سعیدرضا امیرآبادی- گروه گزارش
amirabadi_shznvn@yahoo.com
///اشاره:
بشریت از پاندمی‌های جهانی تجربه دردناکی دارد. در حالی که گمان می‌رفت دوران قربانی شدن انسان در برابر بیماری‌های مرگ‌باری نظیر سل، وبا، حصبه، طاعون، آبله و سایر ویروس‌های کشنده به سر آمده، در آغاز هزاره جدید، کروناویروس تمام معادلات پزشکی و قراردادهای اجتماعی را بر هم ریخت و توانایی انسان را در برابر طبیعت به چالش کشید. 
 سرنوشت متفاوت کرونا و هانتاویروس
در روزها و ماه‌های اولیه شیوع کرونا، هیچ‌کس به وخامت اوضاع واقف نبود و گمان می‌رفت همانند سایر همتایانش در مدت‌زمان کوتاهی رخت بربندد. اما این تراژدی دردناک به‌طور دیگری پیش رفت و کووید 19 تا ماه‌های طولانی در میان ما ماند و از هر خانواده، عزیزانی را به‌همراه خود برد. ویروس مرگ‌بار کرونا باعث مرگ میلیون‌ها نفر در سراسر جهان شد و در همه عرصه‌های اجتماعی، اقتصادی، سیاسی، ورزشی و... آثار مخربی بر جای گذاشت. اکنون با گذشت از دوران سیاه کرونا و خاطره‌های تلخی که بر جای گذاشت، نام ویروس دیگری در حال مخابره شدن است که باید در برابر آن با سلاح اطلاع‌رسانی، آموزش، فرهنگ‌سازی و ارتقای زیرساخت‌های سلامت تجهیز شد.
 در آن کشتی کروز چه گذشت
معاون بهداشت دانشگاه علوم‌پزشکی و خدمات بهداشتی‌درمانی شیراز در این رابطه گفت: رعایت اصول بهداشت محیط، کنترل جوندگان و توجه به توصیه‌های بهداشتی، مؤثرترین راهکارهای پیشگیری و کنترل بیماری به شمار می‌روند. دکتر «اورنگ ایلامی» با اشاره به اهمیت رعایت نکات بهداشتی، افزود: در سطح جهانی، عفونت‌های هانتاویروس نسبتاً نادر باقی مانده‌اند و تخمین زده می‌شود سالانه بین ۱۰۰۰۰ تا ۱۰۰۰۰۰ مورد، بیشتر در آسیا و اروپا رخ می‌دهد. با این حال، چشم‌انداز همه‌شناسی در سال ۲۰۲۶ با یک رویداد قابل‌توجه و روندهای در حال تغییر مشخص شده است. وی با ارائه پیشینه‌ای از این ویروس، افزود: در مه ‌۲۰۲۶، خوشه‌ای از بیماری شدید تنفسی در یک کشتی کروز تأیید شد که ناشی از ویروس آندس بوده است. تا اوایل ماه مه، ۳ مرگ گزارش شده است. موارد اولیه به مواجهه در مناطق روستایی آرژانتین پیش از سوار شدن مرتبط بودند و پس از آن انتقال محدود انسان به انسان در کشتی رخ داده است. این فوق‌تخصص بیماری‌های عفونی بیان داشت: در قاره آمریکا، ۸ کشور در سال ۲۰۲۵، ۲۹۹ مورد و ۵۹ مرگ (نرخ کشندگی ۲۵.۷ درصد) گزارش کردند. از اواسط سال ۲۰۲۵، آرژانتین شاهد افزایش چشمگیر موارد بوده که به تغییرات اقلیمی و تغییرات کاربری زمین نسبت داده شده است. دکتر ایلامی افزود: دو سندرم اولیه همچنان نرخ مرگ‌ومیر متمایزی دارند. تب خون‌ریزی‌دهنده با سندرم کلیوی که در آسیا و اروپا شایع است، نرخ کشندگی ۵ تا ۱۵ درصد دارد. سندرم ریوی هانتاویروس در قاره آمریکا میزان کشندگی بالاتری دارد که بین ۲۰ تا ۴۰ درصد متغیر است.
 شناسایی علائم هانتاویروس
وی خاطرنشان کرد: تظاهرات بالینی پس از یک دوره نهفتگی معمولاً ۱ تا ۸هفته‌ای، با یک پرودروم ویروسی غیراختصاصی آغاز می‌شود. علائم اولیه شامل تب، سردرد، درد عضلانی و مشکلات برجسته گوارشی مانند تهوع، استفراغ و درد شکم است. این عضو هیئت‌علمی دانشگاه گفت: مشخصه سندرم ریوی هانتاویروس، نارسایی ریوی با پیشرفت سریع، ادم ریوی غیرکاردیوژنیک و شوک کاردیوژنیک است. این تظاهرات اولیه هانتاویروس‌های «دنیای جدید» مانند سین نامبره و آندس می‌باشد. تب خون‌ریزی‌دهنده با سندرم کلیوی ویروس‌های «دنیای قدیم» باعث اختلال عملکرد کلیه، کاهش ادرار، عوارض خون‌ریزی‌دهنده و افت فشارخون می‌شوند. لکه‌های خون‌ریزی‌دهنده پوستی و خون‌ریزی گوارشی ممکن است وجود داشته باشد. به گفته دکتر ایلامی، در حال حاضر، هیچ داروی ضدویروسی اختصاصی یا واکسن تأییدشده توسط FDA برای عفونت‌های هانتاویروس وجود ندارد. به همین دلیل مدیریت بیماری، سنگ بنای درمان است و نیاز به مراقبت ویژه دارد که شامل اکسیژن تکمیلی، ونتیلاسیون مکانیکی، حمایت با وازوپرسورها و مدیریت دقیق مایعات است. وی افزود: پیشگیری همچنان مؤثرترین راهکار است و بر به‌حداقل‌رساندن مواجهه با مخازن جوندگان تمرکز دارد. سازمان بهداشت جهانی در حال حاضر ریسک جهانی ناشی از رویداد کشتی کروز ۲۰۲۶ را پایین ارزیابی می‌کند. مقاوم‌سازی ساختمان‌ها در برابر جوندگان، ایمن‌سازی نگهداری مواد غذایی، ازبین‌بردن مکان‌های لانه‌سازی در اطراف محل سکونت و مدیریت صحیح زباله بسیار حیاتی است.
 پای جوندگان در میان است
معاون دانشگاه علوم‌پزشکی شیراز یادآور شد: برای افراد در مناطق بومی یا کسانی که مکان‌های آلوده به جوندگان را تمیز می‌کنند، استفاده از ماسک‌های تنفسی، دستکش و تکنیک‌های تمیز کردن مرطوب برای جلوگیری از ذرات معلق ویروس به‌شدت توصیه می‌شود. دکتر ایلامی در پایان یادآور شد: انتقال این ویروس معمولاً نیازمند تماس نزدیک بوده و همچنان مواجهه با جوندگان آلوده مهم‌ترین راه انتقال محسوب می‌شود. بر همین اساس، رعایت اصول بهداشت محیط، کنترل جوندگان و توجه به توصیه‌های بهداشتی، مؤثرترین راهکارهای پیشگیری و کنترل بیماری به شمار می‌روند.
 هانتا شبیه کرونا نیست
یک فوق‌تخصص بیماری‌های عفونی در این رابطه گفت: هانتاویروس اصلاً شرایطی شبیه کووید ۱۹ ندارد و انتقال اصلی آن از طریق تماس با موش‌ها و فضولات جوندگان است. دکتر مینو محرز با اشاره به نگرانی‌های ایجادشده درباره هانتاویروس، اظهار داشت: این بیماری برخلاف کووید ۱۹، سرعت انتشار بالایی ندارد و عمدتاً از طریق تماس با جوندگان و فضولات آن‌ها به انسان انتقال پیدا می‌کند. وی با بیان اینکه تاکنون موردی از هانتاویروس در ایران گزارش نشده است، افزود: در ماجرای کشتی کروز با وجود اینکه جمعیت زیادی داخل کشتی حضور داشتند، تنها تعداد محدودی مبتلا شدند؛ اما فضای رسانه‌ای دنیا دچار وحشت شد و سازمان جهانی بهداشت مرتب گزارش‌هایی درباره این بیماری منتشر می‌کرد. محرز ادامه داد: هانتاویروس جدید اگر در موارد خاص از انسان به انسان منتقل شود، می‌تواند کشندگی داشته باشد؛ اما اصلاً شرایطی شبیه کووید ۱۹ ندارد. انتقال اصلی آن از طریق تماس با موش‌ها و فضولات جوندگان است. وی با اشاره به وضعیت جوندگان در پایتخت افزود: این موضوع فرصتی است که دوباره به مسئولان شهری یادآوری کنیم مسئله موش‌ها در تهران جدی است. مبارزه با این جوندگان، سم‌پاشی و کنترل آن‌ها وظیفه شهرداری است و باید اقدامات جدی‌تری در این زمینه انجام شود.
 مردم نگران نباشند
در همین راستا، رئیس مرکز تحقیقات دانشگاه علوم‌پزشکی تهران گفت: ویروس هانتا همه‌گیر نیست و مردم نگران نباشند.محمدرضا صالحی با بیان این مطلب افزود: اکنون این ویروس پاندمی (همه‌گیر) نیست و سازمان جهانی بهداشت نیز این موضوع را تصریح کرده است. وی درباره احتمال ورود ویروس هانتا به کشور، اظهار کرد: هانتا گروهی از ویروس‌هاست که به شکل‌های مختلف بالینی وجود دارد؛ این ویروس بیشتر در جوندگان به‌ویژه موش‌ها دیده می‌شود و می‌تواند عفونت‌های مختلفی را در آن‌ها ایجاد کند؛ این ویروس بیشتر از ادرار موش و جوندگان منتقل می‌شود. رئیس مرکز تحقیقات مقاومت میکروبی و عضو هیئت‌علمی دانشگاه علوم‌پزشکی تهران با بیان اینکه مردم نگران ویروس هانتا نباشند، گفت: این جوندگان معمولاً در قسمت تحتانی کشتی‌ها، انبار کاه یا در انبارهای مواد غذایی که در تاریکی نگهداری می‌شوند، نفوذ می‌کنند.
 بازگشت یک ویروس کهن‌سال
رئیس مرکز تحقیقات مقاومت میکروبی و عضو هیئت‌علمی دانشگاه علوم‌پزشکی تهران تأکید کرد: این ویروس یک ویروس قدیمی است و در گذشته ابتلا به آن تا سالی هزار نفر هم گزارش شده است؛ اکنون هانتاویروس همه‌گیر نیست و سازمان جهانی بهداشت نیز تصریح کرده است. به گفته وی، این ویروس علاوه بر اینکه در آمریکای مرکزی و جنوبی و اروپا وجود دارد، در آسیا هم هست و عمدتاً از طریق تماس با ادرار، فضولات یا بزاق جوندگان آلوده منتقل می‌شود و نوع آسیایی آن می‌تواند موجب مشکلات ریوی و دردهای کلیوی شود و بین ۱۰ تا ۱۲ درصد مرگ‌ومیر داشته باشد. صالحی تأکید کرد: تاکنون در ایران هیچ گزارشی از ابتلا به ویروس هانتا نداشته‌ایم؛ اما مانند همه نقاط جهان، هرجا جوندگان حضور دارند، امکان شکل‌گیری چرخه انتقال بیماری هم وجود دارد.
 آماده‌باش نظام سلامت
نظام سلامت ایران با وجود اطمینان‌بخشی متخصصان، باید برای مقابله با هانتاویروس و سایر بیماری‌های مرگ‌باری که ممکن است از راه برسند، آمادگی خود را ارتقا دهند. به یاد داریم که صدهاهزار نفر از هم‌وطنان قربانی کووید 19 شدند و چنانچه زیرساخت‌های سلامت ایران به استانداردهای جهانی نزدیک بود، آمار قربانیان کووید با کاهش چشمگیری روبه‌رو می‌شد.