آیت‌‌الله العظمی سیدعلی خامنه‌ای رهبر معظم انقلاب اسلامی از جمله چهره‌های اثرگذار در سال‌های دفاع مقدس بودند و نقش ایشان صرفاً به یک جایگاه تشریفاتی محدود نمی‌شد، بلکه در عرصه‌های سیاسی، نظامی، فرهنگی و روحیه‌بخشی به رزمندگان قابل بررسی است.به گزارش ایسنا، در سال‌هایی که جمهوری اسلامی ایران با تهاجم رژیم بعث عراق روبه‌رو شده بود، رهبر انقلاب به‌عنوان نماینده امام خمینی‌(ره) در شورای عالی دفاع و امام‌جمعه تهران، حضوری فعال و میدانی در صحنه داشتند.
در آغاز جنگ تحمیلی که ساختارهای دفاعی کشور هنوز در‌حال تثبیت بودند، آیت‌الله خامنه‌ای در شورای عالی دفاع نقش هماهنگ‌کننده و پیگیر داشتند و در تصمیم‌سازی‌های کلان دفاعی مشارکت می‌کردند. حضور مستمر رهبر انقلاب در جبهه‌های جنوب و غرب کشور، از جمله در مقاطع حساس جنگ، نشان‌دهنده ارتباط مستقیم با فرماندهان و رزمندگان بود؛ حضوری که صرفاً نمادین نبود، بلکه با پیگیری مسائل عملیاتی، پشتیبانی و انتقال دغدغه‌های میدانی به مرکز تصمیم‌گیری همراه می‌شد. از سوی دیگر، تریبون نماز جمعه تهران به یکی از مهم‌ترین سنگرهای تبیین اهداف جنگ تبدیل شده بود. خطبه‌های رهبر معظم انقلاب در آن سال‌ها، ضمن روشنگری درباره ماهیت تجاوز رژیم بعث و حمایت قدرت‌های جهانی از صدام، به تقویت روحیه عمومی و ایجاد انسجام ملی کمک می‌کرد. در شرایطی که جنگ علاوه بر میدان نبرد، عرصه جنگ روانی و تبلیغاتی نیز بود، این نقش رسانه‌ای و گفتمانی اهمیت دوچندان داشت.
پس از سوءقصد سال ۱۳۶۰ که به مجروحیت رهبر انقلاب انجامید، فعالیت‌های ایشان در حوزه دفاعی متوقف نشد. استمرار حضور در مسئولیت‌های کلیدی، پیام روشنی از ایستادگی و ثبات به جامعه و رزمندگان منتقل می‌کرد. این پایداری شخصی، خود بخشی از سرمایه معنوی جبهه‌ها محسوب می‌شد. با انتخاب به ریاست‌جمهوری در سال ۱۳۶۰، نقش ایشان در مدیریت جنگ وارد مرحله‌ای تازه شد. هماهنگی میان دولت، نیروهای مسلح و پشتیبانی مردمی از جبهه‌ها، در آن مقطع اهمیت حیاتی داشت. دولت موظف بود هم‌زمان با اداره کشور در شرایط جنگی، منابع لازم برای ادامه نبرد را تأمین و انسجام داخلی را حفظ کند؛ مسئولیتی که در کنار فرماندهی کلان امام خمینی(ره)، ساختار دفاعی کشور را منسجم‌تر کرد. حضور میدانی و ارتباط نزدیک با جبهه‌ها، ایفای نقش مؤثر در تصمیم‌سازی‌های کلان دفاعی، و هدایت افکار عمومی و تقویت روحیه ملی از طریق تریبون‌های رسمی از جمله نقش‌های رهبر معظم انقلاب اسلامی در دفاع مقدس به‌شمار می‌رود. این ابعاد، تصویر یک مسئول صرفاً اداری را نشان نمی‌دهد، بلکه روایتگر چهره‌ای است که در متن یکی از حساس‌ترین مقاطع تاریخ معاصر ایران حضور فعال داشته است و بررسی هر کدام از نقش‌های ذکر شده می‌تواند تأثیر راهبری ایشان را بیشتر از پیش روشن‌تر سازد.
در همین راستا، نوآوری‌های قرآنی رهبر انقلاب و تمدن نوین اسلامی از دیدگاه قرآن و رهبری موضوع دو نشست علمی بود که در سی‌و‌سومین نمایشگاه بین‌المللی قرآن کریم مطرح شد. در پنجمین روز از آغاز به سی‌و‌سومین نمایشگاه بین‌المللی قرآن کریم چندین نشست‌ علمی و تخصصی برگزار شد که یکی از این نشست‌ها به نوآوری‌های قرآنی امام خامنه‌ای اختصاص داشت و این نشست در بخش پژوهش‌ها و مطالعات کاربردی قرآن برگزار شد.
حجت‌الاسلام محمدعلی رضایی‌ اصفهانی، استاد حوزه علمیه قم در نشست علمی «نوآوری‌های قرآنی امام خامنه‌ای» گفت: در بیانات و مواضع عمومی رهبر انقلاب استنادات گسترده قرآنی مشاهده می‌شود؛ به‌گونه‌ای که اندیشه قرآنی ایشان در عرصه‌های مختلف سیاسی، اجتماعی و فرهنگی نمود دارد. بر همین اساس، مجموعه‌ای با عنوان «اندیشه‌های قرآنی امام خامنه‌ای» شکل گرفت که حدود سه هزار مقاله به دبیرخانه آن ارسال شد. وی افزود: پس از داوری مقالات، حدود یک‌پنجم آثار پذیرفته شد و تاکنون ۳۰ جلد از این مجموعه منتشر شده و این مجموعه نشان‌دهنده گستره توجه پژوهشگران به ابعاد قرآنی اندیشه رهبر معظم انقلاب است. رضایی اصفهانی با بیان اینکه تاکنون مجموعه‌ای در حدود ۱۰ جلد از تفاسیر رهبر معظم انقلاب منتشر شده است، تصریح کرد: برخی مدارس علمیه این آثار را به‌عنوان متن درسی مورد استفاده قرار داده‌اند. افزون بر این، معظم‌له در حوزه تفسیر موضوعی نیز آثار و بیانات متعددی دارند که به‌تدریج منتشر شده است.
وی با اشاره به سابقه آغاز فعالیت‌های تفسیری رهبر انقلاب اظهار کرد: آغاز تفسیر قرآن توسط حضرت آقا به سال ۱۳۴۳ بازمی‌گردد؛ زمانی که به دلیل بیماری پدر بزرگوارشان به مشهد مراجعت کردند و در یکی از مساجد این شهر، تفسیر سوره مبارکه مائده را آغاز کردند. ایشان پیش از آن، ۶ سال در قم از محضر علامه طباطبایی(ره) بهره برده بودند و پس از حضور در مشهد، علاوه بر جلسات عمومی، برای طلاب مدرسه جعفریه نیز تفسیر قرآن ارائه می‌کردند. این خادم قرآنی در حوزه پژوهش با تأکید بر اهمیت «روش تفسیری»، «گرایش تفسیری» و «نوآوری‌های قرآنی» رهبر انقلاب گفت: در حوزه روش، ایشان از روش‌های متنوعی همچون روش قرآن به قرآن، روش عقلی و علمی بهره برده‌اند و در گرایش تفسیری نیز نگاه اجتماعی، سیاسی و تمدنی دارند، اما آنچه بیش از همه حائز اهمیت است، نوآوری‌های قرآنی ایشان است.وی نخستین نوآوری را در حوزه مبانی روش‌شناختی دانست و اظهار کرد: در مبانی تفسیری رهبر معظم انقلاب تأکید می‌شود که قرآن را نباید صرفاً فردی دید، بلکه باید نگاه اجتماعی به آن داشت. برای نمونه، عبادت و بندگی خداوند تنها امر فردی نیست، بلکه ابعاد اجتماعی نیز دارد. دومین نوآوری نیز «کاربردی دیدن قرآن در زندگی» است. قرآن کتابی برای حیات فردی و اجتماعی بشر است و باید در متن زندگی جاری شود.
رضایی‌اصفهانی سومین نوآوری را «وحدت‌آفرینی قرآن» دانست و گفت: قرآن محور وحدت امت اسلامی است. از دیگر نوآوری‌ها، نگاه به قرآن به‌عنوان کتابی سیاسی و انقلاب‌ساز است. در قرآن از فرعون و استکبار سخن گفته می‌شود و باید مصادیق امروزین آن را شناخت. قرآن کتاب استقامت، مبارزه با استکبار و تحول‌آفرینی در علوم انسانی است. این استاد حوزه علمیه با اشاره به ابتکارات عملی رهبر انقلاب در عرصه قرآنی تصریح کرد: تأکید بر تربیت ۱۰ میلیون حافظ قرآن از جمله این ابتکارات است. امروز ایران به مرز حدود سه میلیون حافظ کل و جزء رسیده است، اما حق قرآن بیش از این است. حفظ قرآن، به‌ویژه برای طلاب، نورانیت ویژه‌ای به همراه دارد.وی برگزاری جلسات تلاوت در مساجد، ترویج ترجمه و تفسیر قرآن، دعوت به پیشرفت علمی کشور براساس آموزه‌های قرآنی و برگزاری جلسات سالانه با قاریان در ماه مبارک رمضان را از دیگر اقدامات عملی رهبر معظم انقلاب برشمرد.
این مترجم قرآن به برخی نظریه‌های مهم رهبر معظم انقلاب همچون «مرجعیت علمی قرآن» و «ابتنای علوم انسانی بر قرآن» اشاره کرد و گفت: قرآن می‌تواند مبنای شکل‌گیری تمدن نوین اسلامی باشد. چالش‌ها و فشارهای اقتصادی و سیاسی علیه جهان اسلام تنها جنبه نظامی ندارد، بلکه ناظر به ظهور یک تمدن جدید اسلامی است که باید با فهم عمیق از معارف قرآنی تقویت شود.
حجت‌الاسلام سیدیوسف موسوی، استاد حوزه علمیه نیز در این نشست با اشاره به ویژگی‌های تفسیری رهبر انقلاب گفت: از خصوصیات برجسته تفسیر مقام معظم رهبری، جامعیت علمی و بهره‌گیری از ظرفیت‌های هر دو حوزه علمی نجف و قم است. ایشان از پشتوانه عمیق فقهی، اصولی و تفسیری این دو حوزه بهره‌مند بوده و همین امر موجب شده است که در عرصه تفسیر قرآن دارای ابتکارات و نوآوری‌های قابل‌توجهی باشند.
وی ادامه داد: نوآوری‌های قرآنی رهبر معظم انقلاب را می‌توان در سه عرصه روش، عمل و نظریه‌پردازی مشاهده کرد. از نظر روشی، ایشان به شیوه‌ای منسجم و نظام‌مند در تفسیر پرداخته‌اند؛ از نظر عملی، قرآن را وارد عرصه زندگی اجتماعی و سیاسی جامعه کرده‌اند و از حیث نظریه‌پردازی نیز تلاش کرده‌اند مفاهیم قرآنی را در قالب گفتمان‌سازی تمدنی و اجتماعی عرضه کنند. این استاد حوزه افزود: یکی از مهم‌ترین ویژگی‌های تفسیر ایشان، کاربردی بودن آن است؛ به‌گونه‌ای که مفاهیم قرآنی را از سطح مباحث صرفاً نظری خارج کرده و به متن زندگی جوامع اسلامی وارد می‌کند. این رویکرد سبب شده است تفسیر معظم‌له پاسخ‌گوی نیازهای فکری و اجتماعی مسلمانان در عصر حاضر باشد. وی افزود: در مجموعه تفسیری منتشرشده از بیانات رهبر معظم انقلاب می‌توان به‌روشنی این جامعیت، انسجام روشی و نگاه تمدنی را مشاهده کرد. در این آثار، قرآن نه‌تنها کتاب هدایت فردی، بلکه منشور هدایت اجتماعی و سیاسی امت اسلامی معرفی شده است.
حجت‌الاسلام حسین علوی‌ مهر، رئیس انجمن قرآن‌پژوهی حوزه علمیه با اشاره به موضوع «تمدن نوین اسلامی از دیدگاه قرآن و رهبری» اظهار کرد: حدود یک قرن است که در جهان اسلام حرکت‌هایی در قالب نهضت‌های مختلف شکل گرفته که همگی در پی ارائه الگویی نوین از حکمرانی در برابر نظام استعمارگر غرب بوده‌اند. در این مدت، متفکران اسلامی تلاش کرده‌اند ظرفیت‌های اسلام را در حوزه‌هایی همچون اقتصاد، سیاست، تعلیم و تربیت و دیگر عرصه‌های اجتماعی تبیین کنند. وی افزود: در گذشته، علوم اسلامی مانند فقه، اصول، کلام و فلسفه داشتیم، اما بحث علوم انسانی اسلامی به ‌معنای امروزین آن مطرح نبود. این ایده به‌تدریج شکل گرفت و امروز در‌حال رشد و گسترش است.
رئیس انجمن قرآن‌پژوهی حوزه ادامه داد: در حال حاضر حکمرانی مسلط بر جهان، مبتنی بر تمدن غرب و اومانیسم است و نه تمدن اسلامی. ساختارهای مدیریتی، سیاسی و فرهنگی دنیا بر‌ اساس الگوی غربی سامان یافته است و چالش اصلی جهان اسلام، ارائه بدیلی تمدنی در برابر این ساختار مسلط است. وی در ادامه به نقش متفکران اسلامی در یک قرن اخیر اشاره کرد و گفت: در میان اهل سنت، شخصیت‌هایی همچون شیخ محمد عبده، سید قطب، رشید رضا و دیگر اندیشمندان تلاش کردند قرائتی نو از اسلام در عرصه اجتماع و سیاست ارائه دهند. در حوزه شیعه نیز متفکرانی چون کاشف‌الغطا، علامه طباطبایی(ره)، آیت‌الله بروجردی، آیت‌الله طالقانی، شهید مطهری، شهید مفتح و در رأس آنان امام خمینی(ره)، ابعاد مختلف حکومت اسلامی، اقتصاد اسلامی، تربیت اسلامی و دیگر عرصه‌های اجتماعی را تبیین کردند.
علوی‌مهر اظهار کرد: امام خمینی(ره) نظریه حکومت اسلامی را به‌صورت منسجم مطرح کردند و پیش از ایشان نیز در میان اهل سنت بحث‌هایی درباره حکمرانی اسلامی وجود داشت، اما آنچه در دوران معاصر به‌صورت یک نظریه جامع مطرح شد، بحث «تمدن نوین اسلامی» است. وی تأکید کرد: هیچ‌یک از متفکران پیشین به‌صورت صریح و نظام‌مند ایده «تمدن نوین اسلامی» را مطرح نکرده بودند. تنها شخصیتی که در دوران معاصر این مفهوم را به‌عنوان یک افق کلان و راهبردی برای جهان اسلام طرح کرده است، مقام معظم رهبری است.
رئیس انجمن قرآن‌پژوهی حوزه با بیان اینکه تمدن نوین اسلامی فراتر از تشکیل حکومت اسلامی است، افزود: بحث تمدن به معنای ارائه الگویی جامع برای اداره جهان بر اساس مبانی اسلامی است؛ الگویی که بتواند در برابر تمدن اومانیستی غرب قد علم کند و نظامی نوین از حکمرانی، فرهنگ، اقتصاد، علم و سبک زندگی ارائه دهد.علوی‌ مهر با تأکید بر اینکه فشارهای سیاسی و اقتصادی علیه جهان اسلام صرفاً جنبه نظامی ندارد، اظهار کرد: بخشی از این تقابل به دلیل شکل‌گیری و سربرآوردن گفتمان تمدنی جدید در جهان اسلام است؛ گفتمانی که می‌خواهد معادلات جهانی را بر اساس مبانی قرآنی بازتعریف کند.
حجت‌الاسلام حمیدرضا ارباب سلیمانی معاون قرآنی وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی و رئیس سی‌و‌سومین نمایشگاه بین‌المللی قرآن کریم گفت: مهمانان خارجی نمایشگاه قرآن از پنجشنبه شب یکی پس از دیگری در بخش بین‌الملل حاضر شده و برنامه‌های خود را عرضه خواهند کرد. وی افزود: یکی از کارهای خوبی که امسال در کنار نمایشگاه دنبال شده، نشست چهارم تهران است که در این نشست اندیشمندان و هنرمندانی از ۱۵ کشور حضور قابل ملاحظه‌ای خواهند داشت و امیدواریم این نشست خاطرات خوبی را برای مهمانان ما ثبت و ضبط کند.
معاون وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی ادامه داد: حدود ۲۰ مهمان از ۱۵ کشور در نمایشگاه حضور خواهند داشت که البته برخی در راه هستند.
سیدعلی سرابی دبیرکل انجمن خادمان قرآن کریم در یک نشست خبری با اصحاب رسانه در نمایشگاه قرآن با تشریح اهداف این انجمن گفت: یکی از مهم‌ترین راه‌های ترویج فرهنگ قرآنی، تکریم خادمان قرآن است و بزرگداشت کسانی که در مسیر ترویج فرهنگ قرآن گام برداشته‌اند، موجب ایجاد انگیزه در دیگران می‌شود. همان‌گونه که در هر رشته‌ای تجلیل از قهرمانان و پیش‌کسوتان، مشوق نسل جدید برای ادامه مسیر است، در حوزه قرآن نیز تجلیل از خادمان می‌تواند جریان‌ساز باشد. وی افزود: انجمن خادمان قرآن دارای پنج مجمع تخصصی در حوزه‌های مختلف قرآنی است؛ نخست، مجمع هنرمندان که شامل فعالان عرصه‌های خوش‌نویسی، هنرهای تجسمی، سینما، هنرهای نمایشی و سایر شاخه‌های هنری مرتبط با قرآن است. دوم، مجمع پژوهشگران که در حوزه‌های علوم قرآنی، ترجمه قرآن به زبان‌های مختلف و تحقیقات تخصصی فعالیت دارند.
سرابی اضافه کرد: سوم، مجمع قاریان، حافظان و مدرسان قرآن است که شامل اساتید آموزش قرآن و فعالان حوزه تعلیم و تربیت قرآنی می‌شود. چهارم، مجمع مدیران قرآنی است که از مدیران و افرادی تشکیل شده که تجربیات مدیریتی خود را در خدمت ترویج قرآن قرار داده‌اند و پنجم نیز مجمع تخصصی رسانه و نشر، اعم از مکتوب و غیرمکتوب است که فعالان حوزه رسانه و نشر آثار قرآنی را در بر می‌گیرد. وی ادامه داد: هر یک از این مجامع تخصصی، ساختار مشخصی دارند و سالانه افراد شاخص و اثرگذار در حوزه خود را شناسایی و برای انتخاب به‌عنوان خادم قرآن معرفی می‌کنند. هر سال نیز مراسم تجلیل از خادمان برجسته قرآن از سراسر کشور در نمایشگاه بین‌المللی قرآن کریم برگزار می‌شود.
سرابی با اشاره به دیگر مأموریت‌های انجمن گفت: فعالیت انجمن صرفاً به شناسایی و تجلیل از خادمان محدود نمی‌شود. حمایت از تولیدات و فراورده‌های قرآنی خادمان، یکی از مأموریت‌های مهم انجمن است. بسیاری از این بزرگواران در حوزه‌های هنری، آموزشی و پژوهشی دستاوردهای ارزشمندی تولید می‌کنند که نیازمند حمایت برای استمرار و توسعه است. سی‌و‌سومین نمایشگاه بین‌المللی قرآن کریم از ساعت ۱۶ تا ۲۳ شب و تا ۱۵ اسفندماه در مصلای امام خمینی‌(ره) برپاست.