گرانی نان،فشار مستقیم بر سفره مردم

نان فقط یک کالا نیست؛ ستون اصلی سفره بسیاری از خانواده‌های ایرانی است. هر تغییری در قیمت نان پیش از آن که در جدول‌های اقتصادی دیده شود، در زندگی روزمره مردم احساس می‌شود. در خانه کارگر، در سفره بازنشسته، در دخل‌وخرج خانواده‌ای که هر روز ناچار است میان نیازهای ضروری خود اولویت‌بندی کند. از همین رو‌ گرانی نان را نمی‌توان یک تصمیم ساده اقتصادی دانست؛ این موضوع مستقیماً با معیشت، امنیت غذایی و آرامش روانی جامعه گره خورده است.
در سال‌های اخیر، فشار تورم بر کالاهای اساسی پیوسته بیشتر شده و مردم بارها با افزایش قیمت اقلام مورد‌نیاز خود روبه‌رو بوده‌اند. در این میان‌ نان آخرین سنگر سفره اقشار ضعیف و متوسط بوده است. وقتی قیمت برنج، گوشت، لبنیات و حتی حبوبات از توان خرید بسیاری از خانوارها فاصله گرفته، نان بیش از گذشته به پناهگاه معیشتی مردم تبدیل شده است. بنابراین هرگونه افزایش قیمت آن‌ به‌ویژه برای دهک‌های پایین‌ معنایی جز کوچک‌تر شدن سفره‌ها ندارد.
البته کسی منکر دشواری‌های تولید نان نیست. نانوایان نیز با افزایش هزینه‌های اجاره، دستمزد، بیمه، انرژی و مواد جانبی روبه‌رو هستند و طبیعی است که ادامه فعالیت برای آنان بدون حمایت، سخت و حتی زیان‌ده شود. اما مسئله اصلی اینجاست که آیا باید همه این فشارها یک‌باره و مستقیم به مردم منتقل شود؟ اگر ساختار توزیع آرد، نظام یارانه، شیوه نظارت و زنجیره تأمین دچار اشکال است، چرا هزینه ناکارآمدی این ساختار باید از جیب مردم پرداخت شود؟
گرانی نان زمانی نگران‌کننده‌تر می‌شود که با بی‌اعتمادی عمومی نسبت به شیوه تصمیم‌گیری همراه باشد، مردم حق دارند بدانند افزایش قیمت بر چه مبنایی انجام شده، چه میزان از آن ناشی از هزینه‌های واقعی تولید است و دولت برای جلوگیری از فشار بیشتر بر اقشار آسیب‌پذیر چه برنامه‌ای دارد. در غیاب شفافیت، هر تصمیمی
-even اگر با توجیه اقتصادی همراه باشد- در افکار عمومی به‌عنوان عقب‌نشینی دولت از حمایت معیشتی تلقی می‌شود.
از سوی دیگر، تجربه نشان داده است که افزایش قیمت نان اگر بدون سیاست‌های جبرانی و نظارت دقیق اجرا شود، تنها به گران‌تر شدن نان محدود نمی‌ماند. این تصمیم به‌طور زنجیره‌ای بر قیمت بسیاری از اقلام غذایی، هزینه واحدهای صنفی مرتبط و حتی شاخص عمومی تورم اثر می‌گذارد. در نتیجه، مسئله فقط چند درصد افزایش قیمت یک قرص نان نیست؛ موضوع، آغاز موج تازه‌ای از فشار بر زندگی مردم است.
در چنین شرایطی، دولت و دستگاه‌های مسئول باید میان حمایت از نانوایان و صیانت از سفره مردم توازن برقرار کنند. راه‌حل، تصمیمات دفعی و نسخه‌های یک‌خطی نیست. اصلاح واقعی از مسیر شفاف‌سازی، کاهش هدررفت یارانه آرد، مقابله با رانت و قاچاق، حمایت هدفمند از نانوایی‌های قانونمند و طراحی بسته‌های حمایتی برای خانوارهای کم‌درآمد می‌گذرد. اگر قرار است قیمت‌ها اصلاح شود، باید پیش از آن سازوکارهای حمایتی و اقناعی نیز فراهم باشد.
گرانی نان، آزمونی برای سیاست‌گذاران است؛ آزمونی که نشان می‌دهد تصمیم‌گیران تا چه اندازه با واقعیت زندگی مردم آشنا هستند. نان را نمی‌توان صرفاً با منطق حسابداری دید. پشت هر قرص نان، معیشت یک خانواده و آرامش یک جامعه قرار دارد. هر تصمیمی درباره نان، باید با بیشترین دقت، کمترین فشار و بالاترین مسئولیت‌پذیری اتخاذ شود. زیرا وقتی نان گران می‌شود، در حقیقت فشار نه بر یک کالا، که بر نفسِ سفره مردم وارد می‌آید.