سعیدرضا امیرآبادی - گروه گزارش
amirabadi_shznvn@yahoo.com

///اشاره:
سلامت جامعه نباید در حاشیه بحران‌های روزمره قرار گیرد. جامعه امروز ایران دچار دغدغه‌های جنگ و بحران‌های اقتصادی است و توجه چندانی به برهان‌های سلامت ندارد. نظام سلامت همواره بر این نکته تأکید می‌ورزد که پیشگیری مقدم بر درمان است و قبل از شیوع بحران باید با افزایش آگاهی‌های عمومی و اصلاح سبک زندگی با پاندمی‌های مرگ‌بار مقابله کرد. امروزه آمارهای حوزه سلامت و در وضعیت نگران‌کننده‌ای بسر می‌برند و ریشه‌های آن را زندگی روزمره باید جست. سرانه مصرف لبنیات، گوشت سفید، میوه و سبزیجات تازه، فیبر، غلات و بسیاری از اقلام سلامت محور سبد غذایی خانوار به دلیل فقر اقتصادی و فرهنگی در مسیر رکود قرار دارد و انجام آزمایش‌های غربالگری در میان بسیاری از ایرانیان به فراموشی سپرده شده است.
در کشاکش این بحران است که با آمار فزاینده ابتلا به بیماری‌های مهلک روبه‌رو هستیم. در کشور پهناور ایران، هر 5 دقیقه یک نفر مبتلا به سرطان می‌شود و این در بسیاری موارد به‌معنای فروپاشی کانون خانواده است. زیرا مبتلا‌شدن سرپرست خانوار به سرطان توان فعالیت‌های اقتصادی را از او می‌ستاند و پوشش‌های حمایتی در کشاکش بحران‌های تورمی نمی‌توانند سبد معیشت خانوار را تأمین کنند. این در‌حالی است که هزینه درمان سرطان آن‌قدر گزاف و نجومی است که تعدادی از مبتلایان عطای درمان را به لقایش می‌بخشند و سوگمندانه برای سفر به دیار باقی آماده می‌شوند. گزارش شیرازنوین را در این زمینه می‌خوانید:
 سبک زندگی ناسالم عامل رشد سرطان
در همین رابطه معاون بهداشت دانشگاه علوم‌ پزشکی شیراز و رئیس مرکز بهداشت استان فارس، مهم‌ترین دلایل افزایش بروز سرطان در ایران و جهان را برشمرد. دکتر اورنگ ایلامی گفت: افزایش امید به زندگی و رشد جمعیت سالمندان، تغییر سبک زندگی شامل مصرف بیشتر دخانیات، غذاهای چرب و پرکالری همراه با کم‌تحرکی، و همچنین عوامل محیطی مانند افزایش مصرف سوخت‌های فسیلی، از عمده‌ترین دلایل رشد سرطان هستند. وی با تأکید بر اهمیت تشخیص زودهنگام، افزود: در راستای اهداف برنامه ملی مدیریت سرطان، برنامه‌های شناسایی و تشخیص زودهنگام سه سرطان روده بزرگ، پستان و دهانه رحم در شبکه بهداشت و درمان زیرمجموعه دانشگاه علوم پزشکی شیراز ادغام شده است. ایلامی بیان کرد: گروه‌های هدف این برنامه‌ها شامل تمامی بانوان و مردان ۵۰ تا ۶۹ سال برای تشخیص زودهنگام سرطان روده بزرگ، بانوان ۳۰ تا ۶۹ سال برای تشخیص زود هنگام سرطان پستان و بانوان ۳۰ تا ۵۹ سال برای تشخیص زود‌هنگام سرطان دهانه رحم، پس از فراخوان، مورد ارزیابی و بررسی علائم و نشانه‌های این سرطان‌ها قرار می‌گیرند و در‌صورت داشتن نشانه یا علائم مشکوک، برای بررسی‌های تشخیصی به سطح دو (سطح تخصصی) ارجاع می‌شوند.
 سرطان بیماری قرن شده است
یک کارشناس تغذیه در این زمینه به خبرنگار شیرازنوین گفت: اجرای مبانی پیشگیری نقش مهمی در کاهش خطر ابتلا به سرطان ایفا می‌کند. علی عبادی از سرطان به‌عنوان یکی از بیماری‌‌های جدی قرن یاد کرد و افزود: بخش بزرگی از سرطان‌ها قابل پیشگیری هستند و تحقیقات نشان داده است که با اصلاح سبک زندگی می‌توان خطر ابتلا به بسیاری از سرطان‌ها را تا حد زیادی کاهش داد. وی از ترک دخانیات به‌عنوان یکی از مهم‌ترین عوامل پیشگیری از سرطان یاد کرد و افزود: استفاده از سیگار، قلیان و موادمخدر به‌عنوان اصلی‌ترین عوامل ابتلا سرطان‌های ریه، دهان و گلو، مری، مثانه و پانکراس برشمرده می‌شوند. عبادی با تأکید بر این موضوع که تغذیه سالم نقش مهمی در کاهش خطر ابتلا به سرطان ایفا می‌کند، بیان داشت: استفاده از سبزیجات و میوه‌های تازه، غلات کامل، حبوبات، ماهی به همراه کاهش مصرف گوشت‌های فراوری‌شده نظیر سوسیس و کالباس، گوشت قرمز، غذاهای سرخ‌کردنی، قند و نوشیدنی‌های شیرین می‌تواند در کاهش خطر ابتلا به سرطان نقش‌آفرین باشد. این کارشناس تغذیه با بیان اینکه چاقی با سرطان‌های دستگاه گوارش ارتباط مستقیم دارد، بیان داشت: فعالیت بدنی منظم شامل ۳۰ دقیقه پیاده‌روی در روز می‌تواند خطر بسیاری از سرطان‌ها را کم می‌کند. او هشدار داد: مصرف الکل خطر ابتلا به سرطان‌های کبد، سینه، مری و دهان را افزایش می‌دهد. همچنین قرار گرفتن طولانی‌مدت در آفتاب بدون محافظ باعث سرطان پوست می‌شود. این کارشناس حوزه سلامت نقش واکسیناسیون در مهار سرطان را پراهمیت برشمرد و افزود: واکسن HPV و هپاتیت B نقش مهمی در حفظ سلامت جامعه دارند. همچنین استرس مزمن و کم‌خوابی سیستم ایمنی را ضعیف می‌کند و با پرهیز از مواد شیمیایی و آلودگی‌ها می‌توان به مقابله با سرطان پرداخت.
 اهمیت غربالگری و معاینات دوره‌ای
به گفته این کارشناس تغذیه، معاینات و غربالگری منظم نقش مهمی در تشخیص زودهنگام و درمان موفق‌ سرطان داشته و باید نسبت به آزمایش‌های ماموگرافی، پاپ‌اسمیر، کولونوسکوپی، PSA و سایر تست‌های غربالگری اهتمام ویژه داشت. عبادی افزود: استفاده از نان سبوس‌دار، جو دوسر، حبوبات، میوه نقش مهمی در کاهش خطر ابتلا به سرطان داشته و مصرف ترشی‌های شور، ماهی و گوشت دودی به همراه تنقلات شور می‌تواند باعث سرطان شود. وی در بخش پایانی گفت‌وگو با خبرنگار شیرازنوین افزود: نوشیدن آب کافی، تهویه خانه و محل کار، دوری از دود سیگار در محیط بسته، سلامت دهان و دندان، معاینه دوره‌ای ‌پزشکی، مصرف آنتی‌اکسیدان‌های طبیعی، خواب منظم شبانه، پرهیز از مصرف خودسرانه هورمون‌ها، روابط جنسی ایمن و در نهایت توجه به علائم هشدار زودهنگام در مهار سرطان مؤثر است.
 مهار سرطان دغدغه بهارستان شد
در همین راستا، عضو کمیسیون بهداشت و درمان مجلس شورای اسلامی از پیشنهاد برای اختصاص ردیف بودجه‌ای به‌منظور تجهیز و نوسازی مرکز تحقیقات سرطان سینه و تکمیل شبکه ملی پیشگیری، تشخیص زودهنگام و کنترل سرطان‌های شایع بانوان خبر داد. دکتر سیدمحمد جمالیان گفت: پیشگیری، کم‌هزینه‌ترین و اثربخش‌ترین مسیر برای ارتقای سلامت عمومی کشور است و در کمیسیون بهداشت و درمان مجلس شورای اسلامی بر این اصل مهم اهتمام جدی داریم. وی با اشاره به فرایند بررسی بودجه در مجلس شورای اسلامی تصریح کرد: در مباحث مرتبط با بودجه باید توجه داشت که مجلس و کمیسیون‌های تخصصی امکان تحمیل بار مالی جدید به دولت را ندارند. به بیان دیگر ما نمی‌توانیم صرفاً با تشخیص اهمیت یک موضوع، هزینه‌ای جدید به منابع عمومی کشور اضافه کنیم. نماینده مردم اراک افزود: یکی از پیشنهادهای جدی ما، احیا و ایجاد یک ردیف بودجه‌ای تحت عنوان کمک به جهاددانشگاهی برای تجهیز و نوسازی مرکز تحقیقات سرطان پستان بود؛ مرکزی که امروز به‌عنوان پژوهشگاه ملی سرطان شناخته می‌شود. وی در تشریح اهداف این پیشنهاد تصریح کرد: هدف صرفاً حمایت از یک مرکز تحقیقاتی نیست؛ بلکه تکمیل شبکه ملی پیشگیری، تشخیص زودهنگام و کنترل سرطان‌های شایع بانوان و همچنین توسعه درمان‌های نوین در سراسر کشور مدنظر قرار دارد. در همین راستا، رقم پیشنهادی کمیسیون بهداشت و درمان، اختصاص یک همت بودجه بوده است. نماینده مردم اراک با اشاره به سابقه و عملکرد جهاددانشگاهی در حوزه سلامت اظهار داشت: جهاددانشگاهی سال‌هاست که به‌صورت جدی وارد حوزه پیشگیری‌شده و در زمینه روش‌های نوین درمانی نیز فعالیت‌های ارزشمندی انجام داده است. بازدید اعضای کمیسیون بهداشت و درمان از این مراکز و همچنین پژوهشگاه ملی سرطان نشان می‌دهد که این نهاد با تکیه بر توان علمی دانشمندان ایرانی و حمایت چهره‌های برجسته علمی کشور، بسیار فعالانه و اثربخش عمل کرده است. وی در ادامه افزود: با‌توجه‌به اهمیت پیشگیری در نظام سلامت و به‌ویژه سرطان سینه که یکی از شایع‌ترین سرطان‌ها در کشور به‌شمار می‌رود؛ کمیسیون بهداشت و درمان به این جمع‌بندی رسید که حمایت هدفمند از این مجموعه می‌تواند نقش مهمی در کاهش بار بیماری‌ها و هزینه‌های درمانی ایفا کند.
 توسعه زیرساخت در برابر سرطان 
دکتر جمالیان در پاسخ به پرسشی درباره زیرساخت‌های ملی تحقیق و توسعه در حوزه درمان‌های نوین ذیل «پژوهشگاه ملی سرطان» تصریح کرد: آنچه در نهایت برای جهاددانشگاهی در نظر گرفته شد؛ یک بسته جامع بود که هم تجهیز و نوسازی مرکز تحقیقات را شامل می‌شود و هم تکمیل شبکه ملی پیشگیری، تشخیص زودهنگام، کنترل سرطان‌های شایع بانوان و توسعه درمان‌های نوین مانند سلول‌درمانی و ژن‌درمانی را در بر می‌گیرد. وی در پاسخ به پرسشی درباره آثار تصویب این پیشنهاد در صحن مجلس و تأیید آن توسط شورای نگهبان تصریح کرد: بدون تردید، تصویب چنین مصوبه‌ای می‌تواند تأثیر بسیار قابل توجهی بر سلامت کشور داشته باشد. این یک واقعیت علمی و اثبات‌شده است که هزینه‌های پیشگیری به‌مراتب کمتر از هزینه‌های درمان است. وی افزود: امروز شاهد فعالیت‌های جدی پژوهشگاه ملی سرطان جهاددانشگاهی در حوزه سلول‌درمانی، ژن‌درمانی، اقدامات پیشگیرانه و سرمایه‌گذاری‌های علمی هستیم و با توجه به گستردگی شعب جهاد دانشگاهی در سراسر کشور، امکان تشخیص زودهنگام، کاهش هزینه‌های درمان و کاهش تبعات بیماری برای بیماران فراهم شده است.دکتر جمالیان در پایان تأکید کرد: تقویت پیشگیری، توسعه درمان‌های نوین و حمایت از مراکز علمی و پژوهشی داخلی، می‌تواند هم کیفیت خدمات سلامت را ارتقا دهد و هم فشار مالی بر نظام درمان و خانواده‌ها را کاهش دهد. 
 سهم بیشتر زنان در ابتلا به سرطان
در همین راستا کارشناس برنامه سرطان معاونت بهداشتی دانشگاه علوم پزشکی شیراز، آمار دقیقی از وضعیت سرطان در فارس ارائه می‌دهد؛ از کل موارد جدید، پنج هزار و ۱۸۵ مورد (۵۲.۸۷ درصد) مربوط به زنان و چهار هزار و ۶۲۲ مورد (۴۷.۱۳ درصد) مربوط به مردان است؛ میزان بروز سرطان در کل استان ۲۰۹.۳ در هر صد هزار نفر برآورد می‌شود.زهرا خسروی‌زادگان افزود: شایع‌ترین سرطان‌ها در کل جمعیت فارس به ترتیب عبارت از پستان، تیروئید، پروستات، پوست و روده بزرگ است؛ در مردان سرطان پروستات، پوست، مثانه، روده بزرگ و ریه و در زنان سرطان پستان، تیروئید، پوست، روده بزرگ و معده رایج است. این آمارها نشان می‌دهد که سرطان‌های مرتبط با سبک زندگی و عوامل محیطی، سهم بزرگی در ابتلا دارند.
 درمان سرطان پرهزینه است
 دغدغه مجلس شورای اسلامی نسبت به یک سرطان خاص را می‌توان به تمامی حوزه‌هایی که با این چالش در ارتباط هستند، تعمیم داد. هر فردی که دچار بیماری سرطان می‌شود، هزینه‌های مادی و معنوی گزافی را بر پیکره خانواده و جامعه تحمیل می‌کند و نیرویی که باید صرف آبادانی و سازندگی میهن شود، در بستر بیماری مسیر زوال می‌پیماید. امروزه بسیاری از اقشار جامعه تکنیک‌های مراقبه و پایش‌های سلامت را به دلیل مشکلات عدیده اقتصادی و تنش‌های تورمی از یاد برده اند، اما مهم تر از آن با نارسایی‌های عدیده‌ای در حوزه فرهنگ سلامت جامعه روبه‌رو هستیم. این خلأهای فرهنگی حوزه سلامت با اطلاع‌رسانی مداوم و مؤثر مدیوم‌های ارتباطی جبران خواهد شد. جامعه امروز ایران دچار دغدغه‌های جنگ و بحران‌های اقتصادی است و توجه چندانی به برهان‌های سلامت ندارد.
..........................................
پی نوشت: 
رئیس مرکز تحقیقات سرطان: هر 5 دقیقه یک نفر مبتلا به سرطان می‌شود و سرطان دومین علت مرگ در ایران است .