سعیدرضا امیرآبادی - گروه گزارش
amirabadi_shznvn@yahoo.com

////اشاره:
عملیات مقابله با ناترازی انرژی نیازمند هم‌افزایی است. مردم ایران در کشتی واحدی، زیست مشترک دارند و تبعات هرگونه تفکر جزیره‌ای، اسراف، سودجویی و بی‌مبالاتی در حوزه مصرف انرژی دامن‌گیر همه ملت می‌شود. با این پیش‌فرض که انرژی به‌عنوان رکن اساسی زندگی امروز شناخته می‌شود، برای صیانت از آن باید سلسله‌اقدامات همه‌جانبه‌ای را به‌صورت فراگیر در دستور کار قرار داد. مبانی پرهیز از اسراف و مدیریت منابع، جایگاه ویژه‌ای در آموزه‌های دینی و فرازهای تمدنی ایرانیان دارد و در پرتو این رهنمودها باید جامعه را به‌سوی مصرف بهینه انرژی سوق داد. با مصرف بهینه انرژی است که می‌توان به مقابله با خاموشی در پیک مصرف تابستان رفت و این میراث مشترک را برای نسل‌های آینده به ارمغان گذاشت. با این مقدمه به مصادیق هدررفت انرژی می‌رسیم که با نگاهی سودجویانه به منابع ملی اتفاق می‌افتد.
 ریشه خاموشی‌ها در مزارع رمزارز است
اگر در گذشته لامپ‌های اضافی پرمصرف به‌عنوان آفت شبکه برق معرفی می‌شدند، امروز مزارع استخراج رمزارز مسبب ناترازی انرژی هستند. هر مزرعه ماینر معادل چند محله مسکونی و مرکز تجاری انرژی مصرف می‌کند و یکی از دلایل گسترش خاموشی‌ها در سال‌های اخیر محسوب می‌شوند. افزایش نرخ پول‌های خارجی و ارزهای دیجیتال در برابر ریال مظلوم ایران، زمینه ترغیب فعالان این حوزه را پدیده آورده و از آنجایی که به‌صورت علمی اطلاعی از نحوه راه‌اندازی مزارع استخراج رمزارز ندارند، با مواردی نظیر قبض‌های میلیونی، آتش‌سوزی‌های گسترده و جریمه‌های سنگین مالی روبه‌رو می‌شوند. در این میان استان فارس و شهرستان شیراز کارنامه درخشانی در کشف ماینرهای غیرمجاز دارد. گروهی از دارندگان مزارع ماینر به‌واسطه پایش هوشمند شبکه موردشناسایی قرار می‌گیرند و جرگه‌ای دیگر با گزارش‌های شهروندان فرهنگ‌مدار و مسئولیت‌پذیر به پیشگاه قانون معرفی می‌شوند. گزارش شیرازنوین را در این زمینه می‌خوانید:
 پیشتازی فارس در کشفیات ماینر
آمار کشفیات ماینرهای غیرمجاز در استان فارس چشمگیر است و در زمره مناطق صدرنشین کشور قرار می‌گیرد.مدیرعامل شرکت توزیع نیروی برق استان فارس با تشریح وضعیت کشفیات دستگاه‌های استخراج غیرمجاز رمزدارایی‌ها گفت: در سه‌ماهه ابتدای سال جاری تعداد 180 دستگاه غیرمجاز استخراج رمزدارایی که فاقد مجوزهای قانونی بوده‌اند و به‌صورت غیرمجاز از انرژی برق استفاده می‌کردند، از 18 مرکز غیرمجاز در سطح شهرستان‌های حوزه شرکت توزیع نیروی برق استان فارس کشف و جمع‌آوری شده است.
حمیدرضا جلایر در پاسخ به خبرنگار شیرازنوین، با اشاره به اهمیت صیانت از پایداری شبکه برق، به‌ویژه در ایام پیک مصرف تابستان، اظهار کرد: در پی اقدامات تخصصی و طی عملیات‌های بازرسی و پایش و همچنین با رصد دقیق نقاط مشکوک به نوسانات غیرعادی، این مراکز استخراج غیرمجاز شناسایی شدند.
این مقام مسئول یادآور شد: بر اساس ابلاغ شرکت توانیر، انشعاب‌هایی که به‌صورت غیرقانونی برای استخراج رمزارز مورداستفاده قرار می‌گیرند، به‌ویژه در منازل، واحدهای تجاری، کارگاه‌ها و دامداری‌ها، شناسایی و جمع‌آوری شده و با متخلفان برخورد قانونی صورت می‌گیرد. وی با تأکید بر اینکه فعالیت این‌گونه مراکز، مصداق بارز تضییع حقوق مردم و سوءاستفاده از منابع ملی است، ادامه داد: تلاش برای شناسایی و کشف دستگاه‌های غیرمجاز استخراج رمزدارایی در استان فارس با جدیت ادامه داشته و برخورد جدی با آن‌ها در دستور کار قرار دارد. مدیرعامل شرکت توزیع نیروی برق استان فارس با اشاره به نقش مؤثر مشارکت مردمی در شناسایی و جمع‌آوری دستگاه‌های غیرمجاز استخراج رمزارز، از پرداخت بیش از 5میلیارد ریال پاداش به گزارش‌های موثق در سال ۱۴۰۴ خبر داد و بیان داشت: به‌منظور سهولت در اخذ گزارش‌های مردمی، سامانه پیامکی «۳۰۰۰۵۱۲۱» راه‌اندازی شده است که مردم شریف استان فارس به‌واسطه آن می‌توانند مراکز غیرمجاز را گزارش نمایند. تمامی گزارش‌ها به‌صورت محرمانه بررسی شده و در صورت تأیید، مطابق ضوابط برای گزارش‌دهندگان، پاداش در نظر گرفته خواهد شد.
 شناسایی ماینرها با رصد هوشمند شبکه
شرکت توزیع نیروی برق شیراز در راستای اجرای طرح سراسری مهتاب و برخورد با مصارف غیرمجاز برق با کشف دو مرکز غیرمجاز رمزارز در مرودشت و امور پنج شیراز، به ترتیب ۸ و ۳۵ دستگاه ماینر غیرمجاز را ضبط کردند. مدیرعامل شرکت توزیع نیروی برق شیراز با تقدیر از نیروهای اجرایی و عوامل انتظامی اظهار داشت: این نیروها از ابتدای امسال موفق به کشف و ضبط ۲۰ مرکز و ۳۲۹ دستگاه ماینر غیرمجاز شده‌اند.
احمدرضا خسروی در پاسخ به خبرنگار شیرازنوین، با یادآوری آسیب‌های ناشی از استفاده غیرمجاز از برق به‌ویژه در زمینه استخراج رمزارزها، ادامه داد: این فعالیت‌ها نه‌تنها موجب افزایش بار غیرمجاز روی شبکه می‌شود، بلکه می‌تواند به بروز خاموشی‌ها و ناپایداری در تأمین برق برای سایر مشترکان منجر گردد. همچنین، خسارات مالی و زیرساختی ناشی از این نوع مصرف غیرمجاز، فشار مضاعفی بر منابع انرژی کشور تحمیل می‌کند.
وی اضافه کرد: نیروهای عملیاتی شرکت توزیع نیروی برق شیراز با جدیت به بررسی و شناسایی مصادیق مصرف غیرمجاز برق و ماینرها ادامه می‌دهند. در این راستا، گزارش‌های مردمی نقش بسزایی در شناسایی این مراکز دارند. خسروی با بیان اینکه وزارت نیرو نیز سامانه 30006121 را به‌منظور دریافت گزارش‌های مردمی در خصوص برق‌های غیرمجاز معرفی کرده است، گفت: شهروندان می‌توانند از طریق این سامانه، اطلاعات خود را درباره مصرف غیرمجاز برق به مسئولان مربوطه ارائه دهند.
 ضربه مستقیم ماینرها به اقتصاد و منابع ملی
نایب‌رئیس کمیسیون انرژی مجلس شورای اسلامی هم در این زمینه گفت: با وجود تمرکز رسانه‌ای و اجرایی بر شناسایی و جمع‌آوری ماینرهای غیرمجاز، واقعیت آن است که هسته اصلی مسئله نه صرفاً تخلف، بلکه تحمیل بار پنهان، اختلال در تعادل فنی شبکه و انتقال هزینه‌های سنگین به کل اقتصاد برق کشور است.
فرهاد شهرکی به نقش تخریبی ماینرها و لطمه‌ای که به اقتصاد ملی وارد می‌کند، اشاره کرد و افزود: این موضوع باید از حاشیه به متن سیاست‌گذاری انرژی کشور منتقل شود تا با نگاهی ملی، از اتلاف منابع و تضعیف شبکه برق جلوگیری 
گردد. 
وی افزود: در سال‌های اخیر، استخراج رمزارز از یک فعالیت نوظهور فناورانه به یکی از پیچیده‌ترین چالش‌های حکمرانی انرژی در کشور تبدیل شده است. با وجود تمرکز رسانه‌ای و اجرایی بر شناسایی و جمع‌آوری ماینرهای غیرمجاز، واقعیت آن است که هسته اصلی مسئله نه صرفاً تخلف، بلکه تحمیل بار پنهان، اختلال در تعادل فنی شبکه و انتقال هزینه‌های سنگین و چندلایه به کل اقتصاد برق کشور است. 
غفلت از این ابعاد، باعث شده سیاست‌گذاری‌ها عمدتاً واکنشی، مقطعی و پرهزینه باقی بماند و ریشه‌های مسئله همچنان فعال بماند. او خاطرنشان کرد: برخلاف الگوی مصرف مشترکان خانگی، تجاری یا حتی صنعتی، ماینرها بار الکتریکی پیوسته، شبانه‌روزی، متمرکز و با ضریب بار بسیار بالا به شبکه تحمیل می‌کنند. 
این نوع بار، نه‌تنها انعطاف‌پذیری شبکه را کاهش می‌دهد، بلکه در صورت اتصال به شبکه‌های توزیع محلی، موجب تغییر ماهیت بهره‌برداری شبکه از حالت طراحی‌شده به وضعیت تنش دائمی می‌شود. به گفته این مقام مسئول، نکته کلیدی آن است که بخش قابل‌توجهی از استخراج، به‌ویژه در شکل غیرمجاز، از طریق انشعابات یارانه‌ای خانگی، کشاورزی یا کارگاهی انجام می‌شود؛ انشعاباتی که اساساً برای چنین بارهایی طراحی نشده‌اند.
تجربه‌های عملیاتی صنعت برق نشان می‌دهد که در مقاطع برخورد سراسری با ماینرهای غیرمجاز، آزادسازی چندهزار مگاوات بار از شبکه اتفاق افتاده است؛ ظرفیتی معادل چند نیروگاه بزرگ حرارتی که پیش‌تر، بدون هیچ‌گونه برنامه‌ریزی یا تأمین سرمایه، به شبکه تحمیل شده بود. نایب‌رئیس کمیسیون انرژی مجلس شورای اسلامی یادآور شد: آثار مخرب ماینرها به میزان مصرف برق محدود نمی‌شود؛ بلکه در سطح فنی، منجر به فرسایش ساختاری شبکه توزیع و انتقال می‌گردد. 
 جریمه‌هایی که بازدارنده نیستند
به گزارش شیرازنوین، هرساله ده‌هاهزار دستگاه ماینر غیرمجاز در اقصی‌نقاط کشور کشف و ضبط می‌شود و پیش‌بینی می‌شود تعداد زیادی از دستگاه‌های استخراج رمزارز غیرمجاز در سطح کشور فعال باشند که با گذشت زمان در مسیر کشف و امحا قرار می‌گیرند. 
گستردگی ماینرهای غیرمجاز در سطح کشور بیانگر این موضوع است که قوانین وجهه بازدارندگی خود را تا حدودی از دست داده‌اند و مجازات‌های میلیونی در برابر سود هنگفت میلیاردی برای سودجویان توجیه اقتصادی دارد. از این رو، بنا بر اهمیت حفظ منابع ملی باید تشدید مقابله قانونی با متخلفان را در دستور کار قرار داد و با افزایش هزینه ارتکاب جرم، از شدت ناترازی‌های حوزه انرژی کاست. یکی دیگر از راهکارهای مقابله با گسترش رمزارزهای غیرمجاز، در حوزه آموزش و فرهنگ‌سازی تعریف می‌شود. 
چنانچه جامعه نسبت به پیامدهای مخرب این موضوع آگاهی بیشتری یابد، استفاده از ماینرهای غیرمجاز با کاهش روبه‌رو خواهد شد. در همین راستا بسیاری از مراکز استخراج رمزارز غیرمجاز بر پایه گزارش‌های مردمی کشف می‌شوند و با تقویت حس مسئولیت‌پذیری جامعه شاهد نتایج مطلوب‌تری هم خواهیم بود.
 توقف ماینرسواران در ایستگاه پلیس
فرمانده انتظامی استان فارس هم در این زمینه گفت: مأموران زبده پلیس مرودشت با اقدامات فنی موفق به کشف ۲۰۱ دستگاه استخراج رمزارز غیرمجاز به ارزش ۴۰۰میلیارد ریال شدند.
سردار عزیزاله ملکی گفت: در راستای اجرای طرح امنیت محله‌محور و با توجه به نارضایتی شهروندان نسبت به کمبود برق، مأموران انتظامی شهرستان مرودشت پس از دو هفته کار اطلاعاتی، از راه‌اندازی و فعالیت مزرعه بزرگ تولید رمزارز دیجیتال غیرمجاز در اطراف روستای «رجاآباد» این شهرستان مطلع شدند و بررسی موضوع را در دستور کار خود قرار دادند.
وی افزود: مأموران پلیس پس از هماهنگی با مرجع قضایی به محل موردنظر اعزام و در بازرسی انجام‌شده موفق به کشف ۲۰۱ دستگاه تولید و استخراج رمزارز دیجیتال غیرمجاز شدند. فرمانده انتظامی استان فارس با اشاره به اینکه کارشناسان مربوطه ارزش اقلام مکشوفه را ۴۰۰میلیارد ریال برآورد کردند، اظهار داشت: در این خصوص یک نفر دستگیر و پس از تشکیل پرونده برای سیر مراحل قانونی به مرجع قضایی معرفی شد. سردار ملکی به دارندگان دستگاه‌های ماینر هشدار داد هرگونه نگهداری، خرید، فروش، جابه‌جایی یا بهره‌برداری از ماینر بدون مجوز قانونی، تخلف محسوب شده و با متخلفان برابر قانون برخورد خواهد شد و از مردم درخواست می‌شود در صورت مشاهده هرگونه موارد مشکوک، مراتب را از طریق تلفن ۱۱۰ به پلیس اطلاع دهند.
 فعالیت 700هزار ماینر زیر پوست شبکه
مجری نظارت بر استخراج رمزارز در توانیر اعلام کرد: برآورد می‌شود ۶۰۰ تا ۷۰۰هزار دستگاه ماینر غیرمجاز در شبکه برق کشور فعال باشند. هادی سفیدمو با اشاره به رشد فعالیت ماینرهای غیرمجاز گفت: هر دستگاه ماینر به اندازه مصرف برق حدود ۱۰ واحد مسکونی انرژی مصرف می‌کند و پس از جنگ ۱۲روزه اخیر و محدودیت‌های اینترنتی، برآورد می‌شود ۶۰۰ تا ۷۰۰هزار دستگاه ماینر غیرمجاز در شبکه برق کشور فعال باشند. 
به گفته او، این میزان معادل مصرف حدود ۱۴۰۰ تا ۲۴۰۰ مگاوات برق است. سفیدمو توضیح داد: در صورت کشف هرگونه مزرعه استخراج رمزارز، تجهیزات جمع‌آوری و به پلیس امنیت اقتصادی تحویل می‌شود و برای متخلفان نیز پرونده قضایی تشکیل خواهد شد.
به گفته مجری توانیر، در سال 1402 تعداد ۱۹هزار و ۵۰۰ دستگاه ماینر غیرمجاز شناسایی و توقیف شد و در سال 1403 این رقم به ۲۲هزار دستگاه رسیده که معادل مصرف برق حدود ۲۲۰هزار خانوار ایرانی است. 
وی همچنین با بیان اینکه کنتورهای هوشمند توان جلوگیری از فعالیت مستقیم ماینرها را ندارند، افزود: بسیاری از فعالان غیرمجاز از برق سرقتی یا انشعابات غیرقانونی استفاده می‌کنند و به همین دلیل رصد کامل آن‌ها ممکن نیست. با این حال، طرح‌هایی برای شناسایی مناطق دارای تراکم مصرف مشکوک و محدود کردن فعالیت استخراج‌کنندگان رمزارز در دستور کار توانیر قرار گرفته است.
سفیدمو در پایان گفت: از ابتدای امسال بیش از ۵۰ درصد از مزارع غیرمجاز شناسایی‌شده با گزارش مستقیم مردم صورت گرفته است. اطلاع‌رسانی مردمی نقش مهمی در حفظ پایداری شبکه برق و جلوگیری از هدررفت انرژی دارد.