سعیدرضا امیرآبادی/ گروه گزارش
amirabadi_shznvn@yahoo.com

/// اشاره: پوشش‌های گیاهی در بسیاری از شهرها و کلان‌شهرهای ایران در مسیر زوال قرار دارند. فضای سبز در اثر هجمه ناجوانمردانه مدرنیته جای خود را به بتن مسلح می‌دهد و گویی برخی از مدیران شهری از مفهوم توسعه فقط وجهه بتن‌محور آن را دریافته‌اند. غافل از آنکه پیشنیان ما به اهمیت درخت در تعالی زندگی انسان پی برده بودند و باغ‌های امروز ریشه در مجاهدت‌های رفیع آن‌ها دارد. 
عواید تغییر کاربری باغ به مجتمع‌های مسکونی و تجاری آن‌قدر فریبنده است که برخی از فعالان این عرصه تمامی موانع سخت و آسان را پشت سر گذاشته و کمر به نابودی شهرها می‌بندند. گروهی از سودجویان مترصد شرایط بحرانی هستند تا در پستوی غفلت و فراموشی دستگاه‌های نظارتی، اقدام به قطع درختان کنند و برخی دیگر با خشکاندن تدریجی آن‌ها، به‌دنبال اخذ مجوز تغییر کاربری با حربه تهدید و تطمیع هستند.
از برآیند ماجرا در بسیاری از کلان‌شهرهای ایران پیداست که قوانین پاسداشت درختان دارای کارایی و اثرگذاری چندانی نبوده است که بسیاری از پوشش‌های گیاهی از میان رفته‌اند و سودهای تغییر کاربری میلیاردی آن‌قدر وسوسه‌کننده است که تاوان خرده‌جرائم را بدهد. به همین دلیل نیازمند بازبینی قوانین در راستای تشدید مجازات دشمنان طبیعت هستیم تا فرایند شتاب‌آلود قطع درختان اندکی آهسته شود.
در روزگار معاصر، به‌دلیل ابربحران‌هایی که با آن‌ها دست‌وپنجه نرم می‌کنیم، نرخ مشارکت مردم با مدیریت شهری مطلوب نیست و این امر وسوسه شهرفروشی را در نهاد متولیان تقویت می‌کند. 
اعطای مجوز تغییر کاربری باغ به سازه‌های بتن‌محور می‌تواند کسری بودجه شهرداری‌ها را تأمین کند و آن‌ها را در راستای نیل به اهدافشان یاری سازد. در حالی که هیچ سازه بتنی ارزشمندتر از درخت و پوشش‌های گیاهی در قلب شهرها و کلان‌شهرها نیست. به همین دلیل یکی از مهم‌ترین ملاک‌های ارزیابی شهرداران را باید بر مبنای توسعه فضای سبز و صیانت از درختان تعریف کرد.
 پیشتازی شیراز در نهضت درخت‌کاری
انسان معاصر در محاصره آلایندگی‌های زیست‌محیطی، آشفتگی‌های بصری و محرک‌های روانی گرفتار آمده و یکی از مؤثرترین راهکارها برای عبور از این مرداب، همانا پناه بردن به آغوش طبیعت است. انبوه مشغله‌های روزمره فرصتی برای مهاجرت به فضای برون‌شهری نمی‌گذارد و در پرتو درختان است که می‌توان در آغوش طبیعت اندکی به آرامش رسید و از دل‌مشغولی‌های فراوان رها شد.
برنامه گسترده درخت‌کاری شهرداری شیراز در سال گذشته با هدف توسعه فضای سبز شهری، افزایش سرانه زیست‌محیطی و تکمیل کمربند سبز پیرامونی شهر تسریع شد. اجرای طرح‌های گسترده درخت‌کاری در سال‌های اخیر بخشی از سیاست‌های کلان مدیریت شهری شیراز برای ارتقای کیفیت زندگی شهروندان و تکمیل کمربند سبز پیرامون شهرراز به شمار می‌رود. گزارش شیرازنوین را در این زمینه می‌خوانید:
 احیای باغ‌ها کاری ارزشمند است
در همین راستا، نماینده ولی‌فقیه در استان فارس و امام‌جمعه شیراز، همراهی شورا و شهرداری شیراز در امر احیای باغ‌های قصردشت را کاری ارزشمند دانست.
آیت‌الله لطف‌الله دژکام اظهار داشت: خوشبختانه به‌جای اینکه شهرداری شیراز صرفاً به اقدامات سلبی برای حفظ باغ‌ها بپردازد که نتیجه مؤثری هم نداشته، به اقدامات ایجابی پرداخته که امید است با بررسی‌های دقیق، هرچه که برای حفظ باغ‌های قصردشت نیاز است، اجرایی شود تا انگیزه باغداران برای حفظ باغ کاهش پیدا نکند. وی با اشاره به اهتمام اسلام به امر مقدس درخت‌کاری، گفت: در روایتی آمده است که در زمان برپایی قیامت اگر به اندازه کاشتن یک نهال فرصت دارید، آن را بکارید. امام‌جمعه شیراز تصریح کرد: ابعاد مختلف این هدف ارزشمند عالی شناسایی و تصمیم گرفته شود؛ آنچه لازم است برای حفظ باغ‌های قصردشت انجام شود و باغداران در این زمینه راهنمایان خوبی خواهند بود.
آیت‌الله دژکام همچنین با بیان اینکه باید از روی صفای دل درخت کاشته شود، چراکه کام‌ها را شیرین و شهر را زیباتر خواهد کرد، گفت: برای حفظ فضای سبز و باغ‌های قصردشت تلاش دوچندان شود. وی با اشاره به اجرای طرح کاشت یک‌میلیارد درخت گفت: اجرای این طرح بزرگ می‌تواند بسیاری از عقب‌ماندگی‌ها و مشکلات زیست‌محیطی را رفع کرده و در راستای این اقدام ارزشمند نیز می‌بایست با برنامه‌ریزی و کاشت درختان بیشتر شاهد آبادانی و توسعه فضای سبز باشیم.
 فضای سبز، سلامت و بهداشت در اولویت‌اند
رئیس شورای اسلامی شهر شیراز در این زمینه گفت: توجه به فضای سبز، سلامت و بهداشت مردم جزو سیاست‌های اصلی و انکارناپذیر دوره ششم شورای اسلامی بوده است.
سید ابراهیم حسینی با اشاره به تلاش‌های مدیریت شهری در راستای گسترش فضای سبز، گفت: اصل مالکیت و در اختیار قرار دادن باغ بش به‌عنوان یک پهنه سبز شهری و ریه تنفسی شهر شیراز نشان‌دهنده این سیاست است که بیش از ۳۰ هکتار باغ برای استفاده در خدمت عموم شهروندان و تعهد جدی به توسعه فضای سبز است. وی اضافه کرد: در بیانات رهبر شهید انقلاب اسلامی، کاشت نهال در جهت تولید ثروت است؛ به همین خاطر این کار ارزشمند، فوق‌العاده و همه‌جانبه‌ای است که همیشه موردتأکید مدیریت ارشد شهری بوده است. حسینی ابراز امیدواری کرد: این سیاست مهم زیست‌محیطی که در دوره ششم با اهتمام و توجه ویژه‌ای آغاز شده و رشد قابل‌توجهی پیدا کرده و از ۳۰۰هزار نهال، امروز به ۷۰۰هزار نهال و ۷میلیون بذر رسیده است، کمربند سبز اطراف شیراز تکمیل شود و بتوانیم درون شهر نیز این اقدامات را در قالب نهضت کاشت نهال توسعه دهیم. رئیس شورای اسلامی شهر شیراز همچنین ابراز خرسندی کرد: فرهنگ کاشت نهال و توسعه فضای سبز همواره مایه شادی و رضایت عموم مردم بوده است و این اقدامات زیست‌محیطی نویدبخش آینده‌ای سبزتر و شهری پاک‌تر خواهد بود.
 برنامه کاشت یک‌میلیارد درخت
شهردار شیراز در این‌باره اظهار داشت: طبیعت همیشه رو به رشد و تغییر و تحول بوده است؛ همان‌گونه که انسان‌‌ها همواره در مسیر تکامل، رشد و تعالی بوده‌اند. محمدحسن اسدی با اشاره به اهمیت حفظ طبیعت و درخت‌کاری، تصریح کرد: آیت‌الله شهید خامنه‌ای‌، رهبر عزیز انقلاب مروج درخت‌کاری بودند و سیره گران‌بهای ایشان ادامه خواهد یافت. وی در این رابطه افزود: رهبر شهید انقلاب اسلامی دو سال پیش برنامه کاشت یک‌میلیارد درخت در قالب برنامه‌ای چهارساله را مطرح کردند و شهرداری این کلان‌شهر از همان زمان طرح جامع درخت‌کاری و فضای سبز در حریم و پیرامون شهر را در دستور کار قرار داد.
اسدی با اشاره به برگزاری نمادین این مراسم در باغ بش، یادآور شد: در سال گذشته ۵۰۰هزار نهال و ۵میلیون بذر و ۳۰۰هزار درخت کاشته شد. این مهم در قالب کمربند سبز ۵۵متری اطراف شیراز طراحی شده که در حال تکمیل شدن است. شهردار شیراز خاطرنشان کرد: سال گذشته در یکی از باغات قصردشت و ارتفاعات تنگ ‌الله‌اکبر و بام شیراز، درخت‌کاری و کاشت نهال و بذر انجام شد.
 لحظه‌شماری برای باغ بش
اسدی با تأکید بر این نکته که توسعه فضای سبز از اولویت‌های شهرداری و شورای شهر شیراز محسوب می‌شود، به تملک باغ ۲۳۰هکتاری بش که در سال جاری انجام شده، اشاره و بیان کرد: درختان کاج و سروهای این باغ بیش از ۶۰ سال قدمت دارند. کاشت ۱۱۰ هکتار هم زیتون در این باغ انجام شده که عمر آن‌ها بیش از ۲۰ سال است.
وی ادامه داد: درب این باغ بسته بود و شهرداری ۱۰۰درصد آن را تملک کرد و با کمترین مداخله و دست‌کاری غرس درخت، کاشت نهال و مسیر دوچرخه و پیاده روی در آن پیش‌بینی شد. شهردار شیراز اعلام کرد: درب این باغ که در مرز حریم و محدوده شهر واقع شده، به‌زودی به روی مردم شیراز باز خواهد شد. اسدی همچنین به افتتاح باغ ایرانی روبه‌روی این باغ و تملک باغ سه‌گوش در مجاورت آن اشاره کرد و مجدداً افزود: توسعه فضای سبز بر اساس قوانین موجود صورت گرفته است. وی تصریح کرد: حدود ۵هزارو۵۰۰میلیارد تومان در چند سال گذشته برای توسعه فضای سبز، کاشت درخت و… هزینه صرف شده است. شهردار شیراز گفت: درخت‌کاری و کاشت نهال و بذر جزو رویدادهای مستمر شهرداری این کلان‌شهر به شمار می‌رود.
 تأکید آموزه‌های دینی و فرازهای تمدنی بر درخت
به یاد داشته باشیم که در آموزه‌های دینی و فرازهای تمدنی توصیه‌های مؤکدی پیرامون درخت و درخت‌کاری شده است و غرس نهال از بهترین یادبودهایی است که از انسان به جا می‌ماند. همچنین باید در نظر داشت که مأموریت صیانت از درختان شهر در انحصار شهرداری‌ها نیست و این امر با هم‌افزایی و مشارکت شهروندان تحقق می‌یابد. 
بسیاری از درختان در کوچه‌ها و معابر شهر به دلیل تشنه‌کامی از میان می‌روند و این فرایند شوم با تقویت حس مسئولیت‌پذیری در میان شهروندان به جان خسته شهر روح تازه‌ای می‌بخشد. برای آنکه بانگ سوگواره طبیعت در کلان‌شهرهای ایران آرام‌تر به گوش آیندگان برسد، جرگه مسئولان شهری و شهروندان باید به اهمیت یکایک درختان در بطن زندگی انسان اشراف یابند و صیانت از آن‌ها را در اولویت قرار دهند. 
امروز شهرهای ایران تشنه فضای سبز هستند و در آینده نمی‌توان جای سازه‌های بتن‌محور را با پوشش‌های سبز گیاهی معاوضه کرد. چنانچه در صیانت از طبیعت دچار غفلت شده و به بیراهه برویم، آیندگان از نسل ما به‌نیکی یاد نمی‌کنند.