دیپلماسی عمل‌گرا در  نیویورک؛ آزمون اراده‌ها میان آتش و صلح

حضور هیئت بلندپایه جمهوری اسلامی ایران در نشست مجمع عمومی سازمان ملل متحد در نیویورک، فراتر از یک رویداد دیپلماتیک تشریفاتی سالانه، به نقطه‌عطفی در بازتعریف استراتژی سیاست خارجی کشور در یکی از پیچیده‌ترین و بحرانی‌ترین برهه‌های منطقه‌ای و بین‌المللی بدل شده است. ترکیب سخنرانی مسعود پزشکیان در مجمع عمومی و ابتکار عمل میدانی سیدعباس عراقچی، وزیر امور خارجه، برای گره‌گشایی از بحران امنیت انرژی و بازگشایی آبراهه استراتژیک تنگه هرمز، نشان‌دهنده یک «بسته هماهنگ دیپلماتیک» است؛ بسته‌ای که بر دو رکن «منطق مقتدرانه صلح‌طلبی» و «عمل‌گرایی گام‌به‌گام» استوار شده است.
مسعود پزشکیان در نطق خود در سازمان ملل و همچنین در مصاحبه‌های صریح رسانه‌ای‌اش، تصویری دقیق و بدون لکنت از ایرانی ارائه داد که در عین وفاداری به آرمان‌های استقلال‌طلبانه و دفاع مشروع، هرگز آغازگر تنش نبوده و فرسایش ثبات در منطقه را به نفع هیچ بازیگری نمی‌داند. رئیس‌جمهور با زبانی منصفانه، شجاعانه و متکی بر منافع ملی، سناریوی ایران‌هراسی اتاق‌های فکر غربی-صهیونیستی را که سال‌ها در پی به تصویر کشیدن تهران به‌عنوان یک بن‌بست دیپلماتیک بودند، خنثی کرد. تأکید پزشکیان بر عدم موکول کردن توافق و صلح به تحولات داخلی واشنگتن و ایستادگی بر چارچوب‌های عادلانه بین‌المللی، حامل این پیام روشن بود که تهران از موضع اقتدار و نه از روی انفعال، مسیر تنش‌زدایی پایدار را دنبال می‌کند.
اما آنچه نطق پزشکیان را از یک بیانیه صرفاً اخلاقی یا دیپلماتیک متمایز کرد، پشتیبانی فوری و عملیاتی دستگاه دیپلماسی از آن بود. ارائه طرح هوشمندانه عباس عراقچی از طریق کانال‌های میانجی برای بازگشایی تنگه هرمز ظرف هفت روز در ازای بازگشت به تعهدات و پذیرش حقوق مشروع ایران (در چارچوب تفاهمات پیشین و مسیرهای دریایی امن)، زمین بازی را به‌کلی دگرگون ساخت. این طرح نشان داد که ابتکار عمل دیپلماتیک و ابزارهای موازنه قدرت در میدان، دو بال یک سیاست واحد هستند. تنگه هرمز به‌عنوان شاهرگ حیاتی اقتصاد جهانی و تبادل انرژی، نقشی محوری در معادلات قدرت دارد و پیوند زدن امنیت این شاهراه به اراده واقعی طرف مقابل برای توقف خصومت‌ها، نمونه‌ای برجسته از دیپلماسی هوشمند است.
طرح عراقچی واشنگتن و هم‌پیمانانش را در برابر یک انتخاب اساسی قرار داده است: آیا غرب واقعاً به‌دنبال ثبات بازارهای جهانی انرژی و مهار بحران است، یا استمرار سیاست تحریم، تهدید و بی‌ثبات‌سازی را ترجیح می‌دهد؟ گره‌گشایی از شریان دریایی منطقه نه امتیازی رایگان به طرف‌های خارجی، بلکه دادوستدی عادلانه بر پایه تضمین منافع متقابل و اعاده نظم بین‌المللی است که نشان می‌دهد ایران توانایی تبدیل هر تنش امنیتی به یک فرصت راهبردی دیپلماتیک را دارد.
نکته بنیادین در این نمایش دیپلماتیک در نیویورک، هماهنگی کامل ارکان تصمیم‌گیری کشور است. پشتوانه این تحرکات، وحدت داخلی و هدایت کلان ساختار حاکمیتی است که قدرت چانه‌زنی نمایندگان ایران را در آن سوی اقیانوس‌ها ارتقا بخشیده است. این هم‌افزایی سبب شد تا ادعاهای تفرقه‌افکنانه و جوسازی‌های رسانه‌ای کاخ سفید درباره زمان‌بندی تعامل یا بهانه‌تراشی‌های امنیتی، عملاً بی‌اثر شود.
امروز جامعه جهانی با واقعیتی تازه روبه‌روست؛ تهران با دیپلماسی فعال پزشکیان در تریبون عمومی و نقشه راه ملموس عراقچی در میز مذاکره، حجت را بر همگان تمام کرده است. بازیابی امنیت کشتی‌رانی، پایان دادن به سایه شوم درگیری و گشایش پنجره‌های توافق، اکنون بیش از هر زمان دیگری نیازمند عقلانیت و شجاعت سیاسی در واشنگتن است. اگر کاخ سفید از تله محاسبات حزبی و لابی‌های جنگ‌طلب خارج شود، در نیویورک مسیر روشنی برای خروج از بحران پیش روی آن گشوده شده است؛ در غیر این صورت، مسئولیت هرگونه تشدید بحران و اختلال در امنیت انرژی جهان، منحصراً بر عهده تصمیم‌گیرانی خواهد بود که فرصت طلایی دیپلماسی را قربانی توهم فشار حداکثری کرده‌اند.