کارخانه صنایع مخابرات راه دور ایران در شیراز که سال‌ها زیر فشار خصوصی‌سازی ناموفق، بدهی و بحران کارگری متوقف بود، با پیگیری‌های دولت چهاردهم دوباره به چرخه تولید نزدیک شده است.
کارخانه صنایع مخابرات راه دور ایران (ITI) در شیراز که روزگاری قطب صنعت الکترونیک و مخابرات کشور و غرب آسیا بود، پس از واگذاری‌های شتاب‌زده و ناکام در فرایند خصوصی‌سازی، سال‌ها با بحران کارگری، بدهی‌های سنگین و تعطیلی مطلق دست‌وپنجه نرم کرد؛ اکنون اما دولت چهاردهم با پیگیری برنامه‌های جدی این کارخانه قدیمی را احیا کرده است. 
در گفت‌وگوی ایرنا با سیدرضا ساداتی، معاون برنامه‌ریزی و سرمایه‌گذاری اداره‌کل صنعت، معدن و تجارت (صمت) استان فارس، به بررسی پیشینه، ریشه‌های بحران، دارایی‌های استراتژیک باقی‌مانده و برنامه‌های جدی دولت چهاردهم برای احیای هوشمند این کارخانه قدیمی پرداخته شده است.
از شکوفایی تا زمین‌گیری به نام خصوصی‌سازی
- آقای ساداتی برای شروع گفت‌وگو تاریخچه‌ای از کارخانه ITI بیان کنید. این واحد صنعتی با چه هدفی ساخته شد؟ روند پیشرفت آن چگونه بود و چه شد که کارش به تعطیلی کشید؟
کارخانه صنایع مخابرات راه دور ایران (ITI) روایت تلخ قطب صنعتی کشور است که نزدیک به ۲ دهه با مشکلات عدیده‌ای دست‌وپنجه نرم کرده است؛ واحدی که از شکوفایی مطلق در صنایع کشور به بحران، توقف و باز هم توقف رسید و موجبات نارضایتی جامعه کارگری را فراهم کرد. این کارخانه در دهه ۵۰ با همکاری شرکت ژاپنی NEC در شیراز تأسیس شد. هدف از راه‌اندازی آن، ایجاد یک قطب خودکفا در حوزه فناوری و ارتباطات بود؛ چراکه بر اساس تقسیم کار ملی و آمایش سرزمین، استان فارس و شهر شیراز به‌عنوان شهر پاک و محور توسعه صنعت الکترونیک کشور شناخته می‌شد. اوج فعالیت این شرکت در دهه‌های ۶۰ و ۷۰ بود. ITI با بهره‌گیری از بیش از ۲هزار نیروی متخصص، تجهیزات پیشرفته مخابراتی، سوئیچ‌های تلفن و رک‌های شبکه را تولید می‌کرد. این کارخانه نقشی حیاتی در تأمین نیازهای کشور داشت و می‌توانست به‌عنوان قطب این صنعت در غرب آسیا نقش‌آفرینی کند؛ اما متأسفانه در دهه ۸۰، تحت عنوان واهی «خصوصی‌سازی» زمین‌گیر شد.
۱۲۰۰ کارگر آواره و ۱۰۰ بازنشسته چشم‌به‌راه طلب
- در طول این سال‌ها، بحران‌های کارگری و مشکلات مستمری برای پرسنل کارخانه ایجاد شد. این مشکلات دقیقاً چطور به وجود آمد؟ چگونه مدیریت شد و اکنون در آستانه احیا، تکلیف مطالبات آن‌ها چیست؟
در حوزه خصوصی‌سازی، اجرای ناقص و شتاب‌زده اصل ۴۴ بدون بررسی اهلیت خریدار، تیر خلاصی بر پیکر این صنعت در شیراز بود. مدیریت جدید نه سرمایه کافی داشت و نه تخصص لازم را که بتواند کارخانه را به سمت توسعه و تولید تخصصی‌تر هدایت کند.
جالب است بدانید که پروژه‌های بسیار مهمی مثل «پروژه کارت سوخت» توسط متخصصان همین کارخانه اجرا شد؛ اما به دلیل عدم پشتوانه مالی سرمایه‌گذار، کارخانه از سال ۱۳۸۵ دچار بحران شدید و از سال ۱۳۹۰ به‌طور کامل تعطیل شد.
با تعطیلی کارخانه، حدود یک‌هزار و ۲۰۰ کارگر باسابقه و متخصص که سرمایه اصلی شرکت بودند، آواره شدند. به دلیل سوءمدیریت، نبود برنامه تولید و از طرفی واردات بی‌رویه لوازم مخابراتی بدون مدیریت ارزهای صادراتی در آن دهه، کارخانه نتوانست در بازار رقابت کند. کارگران سال‌ها حقوق، سنوات و مزایای خود را دریافت نکردند و شرایط بازنشستگی نداشتند. متأسفانه طی این سال‌ها بالغ بر ۱۰۰ نفر از این بازنشستگان بدون آنکه طلب خود را دریافت کنند، دار فانی را وداع گفتند. در حال حاضر، بدهی بازنشستگان شامل اصل و خسارت تأخیر، بالغ بر چندین‌میلیارد تومان است. مقرر شده که این مبالغ از محل مزایده دارایی‌های مازاد کارخانه یا در قالب برنامه‌های حمایتی «سازمان حمایت از صنایع» برای احیای کارخانه تأمین و به‌روزرسانی شود. البته در دولت‌های مختلف مدل‌هایی برای راه‌اندازی مجدد تعریف شد؛ مثلاً در قالب یک کنسرسیوم داخلی شامل شرکت آسیاتک، ستاد اجرایی فرمان امام (بنیاد برکت) و شرکت ITMC با تأمین مالی بانک‌ها در دولت قبل، کارهای نیمه‌تمام‌شده‌ای شروع گردید، اما متأسفانه به نتیجه نهایی نرسید.
خطوط تولیدی که هنوز قلب صنعت مخابرات را به تپش درمی‌آورند
- در جلسات کارگروه تسهیل و رفع موانع تولید، اشاره شده که خطوط تولید مختلفی در این کارخانه وجود دارد. این خطوط دقیقاً چه هستند و چه ارتباطی با نیازهای امروز کشور دارند؟
این کارخانه صرفاً یک ساختمان خالی یا زمین صرف نیست؛ بلکه واجد خطوط تولید استراتژیکی است که اتفاقاً همین امروز هم می‌تواند نیازهای کشور را تأمین کند. ما در این مجموعه خطوط تولید تجهیزات مخابراتی و سوئیچ‌های تلفن را داریم که زیرساخت اصلی شبکه ارتباطی کشور است. همچنین خطوط تولید مدارات الکترونیک و بردهای چندلایه که به‌عنوان قلب تجهیزات الکترونیک مدرن شناخته می‌شوند، در این کارخانه موجود است. علاوه بر این، کارخانه توانایی بالایی در اجرای پروژه‌های کلان ملی مانند تولید کارت هوشمند ملی و کارت سوخت دارد که پیش از این نیز تجربه موفق آن را ثبت کرده است.
چرا احیای ITI به‌صرفه‌تر از تأسیس یک کارخانه جدید است؟
- بازار لوازم الکترونیک و مخابرات با سرعت سرسام‌آوری تغییر می‌کند. کارخانه ITI حدود ۱۵ سال راکد بوده است. آیا با وجود فرسودگی تجهیزات و سرعت رشد تکنولوژی، احیای این کارخانه قدیمی نسبت به تأسیس یک واحد جدید، مزیت اقتصادی دارد؟
بله؛ به‌طور کل، احیای این واحد کاملاً مزیت اقتصادی دارد. موضوع اول، بحث زمان و زیرساخت است. موقعیت مکانی و جغرافیایی این ملک در قلب شهر شیراز ممتاز است. اما مهم‌ترین مزیت رقابتی صنایع مخابرات و الکترونیک، نیروی انسانی متخصص است.
از سوی دیگر، بازار بسیار خوبی را می‌توان برای کالاهای خطوط تولید فعلی متصور شد. برخلاف کالاهای مصرفی، بازار تجهیزات مخابراتی و زیرساختی (به‌ویژه خریدهای دولتی و اپراتورها) با سرعت کالاهای مصرفی تغییر نسل نمی‌دهند. هنوز نیاز مبرمی به سوئیچ‌های مخابراتی و بردهای الکترونیکی در کشور وجود دارد و ITI می‌تواند این خلأ را پر کند. بخشی از ماشین‌آلات و خطوط تولید موجود نیز همچنان کارآمد، خط‌دهنده و قابل‌استفاده در تولیدات مدرن 
هستند.