از «پرداخت» تا «پیشرفت»:
مالیات، پیمانی
برای ساختن آینده‌ ایران

شانزدهم تیرماه در تقویم رسمی کشور به‌عنوان 
«روز مالیات» نام‌گذاری شده است؛ روزی که فراتر از یک مناسبت تقویمی، فرصتی مغتنم برای بازخوانی یکی از حیاتی‌ترین پیوندهای اجتماعی، اقتصادی و مدنی میان شهروندان و حاکمیت است. در ادبیات نوین توسعه، مالیات دیگر تنها یک ابزار حاکمیتی برای تأمین هزینه‌های جاری دولت‌ها به‌شمار نمی‌رود؛ بلکه به‌عنوان یک «پیمان مدنی» و دماسنج سنجش میزان مشارکت، هم‌بستگی و اعتماد عمومی شناخته می‌شود.
در مسیر دستیابی به اهداف توسعه پایدار، بررسی ماهیت مالیات از زاویه‌ دید کلان و ملی، ابعادی حیاتی به خود می‌گیرد. هر کشوری با پتانسیل‌های بی‌نظیر طبیعی، انسانی و صنعتی، برای تبدیل این پتانسیل‌ها به رفاه همگانی، نیازمند منابع مالی پایدار است. پروژه‌های زیرساختی استراتژیک کشور، از توسعه شبکه‌های ریلی و جاده‌ای، بهسازی زیرساخت‌های انرژی و آب، تا نوسازی بافت‌های تاریخی و تقویت سیستم‌های سلامت و آموزش، همگی نیازمند اعتباراتی کلان هستند که بدون شک، ستون فقرات آن‌ها باید از محل عواید مالیاتی و عوارض مستقیم تأمین شود. واقعیت این است که چرخ‌های توسعه‌ ملی، بدون سوخت مالیات حرکت نخواهند کرد. وقتی شهروندان به‌وضوح درک کنند که سهم مالیاتی آن‌ها مستقیماً در بهبود کیفیت زندگی، کاهش ترافیک شهری، ارتقای امنیت عمومی و توسعه‌ امکانات رفاهی در محله و شهرشان هزینه می‌شود، «حس تعلق مدنی» جایگزین «حس تحمیل مالی» خواهد شد.
اما این سکه روی دیگری نیز دارد: پیوند میان مؤدیان و نظام مالیاتی باید یک جاده‌ دوطرفه و مبتنی‌بر اعتماد باشد. در سال‌های اخیر، بخش‌های مختلف اقتصادی کشور -از تولیدکنندگان بزرگ و صادرکنندگان گرفته تا اصناف، بازاریان و کسب‌وکارهای خرد- با چالش‌های ساختاری و نوسانات اقتصادی متعددی روبه‌رو بوده‌اند. در چنین شرایطی، مطالبه‌ مشروع جامعه‌ اقتصادی، حرکت به سمت «عدالت مالیاتی» و «شفافیت‌بخشی» است. نظام مالیاتی زمانی می‌تواند نقش خود را در تقویت هم‌بستگی اجتماعی ایفا کند که قدرت مهار فرار مالیات را داشته باشد و در مقابل، با ایجاد مشوق‌های هوشمند، چتر حمایتی خود را بر سر صنایع نوپا، تولیدکنندگان داخلی و کسب‌وکارهای کوچک بگستراند.
علاوه بر این، بزرگ‌ترین حلقه‌ مفقوده در فرهنگ‌سازی مالیاتی، «فقدان گزارش‌دهی ملموس و شفاف به افکار عمومی» است. اگر رسانه‌ها و متولیان امر بتوانند با استفاده از داده‌های دقیق و زبانی ساده، نشان دهند که درآمدهای مالیاتی کشور چگونه در قالب پروژه‌های زیرساختی، مدارس، بیمارستان‌ها و توسعه‌ مناطق محروم به خدمت گرفته شده‌اند، نرخ «تمکین مالیاتی» به شکل چشمگیری افزایش خواهد یافت. شهروند باید لمس کند که مالیات پرداختی او، صرفاً یک مبلغ خروجی از حسابش نیست؛ بلکه سرمایه‌گذاری او در ارتقای امنیت، رفاه و آینده‌ کشورش است.
این روز، فرصتی است تا کارگزاران نظام مالیاتی با رویکردی تعاملی، تسهیلگر و خدمتگزار، در کنار فعالان اقتصادی بایستند. هم‌زمان، نخبگان و رسانه‌ها باید با تبیین دقیق کارکردهای مالیات، به ارتقای فرهنگ مالیاتی کمک کنند. توسعه‌ همه‌جانبه‌ ایران، نه با اتکا به منابع ناپایدار و گذرا، بلکه با تکیه بر درآمدهای درون‌زا، پایدار و عادلانه‌ محلی محقق خواهد شد. مالیات، بهای مدنیتی است که در آن زندگی می‌کنیم؛ به شرط آن که عدالت در ستاندن و امانت‌داری در ساختن، سرلوحه و قانون بازی باشد.