سعیدرضا امیرآبادی- گروه گزارش
amirabadi_shznvn@yahoo.com

////اشاره: 
بازچرخانی آب، راهکار هوشمندانه‌ای برای مدیریت مصرف است. فلات ایران و اقلیم فارس برای دهه‌های متمادین در مهلکه خشک‌سالی قرار گرفته و این جلگه حاصلخیز با شیب تندی به‌سوی کویری شدن به‌پیش می‌رود. به همین دلیل است که باید تکنیک‌های متنوعی را برای نجات آب در دستور کار قرار داد و یکی از مهم‌ترین آن‌ها بهره‌مندی از آب‌های خاکستری و فرایند بازچرخانی آب است. در همین راستا شهرداری کلان‌شهر شیراز به‌منظور تأمین آب باغ‌های دیرینه این کلان‌شهر اقدام به تعریف تصفیه‌خانه‌های محلی کرده است. مدیریت شهری شیراز در اقدامی تحسین‌برانگیز به‌جای آنکه به سراغ احداث و تعمیق چاه‌ها برود، رویکرد بازچرخانی آب را دستور کار قرار داده و با اتخاذ این راهکار هوشمندانه ضمن نجات آب، گام بلندی در حوزه صیانت از محیط‌زیست و گسترش فضای سبز بر‌می‌دارد. تصفیه‌خانه‌های محلی می‌توانند نقش بسیار مهمی در این زمینه ایفا کنند. برخلاف تصفیه‌خانه‌های بزرگ و متمرکز که معمولاً به شبکه‌های گسترده جمع‌آوری فاضلاب و انتقال پساب نیاز دارند، تصفیه‌خانه‌های محلی امکان تصفیه فاضلاب را در نزدیکی محل تولید یا محل مصرف فراهم می‌کنند. این ویژگی می‌تواند هزینه و پیچیدگی انتقال پساب را کاهش دهد و زمینه استفاده سریع‌تر و هدفمندتر از آب تصفیه‌شده را فراهم آورد. گزارش شیرازنوین را در این زمینه می‌خوانید:
 نجات آب در فرایند بازچرخانی
یک کارشناس محیط‌زیست در این زمینه، گفت: بازگشت آب به چرخه مصرف با توسعه تصفیه‌خانه‌های محلی ضرورتی اجتناب‌ناپذیر است. 
امیر جلالی با بیان اینکه بسیاری از شهرهای کشور با کاهش منابع آب، افت سطح سفره‌های زیرزمینی و افزایش فشار بر منابع محدود آبی روبه‌رو هستند، گفت: ادامه استفاده از آب شرب یا منابع آب باکیفیت برای آبیاری فضای سبز دیگر نمی‌تواند یک رویکرد پایدار و آینده‌نگرانه باشد و باید به راهکارهای نوین اندیشید. 
وی با اشاره به این موضوع که توسعه فضای سبز شهری ضرورتی انکارناپذیر برای ارتقای کیفیت زندگی شهروندان است، اظهار داشت: توسعه فضای سبز باید با الگوی صحیح مصرف آب همراه شود و یکی از راهکارهای مهم در این زمینه، توسعه تصفیه‌خانه‌های محلی و استفاده هدفمند از پساب تصفیه‌شده برای آبیاری بوستان‌ها، کمربندهای سبز، فضای سبز معابر و دیگر عرصه‌های شهری است.
 استفاده هوشمندانه از منابع آبی
به باور این کارشناس محیط‌زیست، آب در شهرها نباید پس از یک‌بار مصرف، از چرخه بهره‌برداری خارج شود. بخش قابل‌توجهی از آبی که در مصارف خانگی، تجاری و خدماتی استفاده می‌شود، پس از طی فرایندهای مناسب می‌تواند دوباره به چرخه مصرف بازگردد. او خاطرنشان کرد: تصفیه و بازچرخانی پساب، در واقع به معنای ایجاد یک منبع جدید آب نیست، بلکه استفاده هوشمندانه از منبعی است که پیش از این نیز وجود داشته و تنها به دلیل نبود زیرساخت‌های مناسب، هدر می‌رود یا با ورود به محیط‌زیست، زمینه آلودگی منابع آب‌و‌خاک را فراهم می‌کند.
جلالی افزود: برای شهری که دارای مجموعه گسترده‌ای از بوستان‌ها و عرصه‌های فضای سبز است، احداث تصفیه‌خانه‌های محلی در نقاط مختلف می‌تواند یک مزیت مهم محسوب شود. وی با ارائه مثالی افزود: می‌توان پساب تولیدشده در یک محدوده شهری را پس از تصفیه مناسب، برای آبیاری فضای سبز همان محدوده مورداستفاده قرار داد. در چنین الگویی، فاصله میان محل تولید پساب و محل مصرف کاهش می‌یابد و بخش قابل‌توجهی از هزینه‌های انتقال آب نیز قابل‌مدیریت خواهد بود. وی تصریح کرد: استفاده از پساب برای آبیاری فضای سبز به معنای مصرف بدون ضابطه فاضلاب تصفیه‌نشده نیست. کیفیت پساب باید متناسب با نوع مصرف، استانداردهای بهداشتی و زیست‌محیطی و ویژگی‌های فضای سبز مورد‌نظر باشد. فرایند تصفیه باید به‌گونه‌ای طراحی شود که آلاینده‌های مورد‌نظر، عوامل بیماری‌زا و مواد نامطلوب تا سطح قابل‌قبول کاهش یابند. همچنین نحوه انتقال، ذخیره‌سازی و توزیع پساب نیز باید تحت نظارت دقیق انجام شود تا استفاده از آب بازچرخانی‌شده، خود به عاملی برای ایجاد خطرهای زیست‌محیطی یا بهداشتی تبدیل نشود.
 صیانت از شبکه آب شرب
یک کارشناس حوزه آب هم در این زمینه بیان داشت: تفکیک شبکه آب شرب از شبکه آب مورد‌استفاده برای آبیاری فضای سبز ضروری است. 
ابراهیم اقتداری بیان داشت: آب تصفیه‌شـده حاصل از پساب باید در یک شبکه مستقل و مشخص جریان داشته باشد و این شبکه از نظر طراحی، بهره‌برداری و نشانه‌گذاری کاملاً قابل‌تشخیص باشد. چنین اقدامی هم از آلودگی احتمالی شبکه آب شرب جلوگیری می‌کند و هم امکان مدیریت دقیق تر منابع آب را فراهم می‌سازد.
وی اقدام شهرداری شیراز در این زمینه را قابل‌تقدیر دانست و افزود: توسعه استفاده از پساب تنها یک اقدام فنی نیست؛ بلکه بخشی از تغییر نگرش نسبت به مدیریت منابع آب شهری است. سال‌هاست که بسیاری از شهرها با رویکردی خطی با آب برخورد کرده‌اند؛ یعنی آب از منابع طبیعی برداشت‌شده، وارد شهر شده، مصرف‌شـده و در نهایت به‌عنوان فاضلاب از شهر خارج شده است. این الگو در شرایطی که منابع آب محدود و تقاضا رو به افزایش است، دیگر پاسخ‌گوی نیازهای آینده نیست. 
 تأمین آب مناسب برای فضای سبز
اقتداری افزود: مدیریت نوین آب باید بر پایه اقتصاد چرخشی استوار باشد؛ یعنی آب پس از تصفیه، تا حد امکان دوباره به چرخه مصرف بازگردد. 
وی بیان داشت: فضای سبز شهری یکی از مناسب‌ترین بخش‌ها برای استفاده از آب بازچرخانی شده است. آبیاری بسیاری از گونه‌های گیاهی و عرصه‌های سبز به آب با‌‌کیفیت شرب نیاز ندارد و می‌توان با رعایت ضوابط فنی، از منابع آب جایگزین برای آن‌ها استفاده کرد. این موضوع به‌ویژه در شهرهای خشک و نیمه‌خشک مانند شیراز اهمیت بیشتری پیدا می‌کند؛ زیرا هر لیتر آب شربی که به‌جای آبیاری فضای سبز در اختیار شهروندان قرار گیرد، ارزش بیشتری در زنجیره مصرف شهری خواهد داشت.
این کارشناس حوزه آب در ادامه بیان داشت: استفاده از پساب تصفیه‌شده می‌تواند به کاهش برداشت از منابع زیرزمینی کمک کند. برداشت بی‌رویه از چاه‌ها، علاوه بر کاهش ذخایر آبخوان‌ها، می‌تواند پیامدهای بلندمدتی مانند افت سطح آب و فرونشست زمین به همراه داشته باشد. بنابراین هر اقدامی که وابستگی فضای سبز به منابع آب زیرزمینی را کاهش دهد، در حقیقت نوعی سرمایه‌گذاری برای حفظ امنیت آبی شهر در سال‌های آینده است.
به گفته این کارشناس، شهرداری‌ها، شرکت‌های آبفا، دستگاه‌های محیط‌زیستی و دیگر نهادهای مسئول باید در یک چارچوب مشترک، ظرفیت تولید پساب، نیاز آبی فضای سبز، محل مناسب احداث تصفیه‌خانه‌های محلی و استانداردهای مورد‌نیاز را مشخص کنند. همچنین کیفیت پساب باید به‌صورت مستمر پایش شود و بهره‌برداری از تأسیسات نیز بر اساس دستورالعمل‌های روشن و قابل‌نظارت صورت گیرد.
 شیراز در مسیر شهرهای آینده‌نگر
به گزارش شیرازنوین، شهرهای آینده‌نگر تنها به دنبال تأمین منابع جدید آب نیستند؛ بلکه شهری است که بتواند از هر قطره آب، بیشترین بهره را ببرد و آن را تا جای ممکن در چرخه مصرف نگه دارد، بیشترین برد را داشته است. تصفیه‌خانه‌های محلی و بازچرخانی پساب، فرصتی برای کاهش فشار بر منابع طبیعی، حفظ فضای سبز و افزایش تاب‌آوری شهرها در برابر خشک‌سالی است. اگر امروز برای ایجاد شبکه‌ای منسجم از تصفیه و بازچرخانی پساب برنامه‌ریزی شود، می‌توان امیدوار بود که توسعه فضای سبز در سال‌های آینده نه در تعارض با امنیت آبی، بلکه در هماهنگی کامل با آن دنبال شود. آینده فضای سبز شهرها، بیش از آنکه به افزایش منابع آب وابسته باشد، به توانایی ما در مدیریت هوشمندانه همین منابع موجود بستگی دارد.
در همین راستا، فرهنگ‌سازی نیز در کنار گسترش زیرساخت‌ها اهمیت ویژه‌ای دارد. شهروندان باید بر این حقیقت واقف شوند که استفاده از پساب تصفیه‌شده برای مصارف غیرشرب، نشانه ضعف زیرساخت نیست؛ بلکه بخشی از مدیریت علمی منابع آب و نشانه حرکت به‌سوی شهری پایدار است. تغییر نگاه جامعه به مفهوم پساب می‌تواند پذیرش اجتماعی این طرح‌ها را افزایش دهد و مسیر اجرای پروژه‌های بازچرخانی آب را هموارتر کند.