن به نسبت مناطق دیگر استان بسیار خوب است؛ اما وجود این حفره باعث‌‌شده آب از دریاچه به سمت حفره برود و شرایط برای آب‌گیری دریاچه وجود نداشته باشد.
وی با بیان اینکه چشمه‌‌های حاشیه کوه در نزدیکی تالاب ارژن فعال هستند، گفت: وجود این حفره باعث‌شده که آب بلعیده شود.
این فعال حوزه محیط‌زیست به جایگاه مهم منطقه حفاظت‌شده ارژن اشاره کرد و ادامه داد: ذخیره‌گاه زیست‌کره و منطقه حفاظت‌شده ارژن-پریشان که از سال ۱۳۵۳ به ثبت جهانی یونسکو رسیده، یکی از مهم‌ترین ذخیره‌گاه‌‌های ایران است و در این منطقه گونه‌‌های باارزش حیات وحش وجود دارد.
وی به شکل‌گیری اکوسیستم‌های مختلف در محدوده زیست‌کره ارژن و پریشان، وجود ارتفاعات چاه برفی و پوشش جنگلی انبوه در منطقه اشاره کرد و گفت: اگرچه گونه‌‌های ارزشمندی نظیر شیر ایرانی و آهو در این منطقه منقرض شده‌اند، اما تنوع گونه‌‌های جانوری، به‌خصوص پرندگان مهاجر نشان از تنوع زیستی بالا و ارزش‌های غیرقابل‌انکار این منطقه دارد. 
کاظمینی در بخش دیگری از سخنان خود، به نجات تالاب ارژن توسط محیط‌زیست اشاره کرد و ادامه داد: در این راستا مقرر شده که سازمان محیط‌زیست با همکاری زمین‌شناسی اقدامات علمی به‌منظور احیای این تالاب انجام دهد و به‌طور حتم با این اقدامات می‌توان منتظر احیای تالاب بود. 
دبیر مؤسسه 13 فروردین به دستاوردهای احیای تالاب ارژن اشاره کرد و گفت: تعادل آب‌و‌هوایی، کاهش آتش‌سوزی، مبارزه با آفات و سوسک‌‌های چوب‌خوار و... از مهم‌ترین مزایای احیای تالاب است.