وقتی آیین، مقصد سفر میشود ، روزنامه شیراز نوین
عبدالرضا حیدری اردکانی- شیرازنوین
گردشگری در جهان امروز تنها به بازدید از جاذبههای طبیعی و تاریخی محدود نمیشود. بخش مهمی از جریانهای نوین گردشگری را «گردشگری فرهنگی» و «گردشگری آیینی» تشکیل میدهد؛ حوزهای که در آن گردشگران برای تجربه باورها، سنتها، آیینها و سبک زندگی جوامع مختلف سفر میکنند. ایران بهعنوان یکی از کهنترین تمدنهای جهان، از ظرفیت کمنظیری در این زمینه برخوردار است. در میان همه آیینهای مذهبی و فرهنگی کشور، مراسم ماه محرم و عزاداری برای امامحسین(ع) جایگاهی ویژه دارد؛ آیینی که هر سال میلیونها نفر را در شهرها و روستاهای ایران گرد هم میآورد و صحنههایی کمنظیر از همبستگی اجتماعی، هنر مردمی و معنویت را به نمایش میگذارد.
امروزه محرم نه فقط یک مناسبت مذهبی، بلکه یک ظرفیت مهم برای توسعه گردشگری آیینی در ایران محسوب میشود؛ ظرفیتی که در صورت برنامهریزی صحیح میتواند به معرفی فرهنگ ایرانی-اسلامی در سطح جهانی کمک کند.
محرم؛ بزرگترین رویداد فرهنگی و مذهبی ایران
ماه محرم در ایران تنها یک مراسم سوگواری نیست؛ بلکه مجموعهای از آیینها، نمادها، هنرها و سنتهای محلی است که در مناطق مختلف کشور با شیوههای گوناگون اجرا میشود. از تعزیهخوانی در روستاهای مرکزی ایران گرفته تا نخلگردانی در یزد، علمبندی در گیلان، دستههای عزاداری در آذربایجان و مراسم سنتی جنوب کشور، هر منطقه روایت ویژه خود را از واقعه عاشورا ارائه میدهد.
این تنوع فرهنگی باعث شده است که محرم به یکی از جذابترین نمونههای گردشگری آیینی در خاورمیانه تبدیل شود. بسیاری از گردشگران خارجی که به دنبال شناخت فرهنگهای بومی هستند، از مشاهده این حجم از مشارکت مردمی، نظم اجتماعی و شور معنوی شگفتزده میشوند.
گردشگری آیینی
گردشگری آیینی به سفرهایی گفته میشود که با هدف حضور در مراسم مذهبی، آیینهای سنتی و مناسک فرهنگی انجام میگیرد. در این نوع گردشگری، تجربه زیسته و مشارکت در رویدادها اهمیت بیشتری نسبت به بازدید صرف از مکانها دارد. در بسیاری از کشورهای جهان، آیینهای مذهبی به جاذبههای گردشگری تبدیل شدهاند. جشنوارههای مذهبی هند، مراسم هفته مقدس در اسپانیا و آیینهای بودایی در شرق آسیا نمونههایی از این ظرفیت هستند. در ایران نیز محرم میتواند نقشی مشابه ایفا کند و به یکی از برندهای مهم گردشگری فرهنگی کشور تبدیل شود.
جلوههای منحصربهفرد محرم برای گردشگران
یکی از مهمترین ویژگیهای محرم در ایران، مردمی بودن آن است. برخلاف بسیاری از رویدادهای رسمی، بخش عمده فعالیتهای محرم توسط مردم سازماندهی میشود. هیئتهای مذهبی، تکایا، حسینیهها و گروههای داوطلب بدون وابستگی مستقیم به نهادهای دولتی در برگزاری مراسم نقش دارند.
از منظر گردشگری، چند عنصر جذابیت ویژهای ایجاد میکنند:
. هنرهای آیینی
تعزیه بهعنوان یکی از قدیمیترین نمایشهای مذهبی جهان، ترکیبی از تئاتر، موسیقی و روایت تاریخی است. بسیاری از پژوهشگران خارجی تعزیه را نمونهای منحصربهفرد از نمایش مذهبی میدانند که قابلیت جذب گردشگران فرهنگی را دارد.
. معماری و فضاهای مذهبی
تکایا، حسینیهها و اماکن مذهبی در ایام محرم به مراکز اصلی تجمع مردم تبدیل میشوند. تزئینات سنتی، پرچمها، کتیبهها و نمادهای عاشورایی فضای متفاوتی در شهرها ایجاد میکند که برای گردشگران بسیار جذاب است.
. آیینهای محلی
هر منطقه از ایران شیوه خاصی برای عزاداری دارد. نخلگردانی یزد، طشتگذاری اردبیل، علمگردانی در شمال کشور و مراسم سنتی خوزستان نمونههایی از تنوع آیینهای محرم هستند که میتوانند بهعنوان محصولات گردشگری فرهنگی معرفی شوند.
. فرهنگ نذری و مهماننوازی
یکی از ویژگیهای کمنظیر محرم در ایران، توزیع گسترده غذاهای متنوع و خاص این ایام تا انواع شربت و نوشیدنی و حلوا در میان مردم است. برای بسیاری از گردشگران خارجی، مشاهده این حجم از مشارکت داوطلبانه و فرهنگ بخشش تجربهای متفاوت و تأثیرگذار محسوب میشود.
فرصتهای اقتصادی گردشگری محرم
برگزاری مراسم محرم علاوه بر ابعاد فرهنگی و معنوی، آثار اقتصادی قابلتوجهی نیز دارد. افزایش سفرهای داخلی، رونق هتلها، مراکز اقامتی، حملونقل، صنایعدستی و بازارهای محلی ازجمله پیامدهای مثبت این رویداد است. شهرهایی مانند یزد، زنجان، اردبیل، مشهد، قم و بسیاری از شهرهای تاریخی کشور در ایام محرم میزبان هزاران زائر و گردشگر هستند. اگر این ظرفیت بهصورت حرفهای مدیریت شود، میتواند به ایجاد اشتغال پایدار و توسعه اقتصاد محلی کمک کند.
تجربه کشورهای مختلف نشان میدهد که رویدادهای مذهبی میتوانند نقش مهمی در توسعه گردشگری ایفا کنند. ایران نیز با برخورداری از پشتوانه غنی فرهنگی و مذهبی، امکان تبدیل محرم به یک محصول گردشگری بینالمللی را دارد.
چالشهای پیش رو
با وجود ظرفیتهای فراوان، گردشگری آیینی محرم در ایران هنوز با چالشهایی مواجه است. نخستین چالش، نبود برنامهریزی تخصصی برای معرفی این آیینها در سطح جهانی است. بسیاری از گردشگران خارجی اطلاعات محدودی درباره مراسم محرم در ایران دارند و منابع اطلاعرسانی چندزبانه کافی در این زمینه وجود ندارد. دومین چالش، کمبود زیرساختهای مناسب برای میزبانی گردشگران در برخی مناطق است. شهرها و روستاهایی که آیینهای شاخص محرم را برگزار میکنند، گاهی از امکانات اقامتی و خدمات گردشگری کافی برخوردار نیستند. چالش دیگر، ضرورت حفظ اصالت آیینهاست. توسعه گردشگری نباید به تجاریسازی افراطی یا تغییر ماهیت مراسم مذهبی منجر شود. موفقیت گردشگری آیینی زمانی محقق میشود که میان حفظ ارزشهای معنوی و بهرهبرداری گردشگری تعادل برقرار شود.
نقش رسانهها و فناوری
رسانههای دیجیتال و شبکههای اجتماعی میتوانند نقش مهمی در معرفی آیینهای محرم ایفا کنند. انتشار تصاویر، مستندها و روایتهای چندزبانه از مراسم مختلف کشور میتواند توجه گردشگران فرهنگی و پژوهشگران بینالمللی را جلب کند. همچنین طراحی مسیرهای گردشگری محرم، اپلیکیشنهای راهنما، تورهای تخصصی فرهنگی و تولید محتوای حرفهای میتواند تجربه گردشگران را ارتقا دهد و زمینه حضور بیشتر بازدیدکنندگان خارجی را فراهم کند. گردشگری آیینی با محوریت محرم یکی از ظرفیتهای کمتر شناختهشده اما بسیار ارزشمند صنعت گردشگری ایران است. مراسم عاشورا و آیینهای مرتبط با آن، ترکیبی کمنظیر از معنویت، فرهنگ، هنر، مشارکت اجتماعی و هویت تاریخی را به نمایش میگذارند. این ویژگیها میتوانند محرم را به یکی از مهمترین برندهای گردشگری فرهنگی ایران در سطح منطقه و جهان تبدیل کنند.
در شرایطی که بسیاری از کشورها برای معرفی میراث ناملموس خود سرمایهگذاری گستردهای انجام میدهند، ایران نیز میتواند با برنامهریزی علمی، توسعه زیرساختها و معرفی حرفهای آیینهای محرم، از این سرمایه فرهنگی برای تقویت دیپلماسی فرهنگی، جذب گردشگر و توسعه اقتصادی بهرهبرداری کند. محرم در ایران تنها یک مراسم مذهبی نیست؛ بلکه روایتی زنده از هویت، همبستگی و فرهنگ ایرانی است که ظرفیت آن را دارد تا به یکی از شاخصترین جاذبههای گردشگری آیینی جهان تبدیل شود.
تاکنون نظری برای این خبر ثبت نشده است!
ثبت نظر جدید
خبرهای تصادفی روزنامه شیراز نوین