تعطیلی گسترده واحدها، بیکاری هزاران نفر و جهش هزینه‌ها، صنوف غذایی شیراز را در یکی از سخت‌ترین مقاطع تاریخ این بخش قرار داده است.
در ماه‌های اخیر و هم‌زمان با فشارهای اقتصادی و پیامدهای تحولات منطقه‌ای، صنوف مرتبط با غذا در شیراز با رکودی کم‌سابقه روبه‌رو شده‌اند؛ رکودی که فعالان آن را «یکی از سخت‌ترین دوره‌های کاری چند دهه اخیر» توصیف می‌کنند. کاهش شدید تقاضا، جهش قیمت مواد اولیه، افزایش هزینه‌های جاری و افت محسوس قدرت خرید مردم، ساختاری‌ترین چالش‌های این حوزه را رقم زده است.
افت شدید تقاضا و تغییر الگوی مصرف
بررسی‌های میدانی نشان می‌دهد که کاهش توان مالی خانوارها باعث شده سهم هزینه برای غذاهای آماده به‌شدت کاهش یابد. خانواده‌ها اکنون یا خرید این نوع غذا را حذف کرده‌اند یا به سمت گزینه‌های بسیار ارزان‌تر رفته‌اند. واحدهایی که سابقاً روزانه ۱۰۰ تا ۱۵۰ فیش فروش داشتند، امروز به ۵ تا ۱۰ فیش رسیده‌اند؛ رقمی که تداوم فعالیت را زیر سؤال می‌برد. افت تقاضا تقریباً در تمام زیرشاخه‌های صنف، از رستوران‌های بزرگ گرفته تا اغذیه‌فروشی‌های کوچک، به شکل یکسان دیده می‌شود.
افزایش هزینه‌ها و رشد بی‌وقفه قیمت‌ مواد اولیه
فعالان صنفی می‌گویند در کنار افت فروش، افزایش مداوم قیمت مواد اولیه فشار مضاعفی وارد کرده است؛ از قیمت روغن که از ۱.۵ تا ۲میلیون به ۷ تا ۸میلیون تومان رسیده، تا افزایش شدید قیمت گوشت، برنج، اقلام بسته‌بندی، ظروف یک‌بار مصرف و سس‌ها. به گفته اتحادیه‌ها، قیمت برخی اقلام ازجمله سس‌ها، تا ۱۰ برابر افزایش یافته است. این وضعیت در نهایت باعث افزایش هزینه نهایی هر سفارش و کاهش جذابیت خرید برای مصرف‌کننده شده است.
فشار هزینه‌های جاری و ناتوانی در پرداخت اجاره، حقوق و قبوض
رئیس اتحادیه رستوران‌داران و سفره‌خانه‌های سنتی شیراز می‌گوید: حدود ۹۰ درصد واحدهای این صنف استیجاری‌اند و اکنون بسیاری از آن‌ها از پرداخت اجاره‌بها ناتوان شده‌اند. از طرف دیگر قبوض آب، برق و گاز بدون مهلت و با اخطار قطع مواجه می‌شود. بسیاری از واحدها به دلیل همین فشارها، ناچار به کاهش ظرفیت، کاهش ساعت فعالیت یا تعدیل نیرو شده‌اند.
در کنار این‌ها، افزایش دستمزدها که سهمی نزدیک به ۶۰ درصد از هزینه‌های واحدها را تشکیل می‌دهد، فشار بیشتری به صاحبان کسب‌وکار وارد کرده است. هرچند هنوز ابلاغ رسمی درباره میزان افزایش حقوق منتشر نشده، اما عملاً بخش زیادی از واحدها به درخواست کارگران تن داده‌اند.
تعطیلی گسترده و بیکاری هزاران نفر
بر اساس اعلام اتحادیه رستوران‌داران، بیش از ۲۰ درصد واحدهای این صنف تعطیل شده‌اند و بسیاری دیگر نیز در آستانه تعطیلی قرار دارند. در این میان، حدود ۱۰هزار نفر در صنوف وابسته به رستوران‌ها، فست‌فودها و بخش‌های مرتبط بیکار شده‌اند. واحدهای بزرگ که پیش‌تر بین ۸۰ تا ۱۰۰ نفر نیرو داشتند و واحدهای کوچک با ۳۰ تا ۴۰ نفر، عملاً به تعدیل گسترده نیرو رسیده‌اند.
تأثیر مشکلات سامانه‌ای و ابطال پروانه‌ها
رئیس اتحادیه پیتزا و اغذیه‌فروشان شیراز نیز از تعطیلی و رکود گسترده در واحدهای فست‌فود سخن می‌گوید. او با اشاره به ضعف‌های سامانه صدور مجوزها می‌گوید: طی ماه‌های اخیر نزدیک به ۲۰۰ پروانه کسب باطل شده است؛ بخشی به دلیل کم‌کاری اعضا، اما بخش قابل‌توجهی به‌دلیل مشکلات سامانه‌ای و عدم تمدید به‌موقع.
افزایش شدید قیمت فست‌فود و گرایش مردم به گزینه‌های ارزان
افزایش هزینه مواد اولیه و محصولات وابسته به صنایع پتروشیمی، قیمت فست‌فود را چندبرابر کرده است. اکنون قیمت یک ساندویچ کباب ترکی گوشت به حدود ۷۵۰هزار تومان و قیمت پیتزا در برخی موارد به یک‌میلیون تومان رسیده است. همین موضوع موجب شده تقاضا به سمت گزینه‌های ارزان‌تر مانند ساندویچ‌های ساده یا سوسیسی حرکت کند. کاهش کیفیت در برخی واحدها نیز به دلیل استفاده از مواد اولیه ارزان‌تر گزارش شده؛ هرچند اتحادیه‌ها هشدار می‌دهند این کار در بلندمدت موجب از دست رفتن مشتریان خواهد شد.
چشم‌انداز نگران‌کننده برای یکی از مهم‌ترین صنوف خدماتی شیراز
ترکیب سه عامل «کاهش شدید تقاضا»، «افزایش بی‌وقفه هزینه‌ها» و «مشکلات ساختاری سامانه‌ها و مقررات»، تصویری نگران‌کننده از آینده این صنف ترسیم می‌کند. صنف غذا یکی از بزرگ‌ترین بخش‌های اشتغال‌زا در شیراز است و ادامه رکود می‌تواند پیامدهای قابل‌توجهی برای اقتصاد شهری ایجاد کند؛ از تداوم تعطیلی واحدها گرفته تا افزایش بیکاری و کاهش گردش مالی کسب‌وکارهای کوچک. فعالان صنفی امیدوارند با مجموعه‌ای از اقدامات حمایتی، ازجمله تقسیط قبوض، ارائه مهلت برای پرداخت بیمه، اصلاح عملکرد سامانه صدور پروانه، کنترل قیمت مواد اولیه و تسهیل مقررات، شرایط از این وضعیت دشوار خارج شود. با این حال، تا زمانی که قدرت خرید مردم احیا نشود، پیش‌بینی‌ها نشان می‌دهد رکود در بخش رستوران‌ها و اغذیه‌فروشی‌ها ادامه‌دار خواهد بود.