سعیدرضا امیرآبادی- گروه گزارش
amirabadi_shznvn@yahoo.com
///اشاره: دستگاه فرهنگ فارس در حفظ و احیای شعائر ارزشمند ایرانی و اسلامی مجاهدت میکند. ادارهکل فرهنگ و ارشاد اسلامی استان فارس همزمان با ایام عزاداری سیدوسالار شهیدان، آیینهای پرفروغی را در شهر با همراهی گسترده هنرمندان و اصحاب رسانه برپا کرد که وجه تمایز آن با سنوات پیش ملموس بود و مورداستقبال گسترده عموم جامعه قرار گرفت. بهرهمندی از ظرفیتهای هنری اهالی فرهنگ در هنر تعزیه و برپایی سمفونی عاشورا، میتواند خیل گستردهای از جامعه را به سمت فرازهای آیینهای دینی جذب کند و زمینه تعالی جامعه را فراهم سازد.
به یاد داریم که دستگاه فرهنگ فارس در ایام تجاوز ناجوانمردانه دشمن هم در میدان انقلاب تمامقد حاضر شد و زمینه همگرایی جامعه هنر و رسانه را بهمنظور بازشناسی نهضت مقاومت و جهاد تبیین فراهم آورد. امروز دستگاه فرهنگ فارس همانقدر که کارنامه پرفروغی در نشاطافزایی، برقراری گفتمان میاننسلی، پرورش سرمایههای اجتماعی دارد، در حفظ شعائر دینی و پایمردی در میدان انقلاب هم پرفروغ ظاهر شده و الگوی فاخری برای برگزاری رویدادهای ایرانی و اسلامی از خود به نمایش میگذارد.
باید به یاد داشت که بسیاری از آیینهای فرهنگی برای نسلهای جدید ناگفته و ناشناخته مانده است و با احیای آنها میتوان گامهای پرتوانی در عرصه معرفتافزایی جامعه برداشت. امروزه گستره عظیمی از نسلهای نو فرصتی نداشتهاند تا با هنر فاخر تعزیه، موسیقی عاشورایی و فرازهایی از این دست آشنا شوند و این رسالت دستگاههای فرهنگی است که نسبت به این موضوع اهتمام ویژهای داشته باشد. در حقیقت نهضت عاشورا سرشار از معانی و کلیدواژههای گرانبهایی است که پرداختن به هریک از آنها میتواند نقش مؤثری در افزودن به دلدادگان حسینی ایفا کرده و بیرق پرفروغ عاشورا را در روح و جان جامعه برافراشته سازد.
در همین راستا، آیینهای عاشورایی ادارهکل فرهنگ و ارشاد اسلامی استان فارس در پردیس سینمایی صدرا و حسینیه شهدای شیراز باشکوه برگزار شد. گزارش شیرازنوین را در این زمینه میخوانید.
عاشورا، مدرسه بیداری و تحول است
به دعوت آیتالله لطفالله دژکام، نماینده ولیفقیه در استان فارس و امامجمعه شیراز، مهدی رنجبر، مدیرکل فرهنگ و ارشاد اسلامی استان فارس با همراهی جمعی از معاونین، رؤسای ادارات، هنرمندان و فعالان فرهنگی هنری در مراسم معنوی «زیارت عاشورا» بهمیزبانی حسینیه شهدای شیراز حضور یافتند. مدیرکل فرهنگ و ارشاد اسلامی استان فارس در این مراسم با اشاره به اینکه عاشورا، مدرسهای برای بیداری و تحول است، حضور پرشور مردم و اهالی فرهنگ و هنر و اصحاب رسانه در آیینهای سوگواری را نشانهای از زنده بودن فرهنگ عاشورا در زندگی امروز دانست. مهدی رنجبر با تأکید بر جایگاه والای مجالس حسینی در حفظ هویت دینی جامعه، خاطرنشان کرد: این مجالس، فراتر از یک آیین سنتی، فرصتی برای بازخوانی ارزشهای ایمان، وفاداری، ایثار و همبستگی اجتماعی است. دبیر شورای فرهنگ عمومی در پایان سخنان خود، دهه محرم را صحنهای برای تجدید عهد با مکتب عاشورا توصیف کرد و افزود: فرهنگ و هنر دینی، زمانی ماندگار میشود که با معارف اهلبیت(ع) و ریشههای مردمی پیوند یابد. امروز اشک و اندیشه در کنار هم نشستهاند تا یادآوری کنند که پیام عاشورا همچنان چراغ راه اصلاح، بیداری و تعالی جامعه است.
میدانداری هنر در رثای امام شهید
در این مراسم که با حضور معاونین مدیرکل فرهنگ و ارشاد فارس شامل مهدی احمدی، سولماز دهقانی، جمشید رضایی، سارا گرگین و اصحاب رسانه برگزار شد، هنرمندان با اجرای سنج، دمام و تعزیهخوانی در رثای امامان سوم و چهارم شیعیان، فضایی معنوی را خلق کردند که مورد تقدیر و سپاس مهدی رنجبر قرار گرفت. همچنین غلامرضا کافی، شاعر و پژوهشگر، با سرودن اشعاری در فضای حزن و اندوه، بر عمق مصیبتهای اهلبیت(ع) تأکید کرد و مداحان نیز به نوحهخوانی پرداختند. در بخش تحلیلی این مراسم، حجتالاسلام حدائق در خطبهای با یاد جوانان عاشورایی و شهدای راه حق، «امامشناسی و ولایتپذیری» را درس بزرگ کربلا و نشانی از عمق معرفت دانست.
طنین «نوای سوگ» در پردیس سینمایی صدرا
در تداوم سلسلهبرنامههای فرهنگی ادارهکل فرهنگ و ارشاد اسلامی استان فارس، همایش آیینی نوای سوگ در مجتمع پژوهشی، علمی، فرهنگی، آموزشی و پردیس سینمایی صدرا برگزار شد. این مراسم با حضور استاندار فارس، مدیرکل فرهنگ و ارشاد فارس، جمعی از مدیران استانی، اصحاب رسانه، فعالان عرصه فرهنگ، ادب و هنر بهمیزبانی پردیس سینمایی صدرا با مدیریت محمدرضا خشنود برگزار شد.
پیوند آموزههای عقلانی عاشورا و همبستگی ملی
استاندار فارس در مراسم آیینی «نوای سوگ»، با تحلیل ابعاد مختلف قیام عاشورا، بر ضرورت عبور از نگاه تکبعدی به محرم تأکید کرد. حسینعلی امیری با اشاره به مفهوم «جهل مقدس»، پیوند میان آموزههای عقلانی عاشورا و همبستگی ملی در برابر تهدیدات اخیر صهیونیسم و آمریکا را کلید شکست دشمن دانست. وی در جمع مخاطبان مراسم «نوای سوگ»، واقعه کربلا را تابلویی متناقض از زیباییهای مطلق و ضدارزشهای آشکار توصیف کرد. وی با بیان این نکته که قیام عاشورا توانسته است زشتیها و زیباییها را در ابعادی وسیع پدیدار کند، تأکید کرد: اگرچه پرداختن به سوز و گداز در محرم لازم است، اما باید از این ظرفیت برای ترویج آموزههای الهیاتی، اخلاقی و معرفتی جامعه بهره برد. استاندار فارس در تحلیل ساختار قدرت در زمان کربلا، دو گروه را شکلدهنده این واقعه دانست: گروه نخست، کسانی که در پوشش دین، دچار کجفهمی و بداندیشی بودند و گروه دوم، افرادی چون شمر که مصداق «جهل مقدس» بودند. وی با استناد به آرای محقق بزرگ، ملا داماد، اشاره کرد که جهل مقدس همان ریشهای است که در دوران معاصر نیز در گروههایی چون داعش تجلی یافته و باعث میشود افراد برای رسیدن به بهشت، دست به قتل و سر بریدن انسانها بزنند.
تبیین آموزههای دینی بر اساس معیارهای عقلی
امیری در ادامه بر ضرورت تبیین آموزههای دینی بر اساس معیارهای عقلی تأکید کرد و افزود: عقل، رسول درونی انسان است و هرگاه جهل مقدس حاکم شود، روشنگری با پرخاشگری و تهمت پاسخ داده میشود؛ همان جهلی که در نهایت منجر به شهادت حضرت امام حسین(ع) شد. در بخش دیگری از سخنان وی، پیوندی میان فرهنگ عاشورایی و مقاومت ملی برقرار شد. استاندار فارس با اشاره به تمدن کهن و میراث معنوی مردم استان فارس، خاطرنشان کرد: همبستگی مردم در برابر تلاطمات اخیر و جنگ رمضان، نتیجه مستقیم همین ریشههای عاشورایی است. وی افزود: در برابر تلاشهای ترامپ و رژیم صهیونیستی برای سقوط نظام اسلامی، مردم ما با صرفنظر از تفاوتهای سیاسی و حضور گسترده در خیابانها و مساجد طی ۱۱۵ روز، دفاع ملی را به جلوهای از همبستگی و پایبندی به اصول قیام امام حسین(ع) تبدیل کردند و همین امر دشمن را به عقبنشینی وادار کرد.
جایگاه هنر در ترویج مفاهیم معنوی
مدیرکل فرهنگ و ارشاد اسلامی استان فارس، در حاشیه این نشست با اشاره به جایگاه هنر در ترویج مفاهیم معنوی، اظهار داشت: برنامه امروز تاسوعای حسینی تقدیم به تمامی مردم شریف و نجیب شیراز است که با عشق و ارادت در مراسم عزاداری اباعبداللهالحسین(ع) شرکت میکنند؛ ما این آیینهای دیرینه را میراثی ارزشمند میدانیم و پاس میداریم. رنجبر در ادامه با معرفی برنامههای آتی، افزود: در ایام دهه دوم محرم، هر شب از ساعت ۱۹:۳۰ تا ۲۱:۳۰، مجموعه فرهنگی-هنری حافظ میزبان ویژهبرنامههای «هنرهای آیینی» خواهد بود. این برنامهها که طیفی از نمایشهای تعزیه تا شعرخوانیهای مذهبی را شامل میشود، فرصتی برای همگرایی مردم با فضای معنوی است و از عموم مردم دعوت میکنیم تا در این سوگواریها سهیم باشند. رنجبر با استناد به رهنمودهای مقام معظم رهبری (شهید)، خاطرنشان کرد: هر اندیشه و رفتاری، زمانی که از زاویه هنر تعریف شود، پذیرش بیشتری مییابد. اصحاب فرهنگ و هنر میتوانند با بهرهگیری از این ظرفیت، آیینهای معنوی را در دل و جان مردم رسوخ داده و معنویت را به چرخه زندگی جاری سازند.
تبلور حقوق بشر در فرهنگ عاشورا
ایام تأسوعا و در فضای معنوی برنامه آیینی «نوای سوگ»، بهانهای شد تا حجتالاسلام رحیمیان در سخنانی پژوهشگرانه و تحلیلی، به بررسی ابعاد بنیادین حرکت امام حسین(ع) و پیوند میان دینداری و حقوق بشر بپردازد. وی با رویکردی تخصصی، ماهیت حرکت امام حسین(ع) را فراتر از یک واقعه تاریخی دانست و آن را در راستای تبیین حرکت مسلمین در مسیر امر به معروف، نهی از منکر و تلاش برای ایجاد حکومتی عدالتمحور معرفی کرد.رحیمیان در تبیین اهداف جهاد، بر محوریت عدالت و معنویت در جامعه تأکید کرد و خاطرنشان ساخت که دین و دینداری نباید در تعاریف محدود گنجانده شود. وی با استناد به آموزههای امام سجاد(ع) در «رسالهالحقوق»، طیف گستردهای از حقوق را شامل حقالله، حقالناس، حقوق نسلهای آینده و حتی حقوق محیطزیست برشمرد و در این میان، تأکیدی ویژه بر «حقالناس» داشت.
این استاد دانشگاه که در لحظات مؤثری از این مجلس تعزیه با اشکهای جاری، فضایی معنوی برقرار کرد، با تأکید بر اهمیت حقوق مردم اظهار داشت: گناهان تنها زمانی بخشیده میشوند که حقالناس پایمالشده، جبران گردد و شرط امام حسین(ع) برای یارانش در واقعه کربلا نیز دقیقاً بر همین مبنا استوار بود. وی در تحلیلی تخصصی، تابلویی از تقابل ارزشها را ترسیم کرد و با اشاره به درک عمیق هنرمندان از مفهوم «تضاد»، تفاوت میان ارزشهای حقوقی و ارزشهای اخلاقی را موردبحث قرار داد و حقوق را به دو دسته «پیش از دینداری» و «پس از دینداری» تقسیم کرد.
تجلی حقوق بشر در سیره عاشورایی
رحیمیان در بخش دیگری از سخنان خود، به بررسی اصول اخلاقی جنگ در سیره پیامبر اسلام(ص) پرداخت و اشاره کرد: دستوراتی نظیر «ممنوعیت آتش زدن»، «عدم تسمیم آب» و «عدم کشتار فراریان»، در واقع پیشرانی برای اصول مدرن رعایت حقوق بشر در جنگهای امروزی، ازجمله منع سلاحهای کشتار جمعی است. وی در ادامه افزود: «یکی از برجستهترین فرازهای عاشورا، نه صرفاً درسهای زندگی و مرگ، بلکه آموزش «شیوه زیستن» است.
وی تصریح کرد: امام حسین(ع) برای رعایت حقوق مسلمین و حق سکنی، تمامی مسیرهای پرهیز از جنگ را پیمود تا خونی ریخته نشود. وی با اشاره به تلاش امام برای یافتن دیاری که در آن بیعت اجباری نباشد و خون برترینها ریخته نشود، تأکید کرد: در نقطه تقابل با قساوت حاکمان بود که حضرت فرمود: «ذلت را نمیپذیرم». حجتالاسلام رحیمیان در پایان سخنان خود، بر برترین نکته در باب «حق انفال عمومی» تأکید کرد و بهرهمندی عامه مردم از منابع اساسی نظیر آب، رستنی و آتش (گرما و روشنایی) را بهعنوان یکی از ارکان حقوق عمومی معرفی نمود.
عاشورا؛ گسترهای برای تمام روزگاران
در مراسم آیینی «نوای سوگ» که با همکاری ادارهکل فرهنگ و ارشاد اسلامی استان فارس و پردیس سینمایی صدرا برگزار شد، سیدمهدی جعفری، استاد دانشگاه و پژوهشگر نهجالبلاغه نیز در جمع هنرمندان به تبیین ابعاد فلسفی و زایدالوصف قیام عاشورا پرداخت.جعفری در این نشست، عاشورا را «گستره تمام روزگاران» توصیف و بیان کرد: اگر فداکاری امام حسین(ع) نبود، حقیقت اسلام در برابر کژتابیهای قدرت به حاشیه میرفت. وی با اشاره به جریانهای انحرافی، اسلام اموی و داعشی را به «پوشیدن پوستینی وارونه» تشبیه کرد و افزود: بنیامیه در تلاش بود تا هرآنچه را که یادآور انسانیت و پیام رسول خدا(ص) بود از بین ببرد؛ اما دین خدا بهواسطه قیام امام حسین(ع) احیا شد و این مسیر نجات همچنان ادامه دارد. این استاد دانشگاه در پایان سخنان خود، پیوند میان هنر و عقیده را برجسته دانست و اشاره کرد: هر جنبشی در این مسیر، از اجرای یک اثر سمفونیک گرفته تا سخنرانی اساتید، در حقیقت استوار بر مسیر معرفت به امام سوم شیعیان(ع) است. وی ابراز امیدواری کرد: همگی در شناخت و عمل به فلسفه این قیام عظیم توفیق یابند. به همت هنرمندان و گروههای اجرایی حاضر در این رویداد و در میان برنامههای مراسم یادشده، اجرای باشکوه ارکستر سمفونیک فارس، گروه تعزیه و نمایشهای آیینی، فضای معنوی برنامه را دوچندان کرد. هنرمندان در سوگ ایام محرم هنرمندانه گریستند و از نوای سنج و دمام و تعزیه و سخنوری آغاز شد و گروه ارکستر سمفونیک فارس به هنرنمایی قطعاتی از حماسه عاشورا پرداخت.