[ فردا را به امروز می آوریم ]
  • آخرین شماره ۱۴۲۵
  • دوره جدید

سترگ بر قله سخن جان، روزنامه شیراز نوین

سید محی‌الدین حسینی ارسنجانی  

اول اردیبهشت ماه جلالی سالروز بزرگداشت سردار سخن پارسی است

سعدی شیرازی یا همان شیخ مصلح الدین یا به قولی ابومحمد مصلح یا مشرف الدین (ابو محمد مشرف الدین مصلح بن عبداله بن مشرف متخلص به سعدی) که در تقویم ایرانی اول اردی‌بهشت سالروز بزرگداشت او نامگذاری شده، از قرن هفتم هجری شمسی تا به امروز همچنان یکه تاز میدان سخن (نظم و نثر) است و اگر چه پیش از او شاعران و ادیبان بزرگی همچون فردوسی، نظامی، رودکی، ناصرخسرو، خیام، خواجه عبدالله انصاری، فرخی سیستانی، ابوسعید ابی الخیر، باباطاهر عریان، انوری، خاقانی، سنایی، عطار، مسعود سعد سلمان، منوچهر دامغانی و بسیاری دیگر از مشاهیر رجال ادبی بوده اند و در قرن متعلق به او بزرگی همچون مولوی معاصر با سعدی است و پس از او شاعران و ادیبان شهره و نام آوری همچون حافظ، خواجوی کرمانی، شاه نعمت الله ولی، عبید زاکانی و... در قرن هشتم، ابن یمین فریومدی و... در قرن نهم، بابافغانی و عرفی شیرازی، محتشم کاشانی، وحشی بافقی و... در قرن دهم، صائب تبریزی و... در قرن یازدهم حزین لاهیجی و بیدل دهلوی در قرن دوازدهم و در عصر حاضر آمده و رفته اند، اما هیچکدام از آنان نتوانسته اند تأثیرگذاری شعر و اندیشه سعدی را بر جان و روح مردم شعردوست ایران و فارسی زبانان بگذارند. مقامات علمی، ادبی، عرفانی، حکمی و اجتماعی مفاخر بلند ادبی و قله‌های رفیع شعری همچون حافظ، مولوی، فردوسی و دیگر مشاهیر رجال و نام آوران عرصه فرهنگ و ادب ایران بر کسی پوشیده نیست. لیکن سعدی به چندین جهت ارزش کار و عملکردش در حوزه نظم و شعر و کلام منثور از همه این‌ها که ذکر گردید، برتر و بالاتر است. هزاران شاعر صاحب دیوان و ادیبان نام آشنا و شهره در قلمرو جغرافیایی ایران و سایر مناطق خارج از ایران و بلاد فارسی زبان از تاجیکستان و افغانستان گرفته تا کشمیر و هندوستان و... در طی قرون و اعصار متمادی پیش و بعد از سعدی آمده و رفته اند، اما آنگونه که ملاحظه می‌شود و برای همه ما نیز محسوس و مشهود است، شعرشان و کلامشان ماندگارتر از سخن نغز و حکیمانه شیخ شیراز نیست. حتی شخصیت محترم و بزرگ حافظ شیرازی که شهره عارفان و غزل‌سرایان فارسی زبان و محبوب دل عشاق و عارفان حضرت حق می‌باشد، به نوعی وامدار مکتب فکری و ادبی سعدی علیه الرحمه است. با این حال پرسش اینجاست که چرا سعدی شهرتش عالم گیر شده و راز و رمز ماندگاری او در چیست؟ شاید بتوان گفت که راز ماندگاری سعدی فکر بلند و اندیشه صائب اوست که خلاقانه و هنرمندانه توانسته فهوای کلامش را بسیار زیبا در قالب نظم و نثر درآورد. نظمی که نظیر ندارد یا منصفانه بگویم کم نظیر است و نثری که بی شک نمونه یا شبیه آن را چه قبل از حیات و چه بعد از ممات او نمی‌توان سراغ گرفت. آری سعدی همچنان خداوندگار سخن و حکمران بلامنازع وادی شعر و ادب و فرهنگ ایرانی و فارسی است و گمان نمی‌کنم که دیگر چون او پدید آید. همچنان‌که فردوسی در حماسه‌سرایی همتا ندارد یا همین خواجه اهل راز حافظ شیرازی که خالق غزل عرفانی است و کسی بعد از او نتوانسته اشعاری به زیبایی و شیوایی او بسراید. سعدی در واقع هنرمندی جامع، عالمی عابد، ادیبی ماهر، حکیمی الهی، اندیشمندی پارسا، فقیهی پرسشگر و شخصیتی است والاگهر که تنها شاعر نیست. ظلم بزرگی است که در معرفی سعدی فقط به جنبه‌های شعری سعدی تکیه گردد؛ چرا که سعدی نماینده مناسبی برای انسان‌هایی است که درصدد کمال‌گرایی و رشد اخلاقیات درون خویش‌اند. از سوی دیگر سعدی جامعه شناس بزرگ عصر خود و محیطی است که در آن زندگی می‌کند. او چهره‌ای مدبر و آینده نگر است که درس شورا و مشورت را از کلامش می‌توان گرفت. شاید بتوان مدعی بود که راز و رمز ماندگاری سعدی در اشراف او بر تمامی نیازهای بشر دیروز و امروز و فرداست. او چون محققی دانا و جهانگردی مصمم برای کسب اطلاع از اوضاع و احوال انسان‌های زمانه خود بود. لاجرم وقتی که به تمامی نیازها و خواسته‌های آدمیان عصر خود وقوف کامل پیدا کرد و در سفرهای فراوانی که به کشورها و مناطق مطرح و آباد روزگار حیات خویش می‌نمود، از هر خرمنی خوشه‌ای برچید و تجاربی انبوه کسب کرد که دستمایه کلام شیوا و نغز او گردید؛ به گونه‌ای که بوستان پر از گل‌های معطر او پس از گذشت هفتصد سال، محلی برای رجوع طالبان شعر پاک و بی آلایش او و گلستان معرفتش مملو است از گل‌های زیبا و رنگارنگ حکمت و ادب و اخلاق و مردم داری، مسلمانی و... . گفتن از سعدی و پرداختن به مقام والای او از خرد و حقیری چون من برنمی‌آید؛ بلکه سعدی خود بزرگ معرف خویش است. چرا که او شاگرد مکتب پیامبری است که به پیام آور صلح، مهربانی و مودت، اخلاق حسنه و سنت‌های نیکو مشهور و معروف بود. بهره مندی سعدی از کلام وحی (قرآن کریم) و تسلط او بر احادیث و روایات و تفاسیر قرآنی و پاگذاشتن در مسیر مکتب اهل بیت(ع) نام و آثار او را که در یک کلام می‌توان عنوان کلیات سعدی بر آن نهاد، در بین عرب و عجم و مسلمان شیعی و سنی و غیرمسلمان‌ها حتی در بین اروپائیان معروف و مشهور و محبوب ساخته است. یکی از اعجازهای کلام او همین است که شعر و نثرش را در اوج فصاحت و بلاغت سروده و گفته اما همگان را توان درک و فهم کلام اوست و به همین دلیل است که از چند دهه پیش تاکنون ذکر جمیل سعدی از سوی بزرگ سعدی پژوهان و سعدی شناسان فراوان به میان آمده و هزاران عاشق و دلداده او کتاب‌ها و مقاله‌های بی‌شمار درباره اش نوشته و منتشر ساخته اند، اما هنوز هم چهره مشهور او به درستی شناخته نشده و علی‌رغم همه شهرتی که در اقصی نقاط عالم به هم زده، گمنام و مظلوم وادی شعر و ادب پارسی است. سعدی شاعر آزادی و آزادگی است و هرگز ارزش شعر و قلم خود را با امور مهمل و ناصواب پایین نیاورد و از محدود شاعرانی است که با خود صادق بود و اهل خدعه و نیرنگ و فروش شأن و شخصیت خویش نزد عوام و خواص روزگار خود نبود. ترکیب‌ها، معانی، الفاظ، استعارات، کنایات و اشارات سعدی در متون نظم و نثر او بجا و به‌موقع آمده و آورده شده و به همین جهت است که لقب برازنده افصح المتکلمین را به وی داده اند. هنوز هم گوشه‌هایی ناشناخته از شخصیت سعدی شیرازی نیازمند توجه و دقت نظر است که باید به آنها پرداخته شود. سعدی تمامی مخاطبان آثار خود را از خردسالان و طفلان گرفته تا جوانان و پیران را درس می‌دهد و برای هر یک از آنان حرف و سخنی نغز دارد، آنگونه که حق مطلب را درباره هر کدام از آنان و بسیاری از مردم از جمله پادشاهان و رعیت ادا نموده است. جای خوشبختی است که منابع مفید مطالعه حول محور شخصیت برازنده این چهره نامدار ادبیات ایرانی فراوان و در دسترس است. سخنی به اغراق نخواهد بود اگر گفته شود سعدی در میانه شاعران فارسی زبان مثل خورشیدی فروزان است که شعاع نورانی اش شمع وجود دیگر شاعران را روشنی داده و درواقع بسیاری از شاعران ایرانی به حرمت وجود وی شهرتی به هم زده و به نوعی اسم و رسمی درآورده اند. سعدی در عصری که ما در آن زندگی می‌کنیم، ندای اخلاق و انسانیت سر می‌دهد. در آرمان او انسانی را آرزوست که بتواند صلح جو و صلح دوست و دستگیر فقرا و دردمندان باشد. سعدی شاعر جیره خوار و درباری نیست. او گرچه مدایحی در اوصاف شاهان و شاهزادگان عصر خود دارد، اما به نشانه تجلیل و تقدیری است که او و امثال او از توجهات و التفات حاکمان روزگار خویش به عالمان و شاعران معاصر خود داشته اند؛ نه از باب عجز و ناداری و مطالبه گری‌های مادی و دنیوی. راز شور انگیزی سعدی در نظم و سحرانگیزی او در نثر را می‌توان به دلیل خلاقیت والای او در جفت و جور کردن‌های هنرمندانه، حکیمانه و عالمانه الفاظ، لغات و عبارات دانست. سعدی در شعر و نثر خود تقلیدگرا نیست. او با رعایت اعتدال در امور و تدبیر در کار و حرفه خود، امید را به دل و جان مخاطبان کلام خود می‌دهد. به همین جهت در هیچ یک از آثار شعری و نثری سعدی ردپای ناکامی و ناامیدی نمی‌توان یافت. آثاری با مشخصه سهل و ممتنع و بهره مندی از اوزان عروضی بجا و به موقع در شعر و آوردن امثال به وقت خود در متون نوشتاری از دیگر مشخصه‌های آثار سعدی است که او را در میان تمام نویسندگان و شاعران ایرانی، تک و منحصر به فرد کرده است. هر چه زمان می‌گذرد، ارادتمندی و علاقه مردم ما به ویژه استادان ادبی و دانشجویان و دانش آموختگان رشته‌های ادبی به سعدی زاینده‌تر و به نوعی تمام ناشدنی و پاینده‌تر می‌گردد. این عشق بی پایان مردم جهان خصوصاً فارسی زبانان به سعدی و آثار او در سحرانگیزی کلام و نقل بی نظیر دیده‌ها و شنیده‌ها، جهاندیدگی و پختگی شعر و نثر اوست. او طولانی‌ترین و کامل‌ترین نصایح و پندیات خود را در کلام‌های موجز و مختصر با بهره مندی از صنایع شعری در قالب‌های گوناگون نظم یا با بهره گیری از قواعد نگارش آنچنان نثر شیوا و دلنشینی عرضه داشته که خواننده از خواندن آن‌ها لذت برده و بر روح و روانش سلام و درود و فاتحه می‌فرستد. پس سعدی در سخنوری در اوج و در واژه گزینی‌ها در شهرت است و کسی چون او حکایاتی نغز و زیبا، حکیمانه و پندآموز نگفته و ننوشته است. پیداست که چنین شخصیتی را باید نیکو حرمت نهاد و همه ساله از او تجلیل کرد و مقامش را گرامی داشت و یاد و نامش را به درستی بر اذهان و زبان‌ها آورد. برای اینجانب به عنوان فردی که قریب به دو دهه در باب سعدی و کاروانیان او در وادی شعر و ادب پارسی قلم می‌زنم و روز بزرگداشت او روز تولدم است، مایه افتخار و مباهات بوده و هست که در شیراز جنت طراز زادگاه شیخ اجل سعدی شیرازی رحمة الله علیه، ساکنم و گاه گاهی بر سر تربت پاکش حاضر شده و به مقام شامخ وی در حوزه‌های گوناگون علم و ادب و عرفان، اخلاقی، سیاست و جوانمردی ادای احترام می‌نمایم. روحش شاد و در جوار حضرت حق باد. 

تاکنون نظری برای این خبر ثبت نشده است!
ثبت نظر جدید
نام و نام خانوادگی  

آدرس ایمیل    

متن نظر  

کد امنیتی