پایان اقتصاد فسیلی

سرنوشت اقتصاد نفتی محتوم به شکست خواهد بود. در آینده‌ای نزدیک، ذخائر نفتی به اتمام می‌رسد و طلای سیاه خاصیت درآمدزایی و تغذیه بیت‌المال را از کف خواهد داد. به همین دلیل، باید سیاست‌های نوینی در راستای کسب منابع مالی در دستور کار قرار داد تا کشور در روز مبادایی که وقوع آن نزدیک است، به مهلکه فروپاشی اقتصادی نیفتاده و به عواقب شـوم آن دچار نگردد.
‌یکی از راه‌های ارتزاق در عرصه بین‌‌المللی که اثرات شگفت‌انگیزی در زمینه رشد ملت‌ها ایفا می‌کند، به اسلوب توسعه صادرات غیرنفتی بازمی‌گردد. صادرات کالاهای غیرنفتی پیامدهای مثبتی برای کشور خواهد داشت. در مرحل اول، اتخاذ این راهکار موجب کاهش شاخصه بیکاری شده و مسبب به تکاپو درآمدن صنایع خرد و کلان خواهد شد. در همین زمینه، گستره زیرمجموعه‌هایی که فعالیت آن‌ها سبب رونق اشتغال‌زایی خواهد شد هم بسیار وسیع است. به طور مثال صنایع‌دستی روستایی فرصتی می‌یابند تا حاصل دسترنج و هنرهای اصیل و گران‌مایه خود را در بازارهای جهانی عرضه کنند و با برخورداری از عواید آن، از کوچ‌های اجباری و کورکورانه‌ای به سمت کلان‌شهرها پیشگیری شود. 
همچنین، کارخانه‌ها و صنایع کلان در صورت برخورداری از بازارهای بین‌المللی می‌توانند خطوط تولید و راندمان خود را افزایش داده و از حجم وسیع بیکاری که در زمره آسیب‌های مولد برشمرده می‌شود، اندکی بکاهند.
یکی دیگر از برکات گسترش اقتصاد غیرنفتی به مبحث ارزآوری آن‌ها بازمی‌گردد. با نگاهی بــه آمار و ارقام اقتصادی، در خواهیم یافت کشورهای توانمند و جهان اول از حجم صادراتی به‌مراتب بیشــتری نسبت به واردات برخوردار هستند و شاخصه تراز اقتصادی آن‌ها، مؤلفه‌های مثبتی را نشان می‌دهد. این در حالی اســت که با سرازیری منابع جهانی به کشور، شــاهد تقویت ارزش پول ملی خواهیم بود و به دنبال آن، ثبات بر بازار حکم‌فرما خواهد شــد و نرخ تورم به‌سانِ امروز لجام‌گسیختگی پیشه نمی‌کند.
شاید رونق اقتصاد غیرنفتی به‌تنهایی بتواند اثرات آشکاری در کاهش بیکاری، رکود تورم، جلوگیری از مهاجرت روستائیان به کلان‌شهرها، تقویت واحد پول ملی و در نهایت افزایش سطح رضایتمندی عمومی داشته باشد. البته در مبحث صادرات غیرنفتی باید توجه ویژه‌ای به پدیده مذموم خام‌فروشی کرد. صادرات کالاهای خام اگرچه در کوتاه‌مدت سودهای آلوده‌ای به همراه دارد؛ به طور حتم در آینده‌ای نزدیک اثرات بسیار زیان‌بارتر و مهلک‌تری برای امروز و آینده کشور به دنبال خواهد داشت. 
ازایــن‌‌رو، اندیشمندان و صاحب‌نظران اقتصادی همواره دولت‌ها و صادرکنندگان را از پدیده مذموم خام‌فروشی نهی کرده و آن‌ها را به فروش کالاهای فراوری‌شده که سود سرشاری در پس آن‌ها نهفته است، ترغیب می‌کنند. به همین دلیل است که صادرات نفتی همیشه دارای برکات مادی و توجیه‌های اقتصادی نیست و باید به این مسئله با بارقه‌هایی از درایت و نگاه‌های دلسوزانه کارشناسی محور نگاه کرد. شاید در سال‌های نزدیک، اقتصادهایی که بنیان آن‌ها بر پایه طلای سیاه گذاشته شده باشد، چاره‌ای جز تحمل ریاضت‌های مالی نداشته باشند.
امروزه بهای نفت در حالی از شصت ‌و‌ هفتاد دلار به ازای هر بشکه می‌گذرد که قسمت عمده‌ای از آن، سهم فرایند استخراج و حمل‌و‌نقل و بیمه نفت‌کش‌ها‌ شده و سهم اندکی از طلای سیاه به‌عنوان سود به بدنه اقتصادی بیت‌المال تزریق می‌شود. با مطالعه رفتارهای نفتی دولتمردان در گستره جغرافیایی جهان، درمی‌یابیم بسیاری از کشورهایی که دارای میادین مشترک نیستند، ترجیح می‌دهند طلای ســیاه خود را به میزان مصرف اندک کشور استخراج کرده و برای تأمین هزینه‌های جاری به روش‌های استحصال درآمد نرم متوســل شــوند. 
به همین دلیل، قبل از پایان نابهنگام منابع طلای سیاه باید برنامه‌ها و تمرین‌هایی در زمینه اتکا به منابع غیرنفتی و صادرات نفت انجام داد تا شاید در آینده با شوک‌های اقتصادی روبه‌رو نشویم؛ کاری که دولت در سال‌های اخیر با پایه‌ریزی مشوق‌های صادراتی و بسته‌های تشویقی تاحدودی در شرف انجام آن است. به یاد داشته باشیم سرنوشت اقتصاد نفتی محتوم به شکست خواهد بود.